Author: Институт перевода Библии
Date: 2023-07-13T23:59:26.572572+00:00

Изге Яҙма: Йермеяһ

Изге Яҙма: Йермеяһ

1. Ҡәҙерле уҡыусылар!

1. Йермеяһ

1. Ҡушымталар

УЧРЕЖДЕНИЕ РОССИЙСКОЙ АКАДЕМИИ НАУК

ИНСТИТУТ ЯЗЫКОЗНАНИЯ РАН

ИЗГЕ ЯҘМА

ТӘҮРАТ · ЗӘБҮР · ИНЖИЛ

УДК 22.05

ББК 86.37

И 35

Изге Яҙма

Тәүрат. Зәбүр. Инжил

И 35 Изге Яҙма: Тәүрат. Зәбүр. Инжил. – Москва: Институт перевода Библии, Российское Библейское Общество, 2023. – 1566 с.

ISBN 978-5-93943-316-7

Географик карталар:

© UBS, 1994; © UBS, 1999; Horace Knowles © The British & Foreign Bible Society 1954, 1967, 1972

© Институт перевода Библии, перевод, комментарии, 2023

© Российское Библейское Общество, перевод, комментарии, 2023

© Оформление. Институт перевода Библии, 2023

Creative Commons: BY-NC-ND 4.0

© Институт перевода Библии; Информацию о лицензии этого издания можно найти здесь: https://creativecommons.org/licenses/by-nc-nd/4.0/deed.ru

Институт перевода Библии

Институт перевода Библии, 101000 Москва, Главпочтамт, а/я 360
ibt_inform@ibt.org.ru

Правила использования текстов библейских переводов ИПБ: https://ibt.org.ru/ru/rules

Ҡәҙерле уҡыусылар!

Ҡәҙерле уҡыусылар!

Һеҙҙең иғтибарығыҙға Изге Яҙманың (Библияның) башҡорт телендә нәшер ителгән тулы йыйынтығын тәҡдим итәбеҙ. 66 үҙ аллы китаптан торған был Изге Яҙма грек телендә Biblia (китаптар) тип атала. Изге Яҙма ике ҙур бүлеккә: Тәүрат, Зәбүр, пәйғәмбәр ҙәрҙең яҙмаларын, шиғри һәм ғибрәтле һүҙҙәр китаптарын үҙ эсенә алған Иҫке Ғәһедкә һәм дүрт «Һөйөнөслө Хәбәр» китабынан, Ғайсаның шәкерттәренең хаттарынан торған Яңы Ғәһедкә (ул уҡыусыларға Инжил исеме менән дә билдәле) бүленә.

Иҫке Ғәһедте тәшкил иткән 39 китап, күп кенә ғалимдар фекеренсә, беҙҙең эраға тиклем XV быуатта яҙыла башлап, яҡынса бер мең йыл дауам иткән. Был китаптар боронғо йәһүд һәм өлөшләтә арами телендә яҙылған. Йыйынтыҡҡа еврей халҡының тарихы, дини ҡанундары һәм Исраил йәмғиәтенең тәртиптәре, Алланы данлаған йыр-шиғырҙар, доғалар, фәлсәфәүи уйланыуҙар, пәйғәмбәрлек ҡылыуҙар һәм башҡа күп нәмәләр ингән.

Тәүге биш китапты Тәүрат тип атайҙар. Ул «Муса пәйғәмбәрҙең биш китабы» исеме менән дә билдәле, сөнк и Муса боронғо еврейҙар тормошонда Алла һәм Уның халҡы араһында аралашсы булараҡ мөһим роль уйнай. Артабан Раббы исраилдарға биргән ерҙә уларҙың тормошо, батшаларының уңыштары һәм еңелеүҙәре тураһында бәйән ителә. Унан Алланы данларға һәм зирәк аҡылға эйә булырға өйрәткән Зәбүр һәм башҡа шиғри китаптар урын алған. Иҫке Ғәһед Алла һүҙен халыҡҡа еткергән һәм Уға тоғролоҡ һаҡларға саҡырған пәйғәмбәрҙәр китаптары менән тамамлана.

27 китаптан торған Яңы Ғәһед йыйынтығы хәҙерге йыл иҫәбе менән, йәғни Ғайса Мәсих тыуған йылдан һанағанда, беҙҙең эраның І быуатының икенсе яртыһында боронғо грек телендә ижад ителгән. Яңы Ғәһедтең үҙәген Ғайса Мәсихтең – бар кешелекте Ҡотҡарыусының тыуыуы, тормошо, өйрәтеүҙәре, үлеүе һәм терелеүе тураһында бәйән иткән дүрт «Һөйөнөслө Хәбәр» китабы тәшкил итә. «Илселәрҙең ғәмәлдәре» китабында Ғайса күккә ашҡандан һуң тәүге йылдарҙа мәсихселәрҙең йәшәү шарттары, шәкерттәренең нисек Рим империяһы буйлап Ғайса Мәсих тураһ ындағы Һөйөнөслө Хәбәрҙе тарата башлауҙары һүрәтләнә. Артабан Ғайса Мәсихтең шәкерттәренең имандаштар берҙәмлектәренә һәм айырым кешеләргә төбәп яҙған хаттары урын алған. Уларҙа Ғайса Мәсихкә булған иман һәм Алла тураһында өйрәтелә, кәңәштәр һәм нәсихәттәр бирелә.

Изге Яҙманың тулы йыйынтығы бөгөнгө көндә 700 телдә донъя күргән, ә ҡайһы бер айырым китап тары 3000-дән ашыу телгә тәржемә ителгән. Башҡорт теленә тәржемә эше Изге Яҙманы тәржемә итеү институты тәҡдиме менән 1990 йылдың баштарында уҡ башланды. Уны әҙерләү дәүерендә «Лука бәйән иткән Һөйөнөслө Хәбәр» (1996), «Яхъя бәйән иткән Һөйөнөслө Хәбәр» (2000), «Илселәрҙең ғәмәлдәре» (2002), «Марк бәйән иткән Һөйөнөслө Хәбәр» (2003) китаптары айырым баҫма рәүешендә донъя күрҙе. Ә 2014 йылда Инжил (йәғни Яңы Ғәһед) китабы тулы килеш баҫылып сыҡты.

Иҫке Ғәһедте башҡорт теленә тәржемә итеү эше иһә Рәсәй Библия йәмғиәтенең Санкт-Петербург бүлексәһе етәкселегендә 2002 йылда башланды. 2010 йылда «Башланмыш» китабы айырым баҫма булып донъя күрҙе.

Иҫке һәм Яңы Ғәһед китаптарын хәҙерге башҡорт телендә бер йыйынтыҡ аҫтында сығарыу буйынса эш 2016 йылда башланды. Әйтергә кәрәк, был уртаҡ проект Изге Яҙманы тәржемә итеү институты һәм Рәсәй Библия йәмғиәте өсөн ҙур тәжрибә булды, сөнки Иҫке һәм Яңы Ғәһед араһында тарихи, мәҙәни айырманы үҙ эсенә алған ғәйәт ҙур дәүер ята. Шулай уҡ ике китап ике телдә яҙылыуын да онотмаҫҡа кәрәк. Шуға ла уларҙы берләштереү өҫтөндә бик ентекле эшләргә тура килде.

Тәржемәсе һәм мөхәррирҙәр, шулай уҡ башҡорт, боронғо йәһүд, грек теле һәм дин ғилеме белгестәре эш барышында текс тарҙың төп нөсхәгә мәғәнәүи яҡтан тура килеүен һәм шул уҡ ваҡ ытта аңлайышлы булыуын маҡсат итеп ҡуйҙы. Төп нөсхәһе тураһында һүҙ йөрөткәндә, донъяла киң билдәле ике баҫма – Иҫке Ғәһед өсөн Biblia Hebraica Stuttgartensia һәм Яңы Ғәһед өсөн Nestle-Aland Novum Testamentum Graece күҙ уңында тотолдо. Текстарҙа башҡа боронғо сығанаҡтарға тура килгән урындар ҙа осрай, ундай айырыуса әһәмиәтле һаналған осраҡтарҙа был турала иҫкәрмәләр бар.

Тәржемә иткәндә яңғыҙлыҡ исемдәргә ҙур әһәмиәт бирелде. Башҡорт телендә ғәрәп-фарсы, рус, көнбайыш Европа телдәренән үҙләштерелгән һүҙҙәр ҙур урын биләй. Әлеге баҫмала осраған кеше исемдәре һәм урын-төбәк атамалары төп нөсхәлә (Иҫке Ғәһедтә – боронғо йәһүд телендә, Яңы Ғәһедтә – боронғо грек телендә) яңғырағанса – тартынҡы өндәр үҙгәрешһеҙ ҡалып, һуҙынҡы өндәр башҡортсаға яҡынайтып алынды.

Ислам динен ҡабул иткән башҡорттарға ғәрәп-мосолман мәҙәниәтенең йоғонтоһо ҙур була. Башҡорт теленә ғәрәп теле аша килеп ингән Ибраһим (бор. йәһ.: אַבְרָהָם, әйтелеше: Авраһам), Муса (бор. йәһ.: מֹשֶׁה, әйтелеше: Моше), Ғайса (бор. гр.: Ἰησοῦς, әйтелеше: Йесус), Яҡуп (бор. йәһ.: יַעֲקֹב, әйтелеше: Йаъаҡов), Юныс (бор. йәһ.: יוֺנָה, әйтелеше: Йона), Яхъя (бор. гр.: Ἰωάννης, әйтелеше: Йоаннес), Исмәғил (бор. йәһ.: יִשְׁמָעֵאל, әйтелеше: Йишмаъел), Йософ (бор. йәһ.: יוֺסֵף, әйтелеше: Йосеф) кеүек Изге Яҙмала осраған, боронғо йәһүд һәм боронғо грек телдәре аша килгән исемдәр барлығы эште күпкә еңеләйтте. Был исемдәрҙең барыһы ла башҡорт халҡына таныш.

Тәржемә иткәндә башҡорт телендәге өндәр үҙенсәлеге исем дәрҙе төп нөсхәһенә яҡынлаштырырға булышлыҡ итте. Башҡорт телендә, күп кенә башҡа төрки телдәрҙән айырмалы булараҡ, «һ», «ҙ», «ҫ» өндәре бар. Тап ошо өндәр ярҙамында исемдәр тулыраҡ бирелде. Мәҫәлән, русса «Ионатан» тип бирелгән исем башҡорт телендә төп нөсхәгә яҡынайтып – «Йонаҫан» (бор. йәһ.: יוֺנָתָן, әйтелеше: Йонаҫан), боронғо грек теленән рус теленә «Тавифа» тип ингән исем башҡорт телендә «Табиҫа» (бор. гр.: Ταβιθά, әйтелеше: Табиҫа) тип бирелде. Йәнә йәһүд исемдәренең аҙағында ишетелгән «һ» өнө тәржемәлә лә ҡулланылды. Мәҫәлән, руссаға «Неемия» тип тәржемә ителгән исем башҡорт телендә төп нөсхәгә яҡынайтып «Нөхәмияһ» (бор. йәһ.: נְחֶמְיָה, әйтелеше: Нехемйаһ) тип бирелде һ.б.

Ҡөҙрәтле Алланы йә Ғайса Мәсихте аңлатҡан алмаштар ҙур хәрефтән яҙылды.

Һәр айырым китап алдынан уның төп темаһын һүрәтләгән, авторын, яҙылыу ваҡытын күрһәткән инеш өлөш урын алды. Китап аҙағында һүҙлек, географик карталар, аҡса, үлсәү берәмектәре тураһында мәғлүмәт, йәһүд һәм грек телдәрендәге ҡулъяҙмаларҙан өлгөләр бар.

Башҡорт телендәге был баҫмаға рецензияны Рәсәй фәндәр академияһы Өфө федераль тикшеренеү үҙәгенең Почет Билдәһе орденлы Тарих, тел һәм әҙәбиәт институты ғалимдары бирҙе. Рәсәй фәндәр академияһы Тел ғилеме институты ла ыңғай баһаланы һәм рәсми рәүештә раҫланы. Башҡортостан митрополияһы тарафынан да китап юғары баһа алды.

Изге Яҙманың тулы йыйынтығы – мәҙәни-тарихи мираҫ ҡына түгел, ул Аллаһы Тәғәлә барлыҡҡа килтергән һәммә нәмәнең – бөтә донъяның, кешелектең серҙәрен асып бирә, Алланың тәбиғәтен, Уның Үҙе бар ҡылған әҙәм балаларына булған мөнәсәбәтен күрһәтә. Шуға күрә һәр кешенең, әлеге китапты уҡып, Алланы танып белеү, Уның әҙәм балаларына булған ихтыя рына төшөнөү мөмкинлеге бар.

Рәсәй Библия йәмғиәтенең Санкт-Петербург бүлексәһе һәм Изге Яҙманы тәржемә итеү институты был китаптың башҡорт телендә донъя күреүенә күп көс һалған барыһына ла ҙур рәхмәт белдерә.

Китаптарҙың тулы һәм ҡыҫҡартылған исемдәре

ИҪКЕ ҒӘҺЕД

Башланмыш | Башланмыш | Баш
Сығыу | Сығыу | Сығ
Левиҙәр | Левиҙәр | Лев
Иҫәп алыу | Иҫәп | Иҫп
Ҡабатлап әйтелгән ҡанун | Ҡанун | Ҡнн
Нун улы Йушағ китабы | Йушағ | Йуш
Хакимдар | Хакимдар | Хак
Рут китабы | Рут | Рут
Батшалар. Беренсе китап | І Батшалар | 1 Бат
Батшалар. Икенсе китап | ІІ Батшалар | 2 Бат
Батшалар. Өсөнсө китап | ІІІ Батшалар | 3 Бат
Батшалар. Дүртенсе китап | ІV Батшалар | 4 Бат
Йылъяҙмалар. Беренсе китап | І Йылъяҙма | 1 Йыл
Йылъяҙмалар. Икенсе китап | ІІ Йылъяҙма | 2 Йыл
Ғөзәйер китабы | Ғөзәйер | Ғөз
Нөхәмияһ китабы | Нөхәмияһ | Нөх
Эстер китабы | Эстер | Эст
Әйүп китабы | Әйүп | Әйп
Зәбүр | Зәбүр | Зәб
Сөләймәндең хикмәттәре | Хикмәттәр | Хик
Вәғәзсе | Вәғәзсе | Вәғ
Йырҙар йыры | Йырҙар йыры | Йыр
Ишағыяһ пәйғәмбәр китабы | Ишағыяһ | Ишғ
Йермеяһ пәйғәмбәр китабы | Йермеяһ | Йер
Һыҡтау | Һыҡтау | Һҡт
Зөлкифел пәйғәмбәр китабы | Зөлкифел | Зөл
Даниил пәйғәмбәр китабы | Даниил | Днл
Һошеяғ пәйғәмбәр китабы | Һошеяғ | Һош
Йоил пәйғәмбәр китабы | Йоил | Йои
Ғамос пәйғәмбәр китабы | Ғамос | Ғам
Ғовадъяһ пәйғәмбәр китабы | Ғовадъяһ | Ғов
Юныс пәйғәмбәр китабы | Юныс | Юнс
Миха пәйғәмбәр китабы | Миха | Мих
Нахум пәйғәмбәр китабы | Нахум | Нхм
Хаваҡҡуҡ пәйғәмбәр китабы | Хаваҡҡуҡ | Хав
Сефанъяһ пәйғәмбәр китабы | Сефанъяһ | Сеф
Хаггай пәйғәмбәр китабы | Хаггай | Хаг
Зәкәрьяһ пәйғәмбәр китабы | Зәкәрьяһ | Зәк
Малахи пәйғәмбәр китабы | Малахи | Млх

ЯҢЫ ҒӘҺЕД

Маҫҫайос бәйән иткән Һөйөнөслө Хәбәр | Маҫҫайос | Маҫ
Маркус бәйән иткән Һөйөнөслө Хәбәр | Маркус | Мрк
Лукас бәйән иткән Һөйөнөслө Хәбәр | Лукас | Лк
Яхъя бәйән иткән Һөйөнөслө Хәбәр | Яхъя | Ях
Илселәрҙең ғәмәлдәре | Ғәмәлдәр | Ғмл
Яҡуптың хаты | Яҡуп | Яҡ
Петрустың беренсе хаты | І Петрус | 1 Птр
Петрустың икенсе хаты | ІІ Петрус | 2 Птр
Яхъяның беренсе хаты | І Яхъя | 1 Ях
Яхъяның икенсе хаты | ІІ Яхъя | 2 Ях
Яхъяның өсөнсө хаты | ІІІ Яхъя | 3 Ях
Йәһүҙәнең хаты | Йәһүҙә | Йһҙ
Паулустан римдарға хат | Римдарға | Рим
Паулустан коринҫостарға беренсе хат | І Коринҫостарға | 1 Кор
Паулустан коринҫостарға икенсе хат | ІІ Коринҫостарға | 2 Кор
Паулустан галаттарға хат | Галаттарға | Глт
Паулустан эфестарға хат | Эфестарға | Эфс
Паулустан филиппойҙарға хат | Филиппойҙарға | Флп
Паулустан колоссайҙарға хат | Колоссайҙарға | Кол
Паулустан тессалоникеларға беренсе хат | І Тессалоникеларға | 1 Тес
Паулустан тессалоникеларға икенсе хат | ІІ Тессалоникеларға | 2 Тес
Паулустан Тимоҫеусҡа беренсе хат | І Тимоҫеусҡа | 1 Тим
Паулустан Тимоҫеусҡа икенсе хат | ІІ Тимоҫеусҡа | 2 Тим
Паулустан Титусҡа хат | Титусҡа | Тит
Паулустан Филемонға хат | Филемонға | Флм
Ғивриҙәргә хат | Ғивриҙәргә | Ғвр
Яхъяға килгән асылыш | Асылыш | Асл

Йермеяһ

Йермеяһ

1. Инеш һүҙ

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

13

14

15

16

17

18

19

20

21

22

23

24

25

26

27

28

29

30

31

32

33

34

35

36

37

38

39

40

41

42

43

44

45

46

47

48

49

50

51

52

Инеш һүҙ

Йермеяһ пәйғәмбәр китабы

Яҡын Көнсығыштағы бик күп илдәрҙе буйһондорған ҡеүәтле Ассирия (йәки Ашшур) империяһы беҙҙең эраға тиклемге VІІ быуаттың икенсе яртыһында ҡолай. Уға алмашҡа тағы бер ҡеүәтле дәүләт – Вавилон (йәки Бабил) килә. Ул саҡта был илдә халдей халҡы идара итә. Вавилон Яҡын Көнсығыштағы дәүләттәрҙе бер-бер артлы буйһондора башлай. Ҡәнғәндән көньяҡта бөйөк тарихлы Мысыр иле күтәрелеп бара. Киләсәктә Мысыр Вавилонға баш һаласаҡ, әммә ул саҡта быны бер кем белмәй, әлбиттә. Бәлки, Вавилон агрессияһынан Мысыр ҡотҡарыр?

Бәләкәй генә Йәһүҙә ошо ике ҡеүәтле дәүләт араһында бәргеләнә, әммә нығыраҡ Мысыр яғына ауыша. Йәһүҙәгә яза биреү өсөн Вавилон батшаһы Навуходоносор беҙҙең эраға тиклем 597 йылда йәш Йәһүҙә батшаһы Йеһояхинды әсирлеккә ала ла уның атаһының ҡустыһы Сидкияһты тәхеткә ултырта. Ләкин бер нисә йылдан Сидкияһ та Вавилонға ҡаршы баш күтәрергә тәүәккәлләй, һәм Навуходоносор Йәһүҙәгә һөжүм итә. Ике йыл ҡамауҙа торғандан һуң (беҙҙең эраға тиклем 589–587 йылдар), Йәрүсәлим Халдей ғәскәренә баш һала. Вавилондар баш ҡаланы тар-мар итә һәм уның күп халҡын әсирлеккә алып китә.

Ошондай ерлектә йәшәгән Йермеяһ пәйғәмбәр илле йыл буйы тиерлек (беҙҙең эраға тиклем 620–580-се йылдар) Йәһүҙә халҡына Алла һүҙен еткереп торған тарихи шәхес була. Уның пәйғәмбәрлек эшмәкәрлегенең тәүге йылдары Йошияһ батша осорона тап килә. Был батша Раббыға тоғро була һәм Йәһүҙәне гонаһтан, илаһтарға табыныуҙан арындырырға тырыша. Әммә Йошияһтың вафатынан һуң тәхетте биләгән бер нисә батша (Йеһоахаз, Йеһояхим, Йеһояхин, Сидкияһ) Алла ҡаршыһында яуыз ғәмәлдәр ҡыла. Был батшаларҙың һәм бар халыҡтың гонаһтарынан таҙарынырға һәм Раббыға ҡайтырға теләмәгәне өсөн Йермеяһ Алланың язалаясағын пәйғәмбәрлек итә.

Ғәҙәттә шиғыр юлдары менән яҙылған башҡа пәйғәмбәр китаптарынан айырмалы, был китапҡа сәсмә рәүештә яҙылған оҙон өҙөктәр (стиле буйынса Ҡабатлап әйтелгән ҡанун китабына оҡшаш) һәм Йермеяһ тормошонда булған мөһим ваҡиғалар тураһында хикәйәләүҙәр ингән, шул сәбәпле беҙ был пәйғәмбәр тураһында башҡаларға ҡарағанда күберәк беләбеҙ. Ул үҙе тураһында күп һөйләй, Аллаға әсе яҙмышына зарлана, хатта Уның менән бәхәсләшә, ни тиһәң дә, пәйғәмбәр – Алла ҡулындағы уйынсыҡ түгел, ә аңлы рәүештә Уға хеҙмәт итеү юлын һайлаған кеше. Йермеяһ миҫалында был хеҙмәттең ни тиклем ауыр булғанын күрәбеҙ, шулай ҙа ул юлынан тайпылмай.

Традицияға ярашлы, Йермеяһ шулай уҡ Һыҡтау китабының да авторы булып тора.

1

1^1Бинйәмин ерендәге Ғанаҫоҫ ҡалаһы ҡаһиндарынан булған Хилҡияһ улы Йермеяһтың әйткәндәре был+. 2Йәһүҙә батшаһы Йошияһ Амон улы дәүерендә – уның хакимлығының ун өсөнсө йылында Йермеяһҡа Раббы һүҙе булды+. 3Был Йәһүҙә батшаһы Йеһояҡим Йошияһ улы заманында ла, Сидкияһ Йошияһ улы батшалығының ун беренсе йылының бишенсе айына хәтле – Йәрүсәлим халҡы һөргөнгә ҡыуылғансы – дауам итте+.

Йермеяһтың саҡырылыуы

4Миңә Раббы һүҙе булды:+

5– Әсәң ҡарынында рәүеш биргәнемә тиклем һине белә инем,

Тыуғаныңа тиклем һине Үҙем өсөн һайлап алдым,

Ҡәүемдәргә пәйғәмбәр итеп тәғәйенләнем.

6Мин Уға:

– Эй Раббы Хаким, телгә оҫталығым юҡ бит әле, йәшмен, – тип яуап ҡайтарҙым+.

7Ләкин Раббы миңә былай тине:

– Һин үҙеңде, йәшмен, тип әйтмә! Мин һине кемгә ебәрһәм, шуға барырһың, һиңә нимә бойорһам, шуны һөйләрһең. 8Һин уларҙан ҡурҡма. Мин һинең менән бергә булырмын, һине ҡотҡарырмын, – тип белдерә Раббы+.

9Раббы, ҡулын һуҙып, иренемә ҡағылды ла былай тине:

– Бына, һүҙҙәремде ауыҙыңа һалдым+.

10Ҡара, бөгөн һине ҡәүем һәм батшалыҡтар өҫтөнән

Йолҡоп ташлау, емереү, юҡ итеү һәм һәләк ҡылыу,

Төҙөү һәм үҫтереү өсөн ҡуям!+

11Миңә Раббы һүҙе булды. Ул минән:

– Эй Йермеяһ, нимә күрәһең? – тип һораны.

Мин:

– Баҙам[*] ботағын күрәм, – тип яуап бирҙем+.

12– Дөрөҫ күрәһең, – тине Раббы. – Әйткәнемдең тиҙерәк бойомға ашыуын һәр ваҡыт уяу күҙәтәм[*].

13Миңә тағы Раббы һүҙе булды:

– Нимә күрәһең?

– Төньяҡта бер ҡайнап торған ҡаҙан күрәм, ул беҙҙең яҡҡа ауышҡан, – тип яуап ҡайтарҙым+.

14Раббы миңә былай тине:

– Был илдә йәшәүселәр өҫтөнә төньяҡтан афәт түгелер+.

15Бына, Мин төньяҡтағы батшалыҡтарҙың

Барса ҡәүемдәрен саҡырып алам, – тип белдерә Раббы. –

Улар килер, батшалары тәхеттәрен
Йәрүсәлим ҡапҡаларының алдына,
Йәрүсәлимдең диуарҙарын уратып,
Йәһүҙәнең бөтә ҡалалары ҡаршыһына ҡуйыр+.
16Шулай итеп, Мин бөтә яуызлыҡтары өсөн
Халҡыма хөкөм ойошторам,
Сөнки Үҙ халҡым Мине ташланы,
Башҡа илаһтарға хуш еҫ төтәтеп,
Үҙ ҡулдары яһаған боттарға сәждә ҡылды.

17Ә һин билеңде быу ҙа әҙерлән!

Мин ни бойорһам, шуның һәммәһен уларға еткер.

Уларҙан ҡурҡма,

Юҡһа уларҙың алдында үҙеңде ҡурҡыуға һалырмын+.

18Бына, Мин бөгөн һине
Нығытмалы ҡала, тимер бағана,
Баҡыр диуар итеп бөтә был илгә –
Йәһүҙәнең батшалары, түрәләренә,
Ҡаһиндарына, ил халҡына ҡаршы ҡуйҙым+.
19Улар һиңә ҡаршы һуғышыр,
Әммә һине еңә алмаҫ,
Сөнки Мин һинең менән булырмын,
Һине ҡотҡарырмын, – тип белдерә Раббы.

2

Исраилдың хыянаты

2^1Миңә Раббы һүҙе булды:

2– Бар, ошоларҙы Йәрүсәлим халҡына иғлан ит, Раббы былай ти:

«Йәш сағыңдағы тоғролоғоңдо,
Кәләш сағыңдағы һөйөүеңде,
Сүлдә, һис бер нәмә үҫмәй торған ерҙә,
Артымдан эйәреп йөрөгәнеңде хәтерләйем+.
3Исраил – Раббы Үҙенә һайлап алған халыҡ,
Уңышының тәүге емеше кеүек ине.
Уны ашаған һәр кем хөкөм ителде –

Баштарына бәлә-ҡаза килде», – тип белдерә Раббы+.

4Эй Яҡуп нәҫеле,
Исраилдың бөтә нәҫелдәре,
Раббы һүҙен ишетегеҙ!
5Раббы былай ти:
«Ата-бабаларығыҙ Миндә ниндәй ғәйеп таптылар?
Ниңә улар Минән алыҫлашты?
Мәғәнәһеҙ боттарға эйәрҙеләр ҙә
Үҙҙәре мәғәнәһеҙ булып ҡалдылар+.
6Улар: „Беҙҙе Мысырҙан сығарған,
Сүлдә, үлем күләгәһе хөкөм һөргән,
Кеше аяғы баҫмаған,
Һис бер әҙәм йәшәмәгән,
Ҡоролоҡтан ярғысланған ерҙә

Беҙгә юл күрһәткән Раббы ҡайҙа?“ – тип һораманылар+.

7Мин бит һеҙҙе уңдырышлы ергә алып килдем,
Тәмле емешен ашаһын,
Байлығын файҙаланһын тигәйнем,
Әммә һеҙ килеп еремде нәжесләнегеҙ,
Биләмәмде ерәнгес бер урынға әйләндерҙегеҙ+.
8Ҡаһиндар: „Раббы ҡайҙа?“ – тип һораманы.
Ҡанун белгестәрегеҙ Мине белмәне;
Хакимдарығыҙ Миңә ҡаршы баш күтәрҙе;

Пәйғәмбәрҙәр, Бәғел исеменән пәйғәмбәрлек итеп,

Бер нәмәгә ярамаҫ боттарға күңел бирҙе+.

9Шуға һеҙҙең менән дәғүәләшәм, – тип белдерә Раббы. –

Хатта улдарығыҙҙың улдарына ла дәғүә ҡуясаҡмын!+

10Барығыҙ киттиҙәр йәшәгән утрауға ҡарағыҙ;
Ҡыдарға кешеләр ебәрегеҙ;
Төпсөнһөндәр, белеп килһендәр:
Бындайҙың берәй ҡасан булғаны бармы+?
11Ниндәйҙер халыҡ үҙенең илаһтарын, –
Асылда улар ысын булмаһа ла, – алыштырғанмы?
Минең халҡым иһә үҙенең Шөһрәтен
Файҙаһыҙ боттарға алмаштырҙы!+
12Шаҡ ҡатығыҙ, күктәр,

Ҡот осҡос был хәлгә тетрәнегеҙ, – тип белдерә Раббы. –

13Минең халҡым ике енәйәт эшләне:

Мине – тере һыу инешен – ташланы,

Үҙенә һыу йыйырға таш ҡаяла соҡор,

Һыу тота алмаҫтай ярыҡ соҡор, уйҙы+.

14Исраил ҡолмо ни?

Ҡол булып тыуғанмы әллә?

Ниңә һуң ул яумал булды?

15Дошмандары йәш арыҫландай ырылдай, үкерә,

Илен бушлыҡҡа әйләндерҙеләр;

Ҡалалары яндырылды,

Унда йәшәргә кеше ҡалманы+.

16Өҫтәүенә, Ноф менән Тахпанхес халҡы башыңды ярҙы!

17Үҙеңде етәкләп барған Аллаң Раббыны ташлауың менән

Үҙ башыңа быларҙы килтерҙең түгелме?
18Инде ниңә Мысырға бараһың,
Шихор[*] һыуын эсергәме?
Ни өсөн Ашшурға юл тотаһың,
Евфрат һыуын эсергәме+?
19Һине үҙ яуызлығың үҙе язалар,
Хыянатың үҙе һине фашлар.
Аллаң Раббыны ташлауыңдың,
Минән ҡурҡа белмәүеңдең

Ниндәй яман һәм аяныс икәнен күр ҙә аңла, – тип белдерә Хаким, Күк ғәскәрҙәре Раббыһы. –

20Мин әүәл үк ҡалыбыңды ваттым,
Тышауыңды өҙҙөм.
„Мин һиңә хеҙмәт итмәйем!“ – тинең,
Һәр бейек ҡалҡыулыҡта боттарға табынып,
Суҡ ботаҡлы һәр ағас аҫтында фәхешлек иттең+.
21Мин һине иң тос орлоҡтан
Һайланма йөҙөм ағасы итеп үҫтергәйнем.

Нисек һин әсе емешле, ҡырағай бер йөҙөм булдың+?

22Инде иһә һелте менән күпме йыуынһаң да,

Һабын менән ни ҡәҙәрле ышҡыһаң да,

Ғәйебеңдең табы күҙ алдымда ҡалыр, – тип белдерә Раббы Хаким. –+

23Нисек һин: „Мин пакмын,
Бәғелдәргә эйәрмәнем“, – тип әйтә алаһың?
Һинном үҙәнендәге ҡылығыңа баҡ,
Нимә эшләгәнеңде күр –
Ата дөйә көҫәп, унда-бында сапҡан,
Ҡыҙышҡан инә дөйә һин.
24Дәртенә сыҙаша алмай
Елде еҫкәгән ҡырағай ишәкте кем тыя алһын?
Ата ишәк уны эҙләп тә йонсомаҫ:
Өйөккән айында уны табыу ҡыйын түгел+.
25Башҡа илаһтар артынан сабып,
Аяғың сейләнмәһен, Исраил,
Тамағың сарсап кипмәһен!
Әммә һин: „Өҙ өмөтөңдө! Мин яттарҙы һөйәм,
Улар артынан эйәрәм“, – тинең+.

26Бур тотолоп оятҡа ҡалғандай,

Исраил халҡы батшалары, башлыҡтары, ҡаһиндары,

Пәйғәмбәрҙәре менән бергә хур булыр+.

27Улар ағасҡа: „Һин – минең атам“,

Ташҡа: „Мине һин тыуҙырҙың“, – тиҙәр.

Ә Миңә йөҙҙәре түгел, арҡалары менән боролдолар.

Әммә өҫтәренә бәлә килһә:

„Килә һал, ҡотҡар!“ – тип ялынырҙар+.

28Ҡайҙа һуң үҙеңә яһап алған илаһтарың?

Башыңа бәлә килгән сағында,

Ҡотҡара алһалар, улар тороп килһен.

Сөнки ҡалаларың нисәү булһа,

Илаһтарыңдың һаны шунса, эй Йәһүҙә!+

29Ни өсөн Минең менән дәғүәләшәһегеҙ?

Һәммәгеҙ ҙә Миңә ҡаршы баш күтәрҙе, – тип белдерә Раббы. –

30Улдарығыҙҙы Мин юҡҡа язаланым –

Улар киҫәтеүҙе аңламаны.

Ҡылысығыҙ, йыртҡыс арыҫландай,

Пәйғәмбәрҙәрегеҙҙе үлтерҙе+.

31Эй һеҙ, был быуындың балалары,

Раббының һүҙен тыңлағыҙ!

Мин Исраил өсөн бер сүл,

Дөм-ҡараңғы төбәк булдыммы ни?

Улайһа ни өсөн халҡым:

„Ҡайҙа теләһәк, шунда барабыҙ,

Башҡаса Һиңә ҡайтмайбыҙ“, – тип белдерә?

32Еткән ҡыҙ – биҙәүестәрен,

Кәләш туй кейемен онотормо?

Ә халҡым Мине күптән онотто+.

33Аҙғынлыҡҡа ҡайһылай оҫтаһың!

Иң боҙоҡ ҡатынды ла өйрәтә алаһың+.

34Итәктәрең бер ғәйепһеҙ үлтерелгән

Ярлы әҙәмдәрҙең ҡанына бысранған.

Ә бит һин уларҙы бурлыҡ өҫтөндә тотманың.

Әммә, шуға ҡарамаҫтан,+

35Әйтәһең: „Ғәйебем булмағас ни,

Раббы миңә асыуланмай“.

Ҡара: „Гонаһ ҡылманым“, – тигәнең өсөн

Хөкөм итәсәкмен һине.

36Ниңә унда-бында сабыулайһың,

Юлыңды туҡтауһыҙ үҙгәртәһең?

Ашшур һине нисек оятҡа ҡалдырған,

Мысыр ҙа шулай хурлыҡҡа төшөрөр+.

37Ҡулдарың менән башыңды аймап,

Унан да сығырһың, сөнки Раббы

Һин өмөт бағлағандарҙан ваз кисте,

Улар менән уңыш ҡаҙана алмаҫһың».

3

3^1«Әгәр ҙә ир ҡатынын айырып ебәрһә,

Ҡатын, унан киткәс, икенсегә сыҡһа,

Ул ир ҡабаттан ҡатынына ҡайта аламы?

Ул рәүешле ил нәжескә батмаймы?

Һин күп уйнаштарың менән зина ҡылдың[*].

Инде Миңә ҡайтырға йыйынаһыңмы? – тип белдерә Раббы. –+

2Яланғас түбәләргә күтәрелеп ҡара ла күр:

Һин фәхешлек итмәгән урын ҡалдымы?

Юл ситендә уйнаштарыңды көтөп, һин

Сүлдәге юлбаҫар һымаҡ ултырҙың;

Фәхешлегең, яуызлығың менән ерҙе нәжесләнең+.

3Шул арҡала яуындар туҡталды,

Хатта яҙғы ямғыр яуманы,

Шунда ла фәхишә һымаҡ битһеҙһең,

Оят тигәнде белмәйһең+.

4Ә хәҙер инде һин миңә:

„Атам! – тиһең. – Һин – минең йәшлек дуҫым!

5Шулай Ул һәр ваҡыт асыулы булырмы?

Ярһыуын мәңгегә онотмаҫмы?“ – тип әйтәһең.

Үҙең иһә һаман яуызлыҡ ҡылаһың»+.

Хыянатсыл Исраил менән Йәһүҙә

6Йошияһ батшалыҡ иткән осорҙа Раббы миңә былай тине:

– Хыянатсыл Исраилдың нимәләр эшләгәнен күрҙеңме? Ул, һәр бер бейек тауға, суҡ ботаҡлы ағас аҫтына барып, уйнаш итте+. 7Шулай ҡыланғанынан һуң да: «Миңә кире ҡайт», – тинем. Әммә ул ҡайтманы. Хаин һеңлеһе Йәһүҙә быны күреп торҙо. 8Миңә хыянат иткән Исраилды, зинаһы өсөн айырылышыу ҡағыҙы тоттороп, ҡыуып ебәрҙем. Шул саҡта ла ҡарындашы хаин Йәһүҙәнең ҡурҡмағанын, фәхешлеккә бирелгәнен күрҙем+. 9Йәһүҙә тыйғыһыҙ фәхешлеге менән ерҙе нәжесләне, таш менән дә, ағас менән дә зина ҡылды+. 10Быларҙың барыһына ҡарамаҫтан, Исраилдың хаин һеңлеһе Йәһүҙәнең дә Миңә боролоуы ысын күңелдән түгел ине, ул бары тоғро булып ҡыланды ғына, – тип белдерә Раббы+.

11Раббы миңә:

– Хыянатсыл Исраил хаин Йәһүҙәгә ҡарағанда тоғрораҡ булып сыҡты, – тине. –+
12Бар, төньяҡҡа ошо һүҙҙәрҙе еткер, әйт:

«Кире ҡайт Миңә, хыянатсыл Исраил!

Һиңә асыуымды түкмәм,

Мин Үҙемдең һөйөүемә тоғромон, – тип белдерә Раббы. –

Асыуым мәңгегә бармаҫ+.
13Тик һин ғәйебеңде таны:
Аллаң Раббыға ҡаршы баш күтәрҙең,
Һәр бер суҡ ботаҡлы ағас аҫтында
Наҙҙарыңды ят илаһтарға өләштең,

Әйткәндәремә ҡолаҡ һалманың, – тип белдерә Раббы. –+

14Эй мөртәт балалар, кире ҡайтығыҙ, сөнки Мин һеҙҙең Хужағыҙ, – тип белдерә Раббы. – Һәр ҡаланан берәрегеҙҙе, һәр нәҫелдән икешәрегеҙҙе алып, һеҙҙе Сионға кире ҡайтарырмын. 15Мин һеҙгә күңелем ятҡан көтөүселәрҙе бирермен, улар һеҙҙе зирәклек һәм аҡыл менән көтөр+. 16Һеҙ был ерҙә бик ишәйеп, үрсеп киткән көндәрҙә, – тип белдерә Раббы, – ул көндәрҙә Раббының Килешеү һандығы тураһында бер кем дә һөйләмәҫ. Улар Һандыҡ тураһында уйламаҫ, уны иҫкә лә алмаҫ, һағынмаҫ һәм яңыһын яһамаҫ+. 17Ул ваҡытта Йәрүсәлимде Раббы тәхете тип атарҙар. Бөтә халыҡтар Йәрүсәлимгә Раббы исемен хөрмәтләргә ағылыр. Бынан ары улар үҙҙәренең яуыз һәм тиҫкәре йөрәктәре ҡушҡанса эшләмәҫ. 18Ул көндәрҙә Йәһүҙә нәҫеле менән Исраил нәҫеле бергәләшеп төньяҡтағы илдән Мин аталарығыҙға биләмә итеп биргән ергә киләсәк»+.

Раббының Исраилды тәүбәгә саҡырыуы

19«Мин, Раббы, эсемдән генә былай тигәйнем:

Ни тиклем һине Үҙ балаларым араһына ултыртырға,

Һиңә гүзәл ерҙе –

Ҡәүемдәрҙең ғәжәйеп биләмәһен бирергә теләгәйнем.

Миңә „Атай“ тиеп өндәшерһең,

Минән айырылмаҫһың, тип уйлағайным.

20Тик, эй Исраил нәҫеле, Миңә хыянат иттең!

Һин иренә хыянат иткән ҡатын һымаҡ булдың», – тип белдерә Раббы+.

21Яланғас ҡалҡыулыҡтарҙа ыңғырашыу –

Исраил халҡының һыҡтап ялбарыуы ишетелә.

Сөнки улар тоғро юлдан яҙҙы,

Раббыны, үҙҙәренең Аллаһын, онотто+.

22«Кире ҡайтығыҙ, мөртәт балалар:

Хыянатығыҙҙан дауалармын».

«Бына беҙ Һиңә киләбеҙ, – тиер улар. –
Сөнки Һин – Раббы, беҙҙең Аллабыҙ!+
23Ысынлап та, ҡалҡыулыҡтарҙа – ялған,
Тауҙарҙа – тик йыйын шауы.
Ысынлап та, Исраилдың ҡотолоуы –
Беҙҙең Аллабыҙ Раббынан.
24Әүәлдән алып был әшәке Бәғел
Ата-бабаларыбыҙҙың хеҙмәт емешен,
Һыйырҙарын, һарыҡ-кәзәләрен,
Улдарын, ҡыҙҙарын ашап торған.
25Әйҙә, оятҡа батып ятайыҡ,
Хурлығыбыҙ беҙгә юрған булһын.
Сөнки беҙ ҙә, аталарыбыҙ ҙа
Йәш сағыбыҙҙан әлегә саҡлы
Аллабыҙ Раббыға ҡаршы гонаһ ҡылдыҡ,
Аллабыҙ Раббының әйткәненә ҡолаҡ һалманыҡ»+.

4

4^1«Әгәр кире ҡайтһаң, эй Исраил, – тип белдерә Раббы, –

Әгәр Миңә кире ҡайтһаң,
Ерәнгес боттарыңды хозурымдан алып бырғаһаң,
Башҡаса аҙашып йөрөмәһәң,+
2Ихлас, ғәҙел һәм тоғро рәүештә
„Тере Раббы шаһит!“ тип ант итһәң,
Шул сағында ҡәүемдәр Минең фатихамды алырҙар,
Минең менән маҡтанырҙар»+.

3Раббы Йәһүҙә һәм Йәрүсәлим халҡына былай ти:
«Сиҙәм ерҙәр күтәрегеҙ,
Сәнскәктәр араһына орлоҡ сәсмәгеҙ+.
4Үҙегеҙҙе Мин Раббыға бағышлағыҙ,
Йөрәгегеҙҙе сөннәткә ултыртығыҙ,
Эй Йәһүҙә халҡы һәм Йәрүсәлимдә йәшәүселәр!
Юҡһа ҡылған яуызлыҡтарығыҙ арҡаһында
Асыуым ут һымаҡ тоҡаныр,
Һис кем һүндерә алмаҫлыҡ булып дөрләр»+.

Төньяҡтан килгән һәләкәт

5«Йәһүҙәлә иғлан итегеҙ,

Йәрүсәлимдә белдерегеҙ, әйтегеҙ:

„Бөтөн илдә мөгөҙ борғо ҡысҡыртығыҙ!“

„Йыйылығыҙ! – тип оран һалығыҙ. –

Нығытмалы ҡалаларға ҡасайыҡ!“+

6Сионға барған юлға билдә ҡуйығыҙ!

Тормағыҙ, тиҙерәк ҡасып ҡотолоғоҙ!

Сөнки Мин төньяҡтан бәлә,

Дәһшәтле һәләкәт ебәрәм»+.

7Ана, шырлыҡтан сыҡҡан арыҫлан һымаҡ
Халыҡтарҙы һәләк итеүсе юлға сыҡты.
Ереңде бушлыҡҡа әйләндерер өсөн
Ятҡан урынынан ҡуҙғалды ул.
Ҡалаларың емерелер, кешеһеҙ ҡалыр+.
8Шуға күрә ҡыл туҡыма уранығыҙ,
Илағыҙ, һыҡтағыҙ;
Сөнки Раббының дөрләп янған асыуы
Беҙҙе ситләп үтмәне+.

9«Ул көндө, – тип белдерә Раббы, –

Батшаның да, түрәләрҙең дә йөрәге ҡалтырар;

Ҡаһиндарҙың ҡото осор, пәйғәмбәрҙәр дәһшәткә төшөр».

10Шунда мин:

– Эй Раббы Хаким! Был халыҡты һәм Йәрүсәлимде: «Һеҙгә тыныслыҡ булыр», – тип алданыңмы ни? Ҡылыс боғаҙыбыҙға терәлде бит, – тинем+.

11Ул ваҡытта был халыҡҡа һәм Йәрүсәлимгә Раббы былай тип әйтер:

– Сүлдәге яланғас ҡалҡыулыҡтарҙан бисара халҡым яғына көйҙөргөс ел иҫә, әммә ашлыҡты елгәреп сүптән таҙартыу өсөн түгел. 12Минән килгән был ел ифрат көслө булыр. Инде был халыҡҡа Үҙ хөкөмөмдө әйтермен+.

13Бына дошман болот һымаҡ күтәрелә,
Яу арбалары ғәрәсәт кеүек килә;
Аттары бөркөттән етеҙерәк.
Ҡайғы беҙгә! Һәләк булдыҡ!+

14«Эй Йәрүсәлим, ҡотолор өсөн,

Күңелеңдән яуызлыҡты йыуып ташла.

Ҡасанғаса булмышыңда боҙоҡ ниәтте һаҡларһың+?

15Дан ҡалаһынан һөрән яңғырай,

Әфраим тауҙарынан һәләкәт тураһында хәбәр килә.

16Ҡәүемдәргә белдерегеҙ,
Йәрүсәлимгә иғлан итегеҙ:
„Алыҫ илдән ҡамаусылар килә,
Йәһүҙә ҡалаларына ҡаршы
Уларҙың яу ораны яңғырай!“
17Баҫыу ҡарауылсылары һымаҡ
Улар Йәрүсәлимде уратып алды.

Сөнки был ҡала Миңә ҡаршы баш күтәрҙе! – тип белдерә Раббы. –+

18Тотҡан юлың, ҡылған ғәмәлдәрең арҡаһында

Башыңа төштө былар барыһы ла.

Ниндәй әрнеткес был язаң!

Йөрәгеңә үтеп инә»+.

Йермеяһтың үҙ халҡы өсөн һыҙланыуы

19Эскенәйем яна! Йәнем әрней.

Ғазап талай йөрәгемде!

Өнһөҙ ҡала алмайым мин,

Дошмандың борғо тауышын,

Яу ауазын ишетеп, күңелем тетрәнә+.

20Һәләкәт артынан һәләкәт ябырыла;

Таланды ил, ҡалды харабаға.

Көтмәгәндә сатырҙарым емерелде,

Уның шаршауҙары юҡҡа сыҡты+.

21Ҡасанға тиклем күрермен яу әләмен?

Ҡасанғаса борғо тауышы ҡолағымда яңғырар?

22«Халҡым алйот, – ти Раббы. –

Ул Мине танымай.

Аңһыҙ балалар һымаҡ аҡылдары юҡ.

Яманлыҡҡа баштары шәп эшләй,

Яҡшылыҡ ҡылырға белмәй»+.

23Мин ергә ҡараным:
Ана ул, рәүешһеҙ, буп-буш;
Күккә баҡтым – унда ла яҡтылыҡ юҡ+.
24Тауҙарға төбәлдем – улар ҡалтырай,
Бөтә ҡалҡыулыҡтар дер һелкенә+.
25Тирә-яғыма ҡараным, кеше әҫәре күренмәй,
Хатта күктәге ҡоштар ҙа осоп киткән+.
26Ҡараным, сәскә атҡан ер сүлгә әйләнгән,
Ундағы бөтә ҡалалар хараба булған
Раббы ҡаршыһында,
Уның утлы асыу-ярһыуы алдында+.

27Раббы былай ти:
«Бөтә ил бушлыҡҡа әйләнер,
Әммә бөтөнләй юҡ булыуына юл ҡуймам!+
28Шуға күрә ер йәшкә күмелер,
Юғарыла күктәр ҡарайыр.
Сөнки Мин әйттем һәм ҡарар иттем,
Фекеремдән кире ҡайтмам,
Ҡарарымды үҙгәртмәм+.

29Һыбайлы һәм уҡсылар аҡырышыуынан
Ҡалаларҙың барлыҡ халҡы ҡаса,
Улар урман шырлыҡтарына йүгерә,
Ҡаяларға үрмәләй.
Бөтә ҡалалар ташландыҡ ҡалды –
Уларҙа һис кем йәшәмәй».

30Эй һин, харабаға әйләнгән ҡала!
Ут ҡыҙылдан кейенһәң дә,
Алтын биҙәүестәр тағып,
Күҙ-ҡашыңа һөрмә тартып
Матурланыуыңдан фәтүә юҡ.
Уйнаштарың һинән ваз кистеләр,
Улар йәнеңде ҡыйырға теләй+.
31Ана, кемдер тулғаҡ тотҡан ҡатындай ҡысҡыра,

Тәүге бәпесенән бушана алмаған ҡатын һымаҡ ыңғыраша.

Сион-ҡыҙ[*] интегеп ҡулын һуҙа:
«Ҡайғы миңә! Йәлләттәремдең алдында
Һис бер тәҡәтем ҡалманы!»+

5

Йәрүсәлимдең гонаһы

5^1Раббы былай ти:

«Йәрүсәлим урамдарын ҡыҙырып сығығыҙ,

Ҡарағыҙ, тикшерегеҙ!

Майҙандарынан эҙләгеҙ:

Әгәр ғәҙел эш иткән,

Дөрөҫлөк эҙләгән кешене тапһағыҙ,

Мин ҡаланы ярлыҡайым+.

2Улар: „Тере Раббы шаһит!“ – тип әйтһә лә,

Асылда, биргән анттары ялған»+.

3Эй Раббы, Һинең күҙҙәрең дөрөҫлөктө күрмәйме ни?

Һин был халыҡты туҡманың, әммә улар һиҙмәне лә.

Һин уларҙы ҡырҙың, әммә улар һаман киҫәмәне.

Йөҙҙәрен таштан да нығыраҡ ҡатырып, тиҫкәреләнеп,

Һиңә ҡайтыуҙан баш тартты+.

4Шунда мин эстән уйланым:

«Былары – ярлы, наҙан кешеләр.

Улар Раббының юлын,

Аллаларының ҡағиҙәһен белмәй+.

5Мин затлыларына барайым,

Улар менән һөйләшәйем;

Әлбиттә, улар Раббының юлын,

Аллаларының ҡағиҙәһен белә», – тинем.

Әммә улар ҙа ҡалыптарын емергән,

Бауҙарын өҙгәндәр икән+.

6Шуға урмандан сыҡҡан арыҫлан уларҙы үлтерер,

Сүлдән килгән бүре йыртҡыслар;

Ҡалалары янында ҡаплан һағалар,

Сыҡҡан береһен йолҡҡослар;

Сөнки енәйәттәре ишәйҙе,

Хыянаттары саманан ашты+.

7«Нисек Мин һине ғәфү итәйем, Исраил?

Балаларың Мине ташланы,

Алла булмағандар менән ант итәләр.

Мин уларҙы туйҙырҙым, ә улар зина ҡылды,

Фәхишәләрҙең өйҙәренә ағылды+.

8Әйтерһең дә, һимертелгән айғыр:

Һәр береһе күршеһенең ҡатынына кешнәй+.

9Мин уларҙы бының өсөн язаламайыммы? – тип белдерә Раббы. –

Шундай ҡәүемдән үс алмайыммы+?

10Барығыҙ уның йөҙөм баҡсаларына, ҡырығыҙ,
Әммә тотош төпләмәгеҙ.
Ботаҡтарын ботарлап ташлағыҙ,
Инде улар Раббыныҡы түгел+.
11Исраилдың һәм Йәһүҙәнең халҡы

Миңә бөтөнләй хыянат итте», – тип белдерә Раббы.

12Улар Раббы тураһында ялған һөйләнеләр.

«Ул бер нәмә лә эшләмәйәсәк,

Башыбыҙға бәлә килмәйәсәк,

Һуғышты ла, аслыҡты ла белмәйәсәкбеҙ+.

13Пәйғәмбәрҙәр – тик ел генә;

Алланың һүҙе уларҙа түгел.

Юрағандары үҙ баштарына төшһөн», – тинеләр+.

14Шуға күрә Күк ғәскәрҙәре Аллаһы Раббы былай ти:

«Шулай тип һөйләгәндәре өсөн,

Эй Йермеяһ, һүҙҙәремде һинең ауыҙыңда ялҡынға әйләндерәм,

Был халыҡ иһә утын булыр,
Ут уларҙы яндырып бөтөр+.
15Эй Исраил халҡы,

Мин алыҫтағы бер ҡәүемде ҡуҙғатам, – тип белдерә Раббы. –

Уларҙы һеҙгә ҡаршы ебәрәм.
Улар көслө, бик боронғо ҡәүем.
Һин уларҙың телдәрен белмәйһең,
Уларҙың телмәрен аңламаҫһың+.
16Һаҙаҡтары – гүйә асыҡ ҡәбер,
Барыһы ла батыр яугир+.
17Улар һин үҫтергән уңышты,
Икмәгеңде ашап бөтөр;
Ул-ҡыҙҙарыңдың башына етер;
Мал-тыуарыңды тамаҡлар;
Йөҙөм һәм инжиреңде ҡалдырмаҫ;
Ышанған нығытмалы ҡалаларығыҙҙы
Ҡылысы менән емерер+.

18Әммә хатта ул көндәрҙә лә Мин һеҙҙе бөтөнләй ҡырып бөтөрмәм, – тип белдерә Раббы. – 19Кешеләр: „Аллабыҙ Раббы ни өсөн беҙгә бөтә быларҙы эшләне?“ – тип һораған ваҡытта, былай тип яуап бирерһең, Йермеяһ: „Һеҙ Мине ташланығыҙ, үҙ ерегеҙҙә сит илаһтарға хеҙмәт иттегеҙ. Шуға күрә сит ерҙәрҙә яттарға хеҙмәт итерһегеҙ“»+.

20Быны Яҡуп йортонда һөйләгеҙ,
Йәһүҙәлә иғлан итегеҙ:
21«Эй күҙҙәре булып та, күрмәгән,
Ҡолаҡтары булып, ишетмәгән
Мәғәнәһеҙ, аңра халыҡ, тыңла+.

22Минәнме ҡурҡмайһығыҙ? – тип белдерә Раббы. –

Минең алдымдамы ҡалтырамайһығыҙ?

Мин диңгеҙгә ҡомдо сик итеп ҡуйҙым,

Үтеп булмаҫлыҡ мәңгелек итеп ҡылдым.

Тулҡындар ни тиклем ташланһа ла,

Шаулап ажғырһа ла, үтә алмаҫ+.

23Әммә был халыҡтың йөрәге тиҫкәре, фетнәсел;

Улар боролоп үҙ юлдары менән китте+.

24Эстән генә:

„Үҙ мәлендә ямғырын яуҙырған,

Яҙын, көҙөн еребеҙҙе һуғарған,

Уңыш йыйырға йыл һайын ваҡыт биргән

Аллабыҙ Раббынан ҡурҡайыҡ“, – тимәне+.

25Ҡылған енәйәттәрегеҙ ошоларҙан мәхрүм итте,

Гонаһтарығыҙ ошо бәрәкәттән айырҙы.

26Халҡым араһында яман әҙәмдәр бар.
Улар ҡош аулаусылар һымаҡ тоҙаҡ ҡоралар;
Боҫоп ятып, кеше аулайҙар+.
27Ҡоштар менән тулы ситлек кеүек
Уларҙың өйҙәре хәйлә менән тулы.
Шул арҡала үрләнеләр, байынылар,
28Һимерешеп, ялтырап киттеләр,
Яманлыҡтары саманан ашты.
Улар үкһеҙҙәрҙең дәғүәләрен
Ғәҙел хөкөм итмәй,
Фәҡирҙең хоҡуҡтарын яҡламай+.

29Ошолар өсөн уларҙы язаһыҙ ҡалдырайыммы? – тип белдерә Раббы. –

Ошондай ҡәүемдән үс алмайыммы+?

30Был илдә дәһшәтле һәм ҡурҡыныс хәл бара:
31Пәйғәмбәрҙәр ялған пәйғәмбәрлек итә;
Ҡаһиндар үҙҙәренсә хакимлыҡ ҡыла;
Ә Минең халҡыма быларҙың барыһы оҡшай.
Әммә ахырҙа һеҙ нимә эшләрһегеҙ икән?»+

6

Йәрүсәлим дошман ҡамауында

6^1«Эй Бинйәмин нәҫеле,

Йәрүсәлимдән ҡаса һалығыҙ!

Теҡоғала борғо ҡысҡыртығыҙ!

Бейт-Һаккәрәмдә ут яғып белдерегеҙ!

Ана, төньяҡтан ҡурҡыныс һәләкәт килә+.

2Наҙлы һәм гүзәл Сион-ҡыҙҙы

Мин юҡҡа сығарасаҡмын.

3Көтөүселәр үҙ малдары менән уға ҡаршы килер;

Уны ҡамап сатырҙарын ҡорор,

Һәр кем малын үҙ өлөшөнә тейгән ерҙә ашатыр».

4Дошмандар: «Йәрүсәлимгә ҡаршы һөжүмгә әҙерләнегеҙ!

Тороғоҙ, көн үҙәгендә юлланабыҙ, – тиер. –
Юҡ инде, һуңғараҡ ҡалдыҡ,
Көн кискә ауыша, күләгәләр оҙоная»+.
5«Әйҙәгеҙ, төндә һөжүм итәйек,
Ҡәлғәләрен емерәйек!»

6Күк ғәскәрҙәре Раббыһы былай ти:
«Ағас ҡырҡығыҙ,
Йәрүсәлимде ҡамап уба ҡороғоҙ.
Был ҡала язаланырға тейеш;
Уның эсе тулы йәбер-золом+.
7Шишмә һыуы нисек бәреп сыға,
Йәрүсәлимдә яуызлыҡ шулай бөркөлә.
Унда көсләү, емереү хөкөм һөрә,
Гелән күҙ алдымда – сир һәм йәрәхәттәр+.
8Киҫәтеүгә ҡолаҡ һал, эй Йәрүсәлим,
Юҡһа һинән ваз кисермен,
Һине ташландыҡ ергә,
Кешеһеҙ урынға әйләндерермен».

9Күк ғәскәрҙәре Раббыһы былай ти:

«Йыйғандан һуң ҡалған йөҙөм сүпләп алынғандай,

Исраилдың иҫән ҡалғандары йолҡоп алынасаҡ.

Гүйә йөҙөм йыйған кеше һымаҡ,

Ҡулыңды һуҙ, ботаҡтарҙы тикшереп сыҡ»!

10Кемгә өндәшәйем? Кемде иҫкәртәйем?

Кем әйткәндәремде тыңлар?

Уларҙың ҡолаҡтары ҡапланған[*] – бер нәмә лә ишетмәйҙәр;

Раббының һүҙен хурлайҙар,

Уның менән хушһынмайҙар+.

11Мин Раббының асыуына тулышҡанмын,

Уны башҡаса тотоп тыя алмайым.

Раббы былай ти:
«Асыуымды урамдағы балаларға түк,
Йыйылышҡан егеттәрҙең өҫтөнә ауҙар!
Ир менән ҡатын да, өлкән кеше лә,
Көндәре һанаулыһы ла ҡотола алмаҫ+.
12Өйҙәре баҫыуҙары һәм ҡатындары һымаҡ
Башҡа берәүҙәргә биреләсәк;

Мин был илдә йәшәүселәргә ҡаршы ҡул күтәрәм, – тип белдерә Раббы. –+

13Ябай халыҡтан алып затлыһына тиклем

Хәрәм юл менән табыш көҫәй.

Пәйғәмбәрҙән алып ҡаһинға тиклем

Барыһы ла ялған эш итә+.

14„Именлек, именлек“, – тиҙәр,

Халҡымдың йәрәхәтен өҫтән-мөҫтән имләйҙәр.

Ә бит именлек юҡ+.

15Әшәке ғәмәлдәре өсөн оялалармы?

Ҡайҙа оялыу, ҡыҙара ла белмәйҙәр!

Шуға күрә ҡолағандар араһына йығылырҙар;

Уларҙы язалаған сағымда

Һөрлөгөп барып төшөрҙәр», – ти Раббы+.

16Раббы былай ти:

«„Юлдар сатына баҫып байҡағыҙ.

Боронғо юлдарҙы һорашығыҙ,

Иң яҡшы юлды һайлап барығыҙ,

Шунда йәнегеҙ тыныслыҡ табыр“, – тип әйттем.

Тик һеҙ: „Ул юл менән бармайбыҙ“, – тинегеҙ+.

17Һеҙгә күҙәтселәр ҡуйҙым.

„Борғо тауышына ҡолаҡ һалығыҙ“, – тинем.

Әммә: „Ҡолаҡ һалмайбыҙ“, – тип яуап ҡайтарҙығыҙ+.

18Шуға күрә, эй ҡәүемдәр, ишетегеҙ;

Эй йәмәғәт, белеп тороғоҙ –

Уларҙың башына ни төшәсәк!

19Тыңла, ер йөҙө!

Был халыҡҡа һәләкәт килтерәм –

Яман ниәттәренең емеше был.

Сөнки әйткәнемә ҡолаҡ һалманылар,

Ҡанун-ҡағиҙәләремдән баш тарттылар+.

20Ни хәжәтемә Шеванан килгән еҫле май?

Алыҫ илдән килтерелгән хуш еҫле ҡамыш нимәгә Миңә?

Тотош яндырыуҙарығыҙҙы ҡабул ҡылмайым,

Ҡорбандарығыҙ Миңә хуш түгел»+.

21Шуға күрә Раббы былай ти:
«Мин ул халыҡтың алдына
Абыныу таштары ҡуям, –
Уға һөрлөгөп йығыласаҡтар.
Аталар улдары менән бергә,

Күршеләр дуҫтары менән бергә һәләк буласаҡтар»+.

22Раббы былай ти:
«Ана, төньяҡ илдән халыҡ килә,
Бөйөк ҡәүем күтәрелә ер сигенән+.
23Ҡулдарында – йәйә, һөңгө;
Улар аяуһыҙ һәм мәрхәмәтһеҙ.
Тауыштары диңгеҙ олоуындай;
Аттарҙа сабып киләләр,
Бер кешеләй яуға теҙеләләр
Һиңә ҡаршы һуғышырға, эй Сион-ҡыҙ!»

24«Улар хаҡында хәбәр ишетеп,

Ҡулыбыҙ һәленеп төштө.

Тулғаҡ тотҡан ҡатын кеүек,

Әрнеү-ғазап йәнебеҙҙе өттө+.

25Ҡырға сыҡмағыҙ, юлда йөрөмәгеҙ!

Сөнки һәр тарафта – дошман ҡылысы,

Тирә-яҡта – дәһшәт», – ти Йәрүсәлим халҡы+.

26Бисара халҡым, ҡыл туҡыма уран,
Көлгә ятып ауна.
Яңғыҙ улың өсөн йәш түккәндәй,
Әсенеп, әрнеп ила,
Сөнки дошман беҙгә көтмәгәндә һөжүм итер+.

27«Йермеяһ, һине халҡыма һынаусы итеп ҡуям.
Көмөштөң сифатын билдәләгән оҫта һымаҡ,
Уларҙың тотҡан юлын күҙәтеп баһала+.
28Уларҙың бөтәһе лә тиҫкәре һәм башбаштаҡ,
Ғәйбәт йөрөтөргә яраталар;
Баҡыр йә тимер һымаҡ ҡатылар,
Барыһы ла боҙоҡлоҡ ҡылалар.
29Ана, күрек аяуһыҙ өрҙөрә,
Ҡара ҡурғаш утта иреп бөттө,
Тик иретеүсенең эше юҡҡа булды:
Юшҡын айырылып сыҡманы.
30Уларҙы „эшкә ашмаған көмөш“ тип атарҙар,
Сөнки Раббы уларҙан баш тартты»+.

7

Йермеяһтың ҡорамда пәйғәмбәрлек итеүе

7^1Йермеяһҡа Раббы һүҙе булды:

2– Раббы йортоноң ҡапҡаһы янына баҫ та кешеләргә бына ошо һүҙҙәрҙе еткер:

«Раббыға ғибәҙәт ҡылыр өсөн был ҡапҡанан ингән барлыҡ Йәһүҙә кешеләре, Раббы һүҙен тыңлағыҙ!+
3Исраилдың Аллаһы, Күк ғәскәрҙәре Раббыһы былай ти: тормош рәүешегеҙҙе, ғәмәлдәрегеҙҙе төҙәтегеҙ, шул сағында Мин һеҙҙе был урында йәшәргә ҡалдырырмын+. 4„Бында Раббының ҡорамы! Раббының ҡорамы, Раббының ҡорамы бында!“ – тигән алдатҡыс һүҙҙәргә ышанмағыҙ+. 5Әгәр ҙә һеҙ ысынлап та дөрөҫ йәшәһәгеҙ, яҡшы ғәмәлдәр ҡылһағыҙ, бер-берегеҙгә ҡарата ғәҙел эш итһәгеҙ,+
6килмешәкте, етемде һәм тол ҡатынды йәберләмәһәгеҙ, был урында ғәйепһеҙ кешенең ҡанын түкмәһәгеҙ, башығыҙға бәлә алып, сит илаһтарға табынмаһағыҙ, 7шул саҡта һеҙҙе ата-бабаларығыҙға мәңгелеккә тип бирелгән ошо ерҙә йәшәргә ҡалдырырмын+. 8Әммә һеҙ ялғанға ышанаһығыҙ, ләкин бының файҙаһы юҡ.

9Урлашаһығыҙ, кеше үлтерәһегеҙ, зина ҡылаһығыҙ, ялған ант бирәһегеҙ, Бәғелгә хуш еҫ төтәтәһегеҙ, үҙегеҙ элек белмәгән илаһтарға эйәрәһегеҙ+. 10Шунан Минең исемемә бағышланған ошо йортҡа килеп, хозурыма баҫаһығыҙ ҙа: „Беҙ ҡотолдоҡ!“ – тиһегеҙ. Бындай ерәнгес эштәрегеҙҙе дауам итер өсөнмө? 11Минең исемемә бағышланған ошо йорт һеҙҙеңсә ҡараҡтар ояһына әйләндеме ни? Мин бит быларҙың барыһын да күрә йөрөйөм, – тип белдерә Раббы. –+
12Барығыҙ Шилоға, Мин тәү тапҡыр исемемде төйәкләндергән урынды ҡарағыҙ! Халҡым Исраилдың яуызлығы арҡаһында уны нимә эшләткәнемде күрегеҙ. 13Һеҙ уларҙың яуызлыҡтарын ҡабатлаған саҡта, – тип белдерә Раббы, – Мин һеҙгә ҡайта-ҡайта әйттем – ишетмәнегеҙ, саҡырҙым – яуап ҡайтарманығыҙ+. 14Шулай икән, исемемә бағышланған, өмөтөгөҙҙө бағлаған был ҡорамды ла, һеҙгә һәм ата-бабаларығыҙға биргән урынды ла Шило хәленә ҡалдырасаҡмын. 15Әфраим тоҡомонан булған ҡәрҙәштәрегеҙҙе нисек ҡыуып ебәргән булһам, һеҙҙе лә шулай хозурымдан ҡыуам»+.

16Ә һин, Йермеяһ, башҡаса был халыҡ өсөн доға ҡылма, улар өсөн ялбарма. Ялынма, ярлыҡау һорама – барыбер ҡолаҡ һалмаясаҡмын+. 17Йәһүҙә ҡалаларында һәм Йәрүсәлим урамдарында уларҙың ни ҡыланғандарын күрмәйһеңме ни? 18Балалары утын йыя, аталары усаҡ яға, ҡатындар Күк алиһәһенә[*] күмәс бешерер өсөн ҡамыр баҫа. Минең асыуыма тейер өсөн башҡа илаһтарға түкмә ҡорбан килтерәләр. 19Тик улар Мине кәмһетәме ни? – тип белдерә Раббы. – Үҙҙәренә зыян килтерәләр, үҙҙәрен оятҡа ҡалдыралар. – 20Шуға күрә Раббы Хаким былай ти: ҡара, Мин асыу-ярһыуымды ошо урынға, кешеләргә һәм хайуандарға, ҡырҙағы ағастарға һәм ер биргән емештәргә түгәм. Асыуым һүнмәҫ ялҡын һымаҡ яныр+.

21Күк ғәскәрҙәре Раббыһы, Исраил Аллаһы былай ти:

– Тотош яндырыу ҡорбандарығыҙҙы башҡа ҡорбандарығыҙға өҫтәгеҙ ҙә итен ашағыҙ!+
22Ата-бабаларығыҙҙы Мысырҙан сығарған ваҡытта, Мин тотош яндырыу һәм башҡа ҡорбандар хаҡында бойороҡ бирмәнем+. 23Мин уларға шундай әмер биргәйнем: «Мине тыңлағыҙ! Шунда Мин – һеҙҙең Аллағыҙ, ә һеҙ Минең халҡым булырһығыҙ. Үҙегеҙгә яҡшы булһын өсөн Мин күрһәткән юлдан йөрөгөҙ», – тинем+. 24Әммә улар тыңламаны, ҡолаҡтарына ла элмәне, тиҫкәре яуыз күңелдәре теләгәнсә йәшәне, алға бармай, артҡа киттеләр+. 25Ата-бабаларығыҙ Мысырҙан сыҡҡан ваҡыттан алып бөгөнгә тиклем Мин һеҙгә ҡабат-ҡабат Үҙемдең ҡолдарымды – пәйғәмбәрҙәрҙе ебәреп торҙом+. 26Әммә һеҙ Мине тыңламанығыҙ, ҡолаҡ һалманығыҙ. Тиҫкәреләнеп ата-бабаларығыҙҙан да яманыраҡ ҡыландығыҙ+.

27Һин, Йермеяһ, быларҙың бөтәһен дә уларға һөйләрһең, әммә улар һиңә ҡолаҡ һалмаясаҡ. Һин уларҙы саҡырырһың, әммә улар яуап ҡайтармаясаҡ. 28Шуның өсөн һин уларға әйт: «Үҙенең Аллаһы Раббыны тыңламаған, Уның өгөт-нәсихәтен тотмаған халыҡ – һеҙ ул! Хәҡиҡәт юҡ булды, ауыҙығыҙҙан хаҡ һүҙ сыҡмаҫ булды».

29Эй Йәрүсәлим, сәсеңде ҡырҡып ташла,

Яланғас ҡалҡыулыҡтарҙа һыҡта.

Сөнки асыуын ҡабартҡан был нәҫелдән

Раббы ваз кисте, уны ташланы.

30– Йәһүҙә халҡы күҙ алдымда яуызлыҡ ҡылды, – тип белдерә Раббы. – Минең исемемә бағышланған был ҡорамға ерәнгес боттарын ҡуйҙылар, уны нәжесләнеләр.+
31Улдарын һәм ҡыҙҙарын утта яндырыу өсөн Бен-Һинном үҙәнендәге Төфәҫтә табыныу ҡалҡыулығы яһанылар. Ә Мин улай эшләргә ҡушманым, хатта уйымда ла булманы+. 32Шундай көндәр килә, – тип белдерә Раббы, – был урынды Төфәҫ тип тә, Бен-Һинном үҙәне тип тә түгел, Һуйыш үҙәне тип атарҙар. Унда үлеләрҙе урын ҡалмағанға тиклем күмәсәктәр. 33Был халыҡтың мәйеттәре күктәге ҡоштарға ем, ерҙәге йәнлектәргә емтек булып аунап ятыр, уларҙы ҡыуырлыҡ та кеше ҡалмаҫ+.

34Йәһүҙә ҡалаларында һәм Йәрүсәлим урамдарында шатлыҡ ауаздарына, күңел асыуҙарға, кейәү менән кәләштең тауыштарына сик ҡуясаҡмын. Был ил бушлыҡҡа әйләнәсәк+.

8

8^1– Ул ваҡытта, – тип белдерә Раббы, – Йәһүҙә батшаларының һөйәктәре, түрәләренең, ҡаһиндарының, пәйғәмбәрҙәренең һәм Йәрүсәлим халҡының һөйәктәре ҡәберҙәренән сығарып бырғалыр. 2Уларҙың һөйәктәре үҙҙәре яратҡан, хеҙмәт иткән һәм арттарынан эйәргән, кәңәш һораған, алдарында сәждә ҡылған ҡояштың, айҙың, башҡа күк есемдәренең аҫтында туҙрап ятыр. Ул һөйәктәрҙе бер кем дә йыйып алып ерләмәҫ, тупраҡ өҫтөндә тиреҫ булып ята бирерҙәр+. 3Был яуыз нәҫелдең иҫән ҡалғандары Мин уларҙы һөргән ерҙәрҙә үлемде йәшәүҙән артыҡ күрерҙәр, – тип белдерә Күк ғәскәрҙәре Раббыһы+.

Халыҡтың, Раббыны ташлап, үҙ юлынан барыуы

4– Әйт уларға, Раббы былай ти:

«Кеше йығылһа, торорға тырышмаймы?

Юлында аҙашһа, кире боролмаймы?

5Ни өсөн был халыҡ аҙашып йөрөй,

Ниңә Йәрүсәлим тоғро юлға ҡайтмай?

Улар ялғанға сат йәбешеп алғандар,

Кире ҡайтыуҙан баш тарталар.

6Мин иғтибар менән тыңлап торҙом:

Улар дөрөҫөн һөйләмәй.

Һис кем: „Нишләнем мин?“ – тимәй,

Яуызлыҡ ҡылғанына үкенмәй.

Күҙе тоноп, яуға йомолған ат һымаҡ

Һәр береһе үҙ юлынан саба бирә.

7Ә бит хатта күктәге ҡауҙы ла үҙ миҙгелен белә,

Алатуба ла, ҡарлуғас та, торна ла

Ваҡыт еткәс кенә ҡайта.

Ә Минең халҡым үҙ Раббыһының

Ҡанун-ҡағиҙәләрен белмәй+.

8Нисек һеҙ: „Беҙ аҡыллы,
Беҙҙә Раббы ҡануны бар“, – тип әйтәһегеҙ?
Ҡарағыҙ, кәтиптәрҙең алдаҡсы ҡәләме
Уны ла ялғанға әйләндерә!+
9Аҡыл эйәләре оятҡа ҡалды,
Сараһыҙлыҡҡа төштө, тоҙаҡҡа эләкте.
Улар Раббы һүҙенән баш тартты –
Шунан, ҡайҙа уларҙың аҡылы?
10Шуға күрә ҡатындарын – башҡаларға,
Баҫыуҙарын бүтән хужаларға бирәм.
Ябай халыҡтан алып затлыһына тиклем
Хәрәм юл менән табыш көҫәй.
Пәйғәмбәрҙән алып ҡаһинға тиклем
Барыһы ла ялған эш итә+.
11„Именлек, именлек“, – тиҙәр,

Бисара халҡымдың йәрәхәтен өҫтән-мөҫтән имләйҙәр.

Ә бит именлек юҡ+.

12Әшәке ғәмәлдәре өсөн оялалармы?

Ҡайҙа оялыу, ҡыҙара ла белмәйҙәр!

Шуға күрә ҡолағандар араһына йығылырҙар;

Улар язаланған мәлдә

Һөрлөгөп барып төшөрҙәр», – ти Раббы+.

13«Мин уларҙың бөтә уңышын тартып алырмын, – тип белдерә Раббы. –

Ботағында бөртөк йөҙөм,
Инжир ағасында өҙөп алыр емеш ҡалмаҫ;
Хатта япраҡтары һулып ҡойолор.
Уларға нимә биргәнмен, барыһы ла
Ҡулдарынан тартып алынасаҡ»+.

14«Нишләп ултырабыҙ һаман? – ти Йәһүҙә халҡы. –

Тороғоҙ, ҡасайыҡ нығытмалы ҡалаларға,

Шунда үлемебеҙҙе көтөп алырбыҙ!

Аллабыҙ Раббы әжәлгә дусар итте,

Эсергә ағыулы һыу бирҙе,

Сөнки Уға ҡаршы гонаһ ҡылдыҡ+.

15Беҙ именлек көттөк, әммә яҡшылыҡ килмәне.

Шифа тапмаҡсы инек, ҡазаға дусар булдыҡ+.

16Дан яғынан дошман аттарының бышҡырыуы ишетелә;

Айғырҙарҙың көслө кешнәүенән ер һелкенә.

Дошман, илебеҙҙе, ундағы бөтә нәмәне,

Ҡалаларҙы тар-мар итеп, кешеләрҙе үлтермәксе»+.

17«Бына, өҫтөгөҙгә ағыулы йыландар,
Арбап булмай торған йыландар ебәрәм,
Улар һеҙҙе сағасаҡ», – тип белдерә Раббы+.

Йермеяһтың Йәрүсәлим өсөн ҡайғырыуы

18Шатлығым ҡалманы минең,

Ҡайғыларыма дауа юҡ, әрней йөрәк.

19Ана, алыҫ илдән бисара халҡымдың иңрәүен ишетәм:

«Раббы Сионда юҡмы ни?

Уның Батшаһы унда түгелме?»

«Нишләп улар боттары,

Бер нәмәгә яраҡһыҙ ят һындары менән

Минең асыуымды килтерҙеләр?» – тип яуап ҡайтара Раббы+.

20«Ураҡ ваҡыты үтте, йәй ҙә тамам,

Беҙгә һаман ҡотолоу килмәне», – ти халыҡ.

21Бисара халҡым яраһы арҡаһында мин дә яраландым,

Ҡайғыға баттым, дәһшәткә төштөм+.

22Нимә, Ғилғәдтә бәлзәм юҡмы ни?

Әллә унда табип юҡмы?

Улай булғас, ниңә бисара халҡым шифа тапмай+?

9

9^1Әгәр ҙә башым – инеш,
Күҙҙәрем йәш шишмәһе булһа,
Бисара халҡымдың үлтерелгәндәре өсөн
Көнө-төнө илар инем!+
2Әгәр сүлдә бер ҡуналҡам булһа,
Улар араһынан алыҫыраҡ булыр өсөн
Мин халҡымды ташлап китер инем!
Улар барыһы ла уйнашсылар,
Хыянатсылар өйөрө+.

3«Телдәрен йәйәләй киреп алдашалар;
Көстәрен дөрөҫлөк юлында ҡулланмайҙар,
Яуызлыҡ өҫтөнә яуызлыҡ ҡылалар,
Улар Мине танымайҙар, – тип белдерә Раббы. –+
4Һәр берегеҙ дуҫынан һаҡланһын,
Ағай-энегеҙгә ышанмағыҙ,
Сөнки туған туғанына аяҡ сала,
Күрше күршеһенә яла яға+.
5Һәр кем үҙенең күршеһен алдай,
Береһе лә дөрөҫөн һөйләмәй.
Телдәрен ялғанға өйрәтеп бөткәндәр;
Хәлдән тайғансы гонаһ ҡылалар.
6Һин мәкер араһында йәшәйһең, Йермеяһ,
Мәкер арҡаһында улар

Мине белергә лә теләмәйҙәр», – тип белдерә Раббы.

7Шуға күрә Күк ғәскәрҙәре Раббыһы былай ти:
«Инде уларҙы тимер һымаҡ иретеп һынаясаҡмын,
Бисара халҡымдың гонаһына ҡаршы
Шунан башҡа нимә эшләй алам+?
8Уларҙың теле – үлемесле уҡ,
Ауыҙҙарынан тик ялған һүҙҙәр сыға;
Дуҫына тыштан иҫәнлек теләй,
Ә эсенән генә тоҙаҡ ҡора+.
9Шулай булғас, был ҡыланыштары өсөн
Уларҙы язаламайыммы? – тип белдерә Раббы. –
Шундай ҡәүемдән үс алмайыммы?»+

10Мин тауҙар өсөн илап йәш түгәм,
Далалағы көтөүлектәр тип һыҡтайым!
Улар барыһы ла көйөп бөткән,
Ул ерҙән һис кем йөрөмәй.
Һыйырҙарҙың мөңрәгәне ишетелмәй;

Һауалағы ҡош, януарҙар – барыһы ла ҡасып бөткән+.

11«Йәрүсәлимде таш өйөмөнә,

Сүл бүреләре төйәгенә әйләндерәм.

Йәһүҙә ҡалаларын бушлыҡ итәм,

Уларҙа йәшәүсе ҡалмаҫ», – ти Раббы+.

12Мин Раббынан:

– Был ер ниңә һәләк булды? Ни өсөн һис кем йөрөмәй торған сүл кеүек көйөп бөттө? Кем ошоно аңларҙай аҡылға эйә? Раббы һөйләшкән кеше кем, кем быларҙы халыҡҡа еткерер? – тип һораным.

13Раббы былай тине:

– Биргән ҡанунымды ташланылар, Минең әйткәндәремде тыңламанылар, 14баш-баштаҡ булмыштарына буйһондолар, ата-бабалары өйрәткәнсә, Бәғелдәргә эйәрҙеләр. 15Шуның өсөн күреп тороғоҙ, – ти Күк ғәскәрҙәре Раббыһы, Исраил Аллаһы, – Мин был халыҡҡа әрем ашатасаҡмын, ағыулы һыу эсерәсәкмен+. 16Мин уларҙы үҙҙәре лә, ата-бабалары ла белмәгән ҡәүемдәр араһына таратам, тотош юҡ иткәнгә тиклем арттарынан ҡылыс ебәрәм+.

Йәрүсәлимдең һыҡтауы

17Күк ғәскәрҙәре Раббыһы былай ти:

«Ҡолаҡ һалығыҙ!

Һыҡтаусы ҡатындарҙы саҡырығыҙ,

Уларҙың иң оҫталары килһен»+.

18«Тиҙерәк килеп, беҙҙең өсөн һыҡтаһындар,

Күҙҙәребеҙ йәш түкһен,

Керпегебеҙҙән һыуҙар ағылһын», – ти халыҡ+.

19Ана Сиондан иңрәү тауышы ишетелә:

«Беҙ ҡыйратылдыҡ!

Мәсхәрәгә ҡалдыҡ,

Илебеҙҙе ташлап китергә мәжбүрбеҙ,

Йорттарыбыҙ емерелде».

20Эй ҡатындар, Раббы һүҙен ишетегеҙ!

Уның ауыҙынан сыҡҡан һәр һүҙгә ҡолаҡ һалығыҙ.

Ҡыҙҙарығыҙҙы – һыҡтарға,

Бер-берегеҙҙе ҡайғы йырына өйрәтегеҙ.

21«Ана, тәҙрәләребеҙҙән үлем үрмәләй,

Һарайҙарыбыҙға бәреп керә,

Урамдарҙа – балаларыбыҙҙы,

Майҙандарҙа йәштәребеҙҙе юҡ итте».

22«Уларға әйт, Раббы былай тип белдерә:

„Кеше мәйеттәре баҫыуҙағы тиреҫ,

Ураҡсы артынан ҡалған көлтә һымаҡ ятыр,

Уларҙы йыйып алыусы булмаҫ“»+.

23Раббы былай ти:
«Аҡыллы кеше аҡылы менән маҡтанмаһын,
Көслө көсө менән маҡтанмаһын,
Бай байлығы менән маҡтанмаһын+.
24Маҡтанмаҡсы булған кеше

Мин Раббыны аңлауы һәм белеүе менән маҡтанһын.

Донъяла мөхәббәт, хаҡ хөкөм, ғәҙеллек менән эш иткән,

Шунан зауыҡланған Минең менән маҡтанһын», – тип белдерә Раббы+.

25– Шундай көндәр килә, – тип белдерә Раббы, – тәне генә сөннәтләнгәндәрҙе язалаясаҡмын. 26Мысырҙы, Йәһүҙәне, Эдомды, Ғаммонды, Моавты, сүлдә йәшәгән һәм сикә сәстәрен ҡырғандарҙы язалаясаҡмын. Асылда, был ҡәүемдәрҙең сөннәте юҡ, ә Исраил нәҫеленең йөрәге сөннәтһеҙ.+

10

Раббы – берҙән-бер хаҡ Алла

10^1Раббының һеҙгә әйткән һүҙҙәренә ҡолаҡ һал, эй Исраил халҡы!

2Раббы былай ти:
«Башҡа ҡәүемдәрҙең юлын ҡыумағыҙ,
Күктәге улар өрккән билдәләрҙән ҡурҡмағыҙ.
3Ул халыҡтарҙың йолалары – буш нәмә:
Урманда ағас ҡырҡалар,
Балта оҫтаһы түмәрҙе юна.
4Шунан алтын-көмөш менән матурлайҙар,
Ҡыймылдамаһын өсөн ҡаҙаулап ҡағалар+.
5Боттары хас та ҡыяр баҡсаһындағы ҡарасҡы –
Һөйләшә алмайҙар;
Уларҙы күтәреп йөрөтөргә кәрәк,
Сөнки үҙҙәре атлай алмай.
Ҡурҡмағыҙ уларҙан,
Зыян ҡылырға хәлдәренән килмәй уларҙың,
Әммә яҡшылыҡ та эшләй алмайҙар»+.

6Эй Раббы, Һиңә тиңе юҡ!

Һин бөйөкһөң,

Һинең исемең оло һәм ҡөҙрәтле+.

7Эй халыҡтар Батшаһы,

Һинән ҡурҡмаған берәйһе бармы?

Һин быға лайыҡһың.

Ҡәүемдәрҙең барса аҡыл эйәләре араһында,

Бөтә батшалыҡтарҙа Һиңә оҡшашы юҡ!+

8Улар алйот һәм аңралар.

Мәғәнәһеҙ боттарҙан нимә өйрәнмәк кәрәк?

Улар бит ағастан яһалған!

9Таршиштан – сүкелгән көмөш,

Уфаздан алтын алып киләләр.

Балта оҫтаһы менән көмөшсө яһағанды

Зәңгәр һәм ҡарағусҡыл ҡыҙылға кейендерәләр,

Барыһы – егәрле оҫталар эше+.

10Әммә Раббы – хаҡ Алла!

Ул – тере Алла, мәңгелек Батша.

Асыуланғанында ер тетрәнә,

Халыҡтар сыҙамай ярһыуына.

11Халыҡтарға былай тип әйтегеҙ:

– Күк менән ерҙе бар ҡылмаған илаһтар ер йөҙөнән һәм күк аҫтынан юҡ буласаҡ+.

12Раббы Үҙенең ҡөҙрәте менән ерҙе яратты,
Аҡылы менән ғаләмде ҡорҙо,
Зиһене менән күктәрҙе йәйҙе+.
13Уның күкрәүенән күктәге һыуҙар шаулай,
Ер сигенән болоттар күтәрә.
Ямғыр өсөн йәшенен йәшнәтә,
Келәттәренән елдәр сығара+.
14Уның алдында бар әҙәм – аҡылһыҙ һәм наҙан;
Һәр көмөшсө боттары менән оятҡа ҡала,
Яһаған һындары ялған,
Уларҙың өнө-тыны юҡ+.
15Һис файҙаһыҙ, көлкө нәмә улар,
Язаланған мәлдә юҡҡа сығасаҡтар.
16Улар кеүек түгел Яҡуптың Өлөшө,
Сөнки Ул – бөтәһен дә бар ҡылыусы,
Ә Исраил халҡы – Уның биләмәһе,
Уның исеме Күк ғәскәрҙәре Раббыһы!+

Һөргөнгә ҡыуылыу

17Эй ҡамауҙа ултырған Йәрүсәлим халҡы!

Әйберҙәреңде ерҙән йыйнап ал!

18Раббы былай ти:

«Мин был юлы ошо ерҙә йәшәүселәрҙе

Һапҡы менән алып бырғайым.

Уларға бәлә килтерәм, тойһондар,

Дошмандары уларҙы тотоп алһын».

19Ҡайғы миңә, ауыр яраларым!

Һыҙланыуым үҙәгемә үтә.

Әммә әйттем: «Был минең хәсрәтем,

Мин уға сыҙарға тейешмен»+.

20Сатырым йығылған, бауҙары өҙөлгән;

Балаларым китте, улар юҡ булды.

Сатырымды торғоҙоусы,

Япмаларын ҡороусы ҡалманы+.

21Халыҡтың көтөүселәре алйот,

Улар Раббынан кәңәш һорамай.

Шуға күрә эштәре уңыш ҡаҙанмай,

Бөтә көтөүҙәре таралды+.

22Тыңлағыҙ! Бер хәбәр килә!

Төньяҡ илдән оло шау-шыу күтәрелә!

Ул Йәһүҙә ҡалаларын бушлыҡҡа,

Сүл бүреләре төйәгенә әйләндерәсәк+.

23Эй Раббы, мин беләм,
Әҙәм затының яҙмышы үҙенән тормай,
Аҙымдары үҙ ихтыярында түгел+.
24Мине асыу менән түгел,
Ғәҙеллек менән Һин төҙәт, Раббы,
Юҡһа мине һәләк итерһең+.
25Асыуыңды Һине танымаған ҡәүемдәргә,
Исемең менән саҡырмаған ҡәбиләләргә түк.
Сөнки улар Яҡуп нәҫеленең башын ашаны,
Уны тотош йоттолар, юҡ иттеләр,
Төйәктәрен пыран-заран килтерҙеләр+.

11

Килешеүҙең боҙолоуы

11^1Йермеяһҡа Раббы һүҙе булды.

2– Был килешеүҙә әйтелгәндәрҙе тыңлағыҙ! Һин уны Йәһүҙә халҡына һәм Йәрүсәлимдә йәшәгәндәргә еткер. 3Әйт уларға, Исраил Аллаһы Раббы былай ти: «Был килешеүҙең шарттарын үтәмәгән һәр бер кешегә ләғнәт булһын!+
4Мин ата-бабаларығыҙҙы Мысырҙан, тимер иретә торған мейестән, алып сыҡҡан саҡта ошоларҙы бойорҙом. Мин уларға былай тинем: „Әйткәндәремде тыңлағыҙ, бөтә бойороҡтарымды еренә еткереп үтәгеҙ, шул саҡта һеҙ Минең халҡым булырһығыҙ, Мин һеҙҙең Аллағыҙ булырмын+. 5Шулай итһәгеҙ, Мин дә ата-бабаларығыҙға биргән антымды үтәрмен – бөгөн һеҙҙеке булған ерҙе – һөт һәм бал ағып ятҡан ерҙе – һеҙгә бирермен“».

– Амин, Раббы, – тинем+.

6Раббы миңә былай тине:

– Бөтә был һүҙҙәрҙе Йәһүҙә ҡалаларында, Йәрүсәлим урамдарында иғлан ит. Әйт уларға: «Был килешеүҙең шарттарын тыңлағыҙ һәм уларҙы еренә еткереп үтәгеҙ. 7Ата-бабаларығыҙҙы Мысырҙан сығарған көндән башлап ошоға тиклем һәр ваҡыт: „Әйткәндәремде тыңлағыҙ“, – тип киҫәтә килдем. 8Әммә тыңламанылар, һүҙҙәремә ҡолаҡ һалманылар. Һәр кем яуыз һәм тиҫкәре йөрәктәре буйынса йәшәне. Шуға күрә Мин, үтәргә бойорғандарҙы эшләмәгәндәре өсөн, килешеүҙә яҙылған бөтә ләғнәттәрҙе уларҙың башына ебәрҙем»+.

9Шунан Раббы миңә былай тине:

– Йәһүҙә халҡы һәм Йәрүсәлимдә йәшәүселәр Миңә ҡаршы фетнә ойошторҙо+. 10Улар әйткәндәремде тыңлауҙан баш тартҡан ата-бабаларының гонаһтарын ҡабатлай, бүтән илаһтар артынан эйәрәләр, уларға хеҙмәт итәләр. Исраил һәм Йәһүҙә нәҫелдәре ата-бабалары менән төҙөгән килешеүемде боҙҙо+. 11Шуға күрә Раббы былай ти: «Мин уларҙың баштарына ҡотола алмаҫлыҡ бәлә-ҡаза ебәрәм! Мине ярҙамға саҡырырҙар, әммә уларҙы ишетмәйәсәкмен+. 12Шул саҡта Йәһүҙә ҡалалары халҡы һәм Йәрүсәлимдә йәшәгәндәр үҙҙәре хуш еҫ төтәткән илаһтарға барып ялбарасаҡ. Әммә бәлә килгәндә был илаһтар бер нисек тә ярҙам итмәйәсәк+. 13Эй Йәһүҙә халҡы, нисә ҡалаң булһа, шул саҡлы уҡ илаһтарың бар һинең. Йәрүсәлим урамдары күпме булһа, әшәке Бәғелгә ҡорбан усаҡтарығыҙ шунса»+.

14Һин, Йермеяһ, был халыҡ өсөн һорама, ялбарма, улар өсөн доға ҡылма. Бәләгә ҡалғас Мине саҡырғандарында, уларҙы тыңламаясаҡмын+.

15«Һөйгән халҡым, күпме яуызлыҡтар ҡылғандан һуң

Минең йортомда булырға ни хаҡың бар?

Был ҡорбан ите һине бәләнән ҡотҡара алмаясаҡ,

Сөнки һин ҡәбәхәтлек ҡылғанда һөйөнәһең»+.

16Раббы һине «суҡ япраҡлы,
Мул емешле зәйтүн ағасы» тип атағайны.
Әммә күктәр дәһшәтле күкрәгән саҡта
Ул ағасҡа ут төртөр,
Уның ботаҡтары янып бөтөр+.

17Һине ултыртҡан Күк ғәскәрҙәре Раббыһы Үҙе башыңа бәлә килтерергә ҡарар итте, сөнки Исраил менән Йәһүҙә халҡы золом ҡылды. Бәғелгә хуш еҫ төтәҫләп, Раббыны асыуландырҙы+.

Йермеяһҡа ҡаршы ҡоролған мәкер

18Миңә Раббы Үҙе асып бирҙе, шуға беләм:

Ул миңә дошмандарымдың яуыз эштәрен күрһәтте.

19Мин салырға илткән йыуаш бәрәс кеүек булғанмын.

Миңә ҡаршы мәкер ҡорғандарын аңламағанмын.

Ә улар былай тигән:

«Ағасын да, емешен дә юҡ итәйек,

Уны тереләр донъяһынан ҡырҡып ташлайыҡ,

Хатта исеме лә хәтерҙә ҡалмаһын»+.

20Әммә Һин – ғәҙел хөкөм ҡылған Күк ғәскәрҙәре Раббыһы,

Һин – күңелде һәм булмышты һынаусы,
Уларҙан үс алғаныңды күрәйемсе,
Дәғүәмде Һиңә тапшырҙым!+

21Шунда Раббы былай тине:

– Эй Йермеяһ, Ғанаҫоҫ кешеләре йәнеңде көҫәп һиңә: «Раббы исеменән пәйғәмбәрлек итмә, юҡһа беҙҙең ҡулдан үләсәкһең», – тип янай+. 22Шуға күрә Күк ғәскәрҙәре Раббыһы әйтә: «Мин уларҙы язалаясаҡмын. Егеттәре ҡылыстан үлер, ул-ҡыҙҙары аслыҡтан ҡырылыр. 23Бер кем дә иҫән ҡалмаҫ. Яза йылында Ғанаҫоҫ халҡының башына һәләкәт ебәрәсәкмен».

12

Йермеяһтың Раббыға зарланыуы

12^1Һинең менән дәғүәләшкәнемдә,

Һин хаҡлы булып сығаһың, Раббым.

Шулай ҙа Һинең менән йәнә һөйләшмәксемен,

Ғәҙеллек хаҡында һорау бирмәксемен.

Ниңә яуыздарҙың эше уңа?

Ни өсөн хыянатсылар рәхәт йәшәй+?

2Уларҙы Һин ултырттың – тамыр йәйҙеләр,

Үҫтеләр, емеш бирәләр;

Исемеңде телдән төшөрмәйҙәр,

Ләкин күңелдәре Һинән йыраҡ+.

3Ә мине беләһең, Раббы, күрәһең,

Күңелемдең Һиндәлеген һынағанһың.

Уларҙы салыу һарыҡтары һымаҡ ҡыуып алып кит,

Боғаҙлау көнө өсөн айырып ҡуй+.

4Ҡасанғаса ер ҡайғырып ятыр?

Яландарҙа бөтә үлән ҡорор?

Был ерҙә йәшәгәндәрҙең яуызлығы арҡаһында

Йәнлектәр һәм ҡоштар һәләк була.

Был әҙәмдәр иһә әйтә:

«Ул беҙҙең ахырыбыҙҙы күрмәй»+.

Раббының яуабы

5«Йәйәүлеләр менән ярышып хәлдән таяһың икән,
Аттар менән нисек ярышырһың?
Тыныс илдә һөрлөгөп ятаһың икән,
Иордан буйындағы шырлыҡтарҙы нисек үтерһең?
6Хатта туғандарың, үҙ ғаиләң –
Улар ҙа хыянат итте һиңә,
Артыңдан ҡысҡырып оҙаталар.
Алдыңда яҡшы һөйләһәләр ҙә,
Ышана күрмә уларға»+.

7«Мин ил-йортомдо ташланым,
Үҙ биләмәмдән баш тарттым;
Һөйгән халҡымды дошмандары ҡулына бирҙем.

8Үҙ халҡым Миңә урмандағы арыҫлан һымаҡ булды,

Ул Миңә ҡаршы тауыш күтәрҙе;
Шуға күрә уға нәфрәтләндем.
9Үҙ халҡым Миңә сыбар ҡарсыға һымаҡ булды.
Башҡа йыртҡыс ҡоштар халҡымды уратып алды!
Барығыҙ, бөтә ҡырағай хайуандарҙы йыйығыҙ,
Халҡымды тамаҡлап ташлаһындар+.
10Көтөүселәр өйөрө йөҙөм баҡсамды харап итте,
Биләмәмде тапап бөттө,
Минең ғәзиз өлөшөмдө буш сүлгә әйләндерҙе+.
11Уны бушлыҡҡа әйләндерҙеләр,
Ташландыҡ ерем алдымда илап ята.
Бөтөн ил емереклеккә ҡалды –
Бының өсөн бер кемдең дә эсе бошмай.
12Сүлдәге яланғас ҡалҡыулыҡтар буйлап
Баҫҡынсылар килә.
Раббының ҡылысы илде
Бер остан икенсеһенә тиклем ҡырып һалыр,
Тынғылыҡ ҡалмаҫ бөтә йән эйәһенә.
13Минең халҡым бойҙай сәсте,
Билсән урып алды,
Хәлдән тайғансы эшләне,
Әммә файҙаһын күрмәне.
Раббының ялҡынлы ярһыуы арҡаһында

Оятҡа ҡалдығыҙ – уңышығыҙҙан мәхрүм булдығыҙ»+.

Раббының Үҙенә хеҙмәт иткән ҡәүемдәрҙе ярлыҡауы

14Раббы былай ти:

– Халҡым Исраилға биләмә итеп биргән ергә ҡул һуҙған бөтә яуыз күршеләремде тупраҡтарынан йолҡоп ырғытам, араларынан Йәһүҙә халҡын да йолҡоп алам+. 15Йолҡоп алғандан һуң, Мин уларға яңынан рәхим-шәфҡәт ҡылырмын: һәр береһен үҙ биләмәһенә, үҙ еренә кире ҡайтарырмын+. 16Әгәр ул сит халыҡтар Минең халҡымдың йолаларын яҡшы өйрәнһәләр, халҡымды Бәғел исеме менән ант итергә өйрәткән кеүек «Тере Раббы шаһит» тип Минең исемем менән ант итһәләр, халҡым араһында урынлашып ҡалырҙар+. 17Ә Мине тыңламаған халыҡты төбө-тамыры менән йолҡоп юҡ итермен, – тип белдерә Раббы.

13

Етен билбау

13^1Раббы миңә былай тине:

– Бар, үҙеңә етен билбау һатып алып билеңә быу, ләкин уны һыуға тейҙермә+.

2Мин, Раббы ҡушҡанса, билбау һатып алып, билемә быуҙым. 3Шунан миңә тағы Раббы һүҙе булды:

4– Һатып алып билеңә быуған билбауыңды ал да юлға сыҡ. Евфрат йылғаһына бар ҙа билбауҙы ундағы берәй ҡая ярығына йәшереп ҡуй.

5Мин Евфратҡа барҙым да, Раббы бойорғанса, билбауҙы йәшереп ҡуйҙым.

6Байтаҡ көндәр үткәндән һуң, Раббы миңә:

– Тор, Евфратҡа бар ҙа Мин һиңә йәшереп ҡуйырға ҡушҡан билбауҙы ал, – тине.

7Мин, шунда барып, үҙем йәшереп ҡуйған урындан билбауҙы ҡаҙып алдым. Тик ул серегән, бер нәмәгә лә ярамаҫлыҡ булып ҡалғайны.

8Шунда миңә Раббы һүҙе булды.

9– Раббы былай ти: «Йәһүҙәнең ғорурлығын да, Йәрүсәлимдең тәкәбберлеген дә ошолай серетәм. 10Әйткәндәремде тыңларға теләмәгән, йөрәктәренең тиҫкәрелеге буйынса йәшәгән, башҡа илаһтарға эйәргән, уларға хеҙмәт иткән, сәждә ҡылған был яман халыҡ ошо бер нәмәгә яраҡһыҙ билбау һымаҡ булып ҡалыр. 11Билбау кешенең тәненә ҡайһылай тейеп торһа, Мин дә бөтә Исраил менән Йәһүҙә нәҫелен шулай итеп Үҙемә яҡынайтҡайным, – тип белдерә Раббы. – Минең халҡым булырҙар, исемемә маҡтау һәм шөһрәт килтерерҙәр, тип өмөтләнгәйнем, әммә улар Мине тыңламаны».

Шарап турһыҡтары

12– Һин, Йермеяһ, уларға еткер, Исраил Аллаһы Раббы былай ти: «Һәр турһыҡҡа шарап тултырылырға тейеш». Улар һиңә: «Әллә беҙ һәр турһыҡҡа шарап тултырылғанын белмәй тиһеңме?» – тип әйтһә, 13уларға былай тип яуап ҡайтар: «Раббы әйтә: был ерҙә йәшәгән һәр кемгә – Дауыт тәхетендә ултырған батшаларға, ҡаһиндарға, пәйғәмбәрҙәргә, Йәрүсәлимдә йәшәгәндәрҙең барыһына ла, иҫерткәнсе шарап тултырам+. 14Мин уларҙы бер-береһенә, ата-әсәләрҙе балаларға бәреп ватам, – тип белдерә Раббы. – Уларҙы аямай юҡ итәм – йәлләмәйем, рәхим-шәфҡәт ҡылмайым»+.

Һөргөн ҡурҡынысы

15Тыңлағыҙ һәм ҡолағығыҙға киртегеҙ,
Тәкәббер булмағыҙ.
Сөнки Раббы шулай тине.
16Ҡараңғылыҡ баҫып алғансы,
Эңерҙә аяғығыҙ тауҙарҙа һөрөнгәнгә тиклем
Аллағыҙ Раббыны данлағыҙ!
Һеҙ яҡтылыҡ көтөрһөгөҙ,
Әммә Раббы уны үлем күләгәһенә,
Дөм-ҡараңғылыҡҡа әйләндерер+.
17Әгәр әйткәнемә ҡолаҡ һалмаһағыҙ,
Күңелемдең иң-иң төпкөлөндә
Тәкәбберлегегеҙ өсөн илармын,
Күҙемдән әсе йәш йылға булып ағыр,
Сөнки Раббының көтөүе
Әсирлеккә алып кителә+.

18«Батша менән батшаның әсәһенә әйт:

„Тәхетегеҙҙән аҫҡа төшөп ултырығыҙ,

Башығыҙҙан данығыҙҙың тажы төшөп китте“»+.

19Негевтағы ҡалалар бикләнгән.

Ҡапҡаларҙы асырлыҡ кеше юҡ.

Йәһүҙә халҡы әсирлеккә алып кителде,

Тотошлай һөргөнгә ебәрелде.

20Башығыҙҙы күтәреп ҡарағыҙ,

Төньяҡтан килгәндәрҙе күрегеҙ.

Ҡайҙа һиңә тапшырылған көтөү, Йәрүсәлим?

Ҡайҙа һинең иң күркәм ҡуйҙарың+?

21Һин үҙеңә дуҫ булырға өйрәткән әҙәмдәрҙе

Раббы һиңә хакимлыҡ итергә ҡуйһа, ни әйтерһең?

Шунда һин тулғаҡ тотҡан ҡатын һымаҡ ғазапланмаҫһыңмы+?

22Әгәр эстән генә үҙ-үҙеңә:

«Ниңә былар башыма төштө?» – тиһәң, –

Һин үтә күп гонаһ ҡылдың,

Итәгең күтәрелде, хурлыҡҡа ҡалдың+.

23«Куш кешеһе – тәненең төҫөн,

Ҡаплан үҙенең тиреһендәге таптарҙы үҙгәртә алырмы?

Шуның кеүек, яуызлыҡ ҡылырға ғәҙәтләнгәс,

Һеҙ ҙә яҡшылыҡ эшләй алмайһығыҙ.

24Сүлдән иҫкән ел кәбәкте туҙҙырғандай,

Мин һеҙҙе һибеп ебәрермен+.

25Был – һиңә төшкән йәрәбә.

Мин һиңә бүлеп биргән өлөш шул, – тип белдерә Раббы. –

Сөнки һин Мине оноттоң,

Ялғанға өмөт бағланың+.

26Шуның өсөн итәгеңде битеңә ҡаплармын,

Әйҙә оятың күренһен+.

27Ҡырҙағы ҡалҡыулыҡтар өҫтөндә

Ҡылған әшәке ғәмәлдәреңде:

Хыянатыңды, ерәнгес кешнәүеңде,

Уйнаш итеүеңде күреп торҙом.

Ҡайғы һиңә, Йәрүсәлим!

Һин таҙарынғансы күпме ғүмер үтер?»+

14

Ҡоролоҡ һәм ялған пәйғәмбәрҙәр

14^1Раббының Йермеяһҡа ҡоролоҡ тураһында һүҙе булды.

2«Йәһүҙә йәш түгә,
Ҡала ҡапҡалары ҡайғыға батҡан,
Ҡарайышып улар ерҙә аунай.
Йәрүсәлимдә аһ-зар яңғырай!+
3Затлылар хеҙмәтселәрен һыуға ебәрә;

Улары һыу һаҡлағыс соҡорға бара – унда һыу юҡ.

Буш һауыттарын тотоп кире ҡайталар –

Сараһыҙлыҡтан аптырап, баштарын ҡаплайҙар.

4Ямғыр булмағанға тупраҡ ярғысланып бөткән.

Игенселәр ҙә аптырап башын аймай+.

5Ҡырҙа үлән булмағанға

Хатта болан яңы тыуған быҙауын ташлап китә.

6Ҡырағай ишәктәр, ҡаҡ түбәгә баҫып,

Сүл бүреһе кеүек йыш-йыш һулыш ала;

Уларҙың күҙҙәре тонған,

Сөнки бер ҡабым үлән ҡалмаған».

7Енәйәттәребеҙ беҙгә ҡаршы шаһитлыҡ итһә лә,

Исемең хаҡына ярҙам ит, йә Раббы!

Дөрөҫ, беҙ Һиңә күп хыянат иттек,

Һиңә ҡаршы гонаһ ҡылдыҡ+.

8Эй Исраилдың Өмөтө,

Ҡайғылы сәғәттә Ҡотҡарыусыбыҙ!

Ниңә Һин был ерҙә килмешәктәй,

Ҡунырға туҡталған үткенсе кеүекһең+?

9Ниңә ҡаушап ҡалған уҙамандай,

Ҡотҡарырға көсө булмаған яугир һымаҡһың?

Һин бит, Раббы, беҙҙең арабыҙҙа!

Һин беҙҙе Үҙеңдеке тип атаның,

Ташлама беҙҙе!

10Раббы был халыҡ тураһында былай ти:

– Улар тегендә-бында ҡыҙырырға шул тиклем әүәҫтәр, аяҡтарын тыя белмәйҙәр. Шул арҡала Мин Раббы уларҙы хуш күрмәйем. Инде ғәйептәрен иҫкә төшөрәм, гонаһтары өсөн язалаясаҡмын+.

11Шунан Раббы миңә:

– Был халыҡҡа яҡшылыҡ юллап Миңә ялбарма, – тине. –+
12Ураҙа тотһалар ҙа, Мин уларҙың зарҙарын тыңламаясаҡмын. Тотош яндырыу ҡорбаны килтерһәләр ҙә, икмәк саҙаҡаһы һонһалар ҙа, ҡабул итмәйем. Мин уларҙы ҡылыс менән, аслыҡ менән, үләт менән ҡырып ташлайым+.

13Шунда мин Уға:

– Эй Раббы Хаким! Пәйғәмбәрҙәр был халыҡҡа: «Ҡылыс йөҙө күрмәҫһегеҙ, аслыҡ кисермәҫһегеҙ, сөнки был төйәктә һеҙгә ышаныслы тыныслыҡ бирәм», – тип вәғәҙә биреүең хаҡында һөйләйҙәр бит, – тинем+.

14– Был пәйғәмбәрҙәр Минең исемемдән ялған һөйләй, – тине Раббы. – Мин уларҙы ебәрмәнем, уларға бойороҡ бирмәнем, улар менән һөйләшмәнем. Алдаҡ күренмештәрен, буш-юҡ күрәҙәлектәрен, үҙҙәренең уйҙырмаларын һеҙгә пәйғәмбәрлек тип һөйләп йөрөйҙәр+. 15Шуға күрә Раббы ул пәйғәмбәрҙәр тураһында былай ти:

«Уларҙы Мин ебәрмәһәм дә, Минең исемемдән: „Был ерҙә ҡылыс та, аслыҡ та булмаясаҡ“, – тип һөйләгән ул пәйғәмбәрҙәр үҙҙәре ҡылыс менән аслыҡтан үлер+. 16Улар пәйғәмбәрлек иткән халыҡ та ҡылыс менән аслыҡтан үлер. Мәйеттәре Йәрүсәлим урамдарында аунап ятыр. Уларҙы ла, ҡатындарын да, улдарын-ҡыҙҙарын да ерләүсе булмаҫ. Ҡылған яуызлыҡтарын Мин үҙҙәренең баштарына килтерәм»+.

17Һин уларға шулай тип әйт:
«Күҙҙәремдән йәшем аҡһын,
Көнө-төнө туҡтамаһын,
Сөнки ғиффәтле ҡыҙ – ғәзиз халҡым
Тәрән бер йәрәхәт алды,
Ауыр тетрәнеүгә дусар булды+.
18Ҡырға сығам – ҡылыстан ҡырылғандар ята,

Ҡалаға инәм – аслыҡтан ғазапланғандарҙы күрәм!

Пәйғәмбәрҙәр ҙә, ҡаһиндар ҙа ил буйлап

Нимә эшләргә белмәй йөрөйҙәр»+.

19Йәһүҙәнән Һин бөтөнләй баш тарттыңмы?

Күңелеңә нәфрәтлеме Сион?

Ниңә беҙгә төҙәлмәҫлек яра һалдың?

Беҙ именлек көттөк, әммә яҡшылыҡ килмәне;

Шифа тапмаҡсы инек, әммә ҡазаға дусар булдыҡ+.

20Ҡылған енәйәттәребеҙҙе,
Ата-бабаларҙың ғәйептәрен
Беҙ таныйбыҙ, Раббы, –
Һинең алда гонаһлыбыҙ!+
21Исемең хаҡына беҙҙе инҡар итмә,
Дан тәхетеңде хурлыҡҡа төшөрмә,
Беҙҙең менән төҙөгән килешеүеңде иҫеңдә тот,
Зинһар, килешеүеңде боҙма+.

22Ҡәүемдәрҙең файҙаһыҙ боттары ямғыр яуҙыра аламы?

Күк үҙенән-үҙе ямғыр ҡоямы?

Ошоларҙың барыһын да эшләгән Һин түгелме, Аллабыҙ Раббы?

Ышанысыбыҙ тик Һиндә генә – былар бары Һинең ҡөҙрәтеңдә+.

15

Йәһүҙә халҡына һәләкәт

15^1Раббы миңә былай тине:

– Муса менән Шемуил ҡаршыма баҫып ялбарһа ла, был халыҡҡа күңелем йомшармаҫ ине. Ҡыу уларҙы күҙ алдымдан, китһендәр!+
2Әгәр һинән: «Ҡайҙа барайыҡ?» – тип һораһалар, әйт, Раббы былай ти:

«Кемгә үлемесле ауырыу яҙған – шул үлемгә.

Кемгә ҡылыс яҙған – шул ҡылысҡа.

Кемгә аслыҡ яҙған – шул аслыҡҡа,

Кемгә әсирлек яҙған – шул һөргөнгә дусар булһын»+.

3Уларҙың башына дүрт төрлө ҡаза ебәрәм, – тип белдерә Раббы. – Ҡырыр өсөн ҡылыс, йолҡҡослар өсөн эттәр, тамаҡлап юҡ итер өсөн күк ҡоштары һәм ҡыр йәнлектәре юллайым+. 4Йәһүҙә батшаһы Менашше Хизкияһ улының Йәрүсәлимдә ҡылған ғәмәлдәре арҡаһында Мин уларҙы ер йөҙөндәге барса батшалыҡтар өсөн ҡот осҡос миҫал итәсәкмен+.

5«Кем ҡыҙғаныр һине, Йәрүсәлим,
Кем һинең өсөн әсенер икән?
Хәлеңде һорашырға тип, юлын бүлеп,
Кем яныңа килер икән+?
6Һин Мине ташланың, – тип белдерә Раббы. –
Миңә һыртың менән боролдоң.
Шуға ла Мин һиңә ҡул күтәрәм, һәләк итәм;
Мин һине йәлләп арыным.
7Халҡымды һәнәк менән елгәргәндәй,

Илдең бөтә ҡалаларынан кәбәк кеүек осороп ебәрәм.

Уларҙы балаһыҙ ҡалдырам, һәләк итәм,

Сөнки яман юлдарын ҡуймайҙар.

8Тол ҡатындарын диңгеҙ ҡомонан да күберәк итермен.

Егеттәрҙең әсәләренә ҡаршы

Көпә-көндөҙ талаусылар ебәрермен.

Көтмәгәндә баштарына дәһшәт менән шом һалырмын.

9Ете бала тапҡан ҡатын

Хәлдән тайып аҡтыҡ һулыш ала.

Ҡояшы көпә-көндөҙ байыны,

Оятына батып, мәсхәрәгә ҡалды.

Иҫән ҡалғандарын ҡылысҡа бирәм –

Дошмандарына тапшырам», – тип белдерә Раббы+.

Йермеяһтың зары

10Ҡайғы миңә!

Ни тип әсәм мине тыуҙырҙы икән?

Мин бөтә ил менән талашып, тартышып йәшәйем.

Бер кемгә лә бурысҡа бирмәнем,

Бер кемдән дә бурысҡа алманым,

Әммә барыһы миңә ҡарғыш яуҙыра+.

11Раббы былай тине:

«Һиңә мотлаҡ игелек ҡылып, азат итермен,

Бәлә килгән хәсрәтле заманда

Дошмандарыңды һиңә ялбарырға мәжбүр итермен.

12Тимерҙе, төньяҡтан килгән тимер менән баҡырҙы

Кем һындыра ала?

13Бөтә илеңдә ҡылынған барлыҡ гонаһтар өсөн

Һинең байлығың һәм хазиналарыңды

Дошмандарға еңел табыш итеп бирәм, Йәһүҙә+.

14Үҙегеҙ белмәгән илдә

Дошмандарығыҙға хеҙмәт иттерермен.

Минең һеҙгә асыуым ҡабынды,

Ул һеҙгә ҡаршы ялҡынланып яна»+.

15Мин Раббыға әйттем:

«Эй Раббы, Һин бөтәһен дә белеп тораһың,

Иҫеңә төшөр мине, ҡурсала.

Мине эҙәрләүселәрҙән үс ал.

Һин сабырһың – мине һәләк итә күрмә,

Һин тип хурланғанымды онотма+.

16Һүҙҙәреңде табып, йотоп торҙом,

Улар миңә шатлыҡ бирҙе, күңелемә һөйөнөс булды.

Сөнки Һин мине Үҙеңдеке тип атаның,

Эй Күк ғәскәрҙәре Аллаһы Раббы+.

17Кәйеф-сафа ҡорғандарҙың араһында ултырманым,

Улар менән күңел асманым;
Ҡулыңдың аҫтында яңғыҙ ултырҙым,
Сөнки мине асыу-ярһыуың менән тултырҙың+.
18Ни өсөн минең һыҙланыуым баҫылмай?
Ниңә йәрәхәтем төҙәлмәй, уңала алмай?
Минең өсөн иң кәрәктә ҡороп ҡалыр инеш,
Ышанысһыҙ шишмә булырһың микән ни?»+

19Быға ҡаршы Раббы былай тип яуап бирҙе:

«Әгәр ҙә һин Миңә кире ҡайтһаң,

Һине йәнә ҡабул итеп, хеҙмәтемә алырмын.

Сүп-сарҙан аҫылды айыра белһәң,

Минең телем кеүек булырһың.

Шул ваҡыт һин халыҡ алдына бармаҫһың,

Ә улар һинең алдыңа килер.

20Мин һине был халыҡ ҡаршыһында

Ҡаҡшамаҫ баҡыр диуар итермен.

Һиңә ҡабат-ҡабат ташланырҙар,

Ләкин һине еңә алмаҫтар.

Сөнки Мин һинең менән бергә булырмын,

Һине ҡотҡарып азат итермен, – тип белдерә Раббы. –+

21Мин һине залимдарҙан азат итермен,

Аяуһыҙҙар ҡулынан йолоп алырмын».

16

Йермеяһтың тормошо – Алла билдәһе

16^1Миңә Раббы һүҙе булды:

2– Үҙеңә ҡатын алма, бында улдарың да, ҡыҙҙарың да булмаһын. 3Сөнки был илдә тыуған улдар һәм ҡыҙҙар, уларҙы донъяға килтергән ата-әсәләр тураһында Раббы былай ти: 4«Улар ғазаплы сирҙәрҙән үләсәк. Улар өсөн йәш түгеүсе лә, уларҙы күмеүсе лә булмаясаҡ, мәйеттәре ер өҫтөндә тиреҫ кеүек аунап ятасаҡ. Улар ҡылыстан һәм аслыҡтан ҡырыласаҡ, мәйеттәре күктәге ҡоштарға, ерҙәге йәнлектәргә емтек буласаҡ»+.

5Раббы былай ти:

– Йыназалы өйгә инмә, улар менән бергә илап, ҡайғырышып ултырма, сөнки был халыҡты тыныслыҡтан мәхрүм иттем, тоғро мөхәббәтемде һәм рәхим-шәфҡәтемде тартып алдым, – тип белдерә Раббы. –+
6Был ерҙә затлы кеше лә, ябайы ла үлер, уларҙы һис кем ерләмәҫ; һис кем улар өсөн ҡайғырып тәненә яра һалмаҫ, сәсен алдырмаҫ+. 7Мәрхүм өсөн йәш түгеүсене йыуатып, бер кем дә икмәк һындырмаҫ, ата-әсәһе вафат булғандарға эсергә йыуаныс көрәгәһе һоноусы булмаҫ. 8Мәжлес барған йортҡа ла инмә, улар менән бергә ултырып ашама, эсмә. 9Сөнки Исраил Аллаһы, Күк ғәскәрҙәре Раббыһы былай ти: «Һеҙҙең заманда, үҙегеҙҙең күҙегеҙ алдында был урында

Шатлыҡ ауаздарын,
Күңел асыуҙарҙы,
Кейәү менән кәләштең
Тауыштарын туҡтатасаҡмын»+.

10Ошоларҙы халыҡҡа һөйләп биргәс, һинән: «Ни өсөн Раббы беҙгә бындай оло ҡазаны ебәреү менән янай? Ғәйебебеҙ ниҙә? Аллабыҙ Раббыға ҡаршы ниндәй гонаһ ҡылдыҡ?» – тип һорарҙар+. 11Һин уларға былай тип яуап бир: «Һеҙҙең ата-бабаларығыҙ Мине ташланы, – тип белдерә Раббы. – Башҡа илаһтар артынан эйәрҙеләр, уларға хеҙмәт иттеләр һәм сәждә ҡылдылар. Минән ваз кисеп, ҡанунымды тотманылар+. 12Ә һеҙ аталарығыҙҙан да яманыраҡ ғәмәлдәр ҡылаһығыҙ; Мине тыңламайынса, һәр берегеҙ үҙегеҙҙең яуыз һәм тиҫкәре йөрәктәрегеҙ буйынса йәшәй+. 13Шунлыҡтан һеҙҙе был ерҙән ҡыуып, үҙегеҙ ҙә, аталарығыҙ ҙа белмәгән бер илгә атып бәрәм. Унда көнө-төнө башҡа илаһтарға хеҙмәт итерһегеҙ – инде Мин һеҙгә мәрхәмәт күрһәтмәйәсәкмен»+.

14– Әммә шундай көндәр килә, – тип белдерә Раббы, – кешеләр ант иткәндә: «Исраил халҡын Мысырҙан алып сыҡҡан тере Раббы Үҙе шаһит!» – тип әйтмәҫ. 15Инде улар: «Исраил халҡын төньяҡтағы илдән һәм ҡайҙа ҡыуған, шул ерҙәрҙән кире алып сыҡҡан тере Раббы шаһит!» – тип ант итә башлар. Сөнки уларҙы ата-бабаларына биргән илдәренә кире ҡайтарасаҡмын+.

Раббы һәм халыҡтар

16Ә хәҙер уларҙы тоторға бик күп балыҡсылар ебәрәм, – тип белдерә Раббы, – һәм уларҙы балыҡ һымаҡ тотасаҡтар. Шунан һуң бик күп аусылар күндерәм, уларҙы һәр тауҙан, һәр ҡалҡыулыҡтан, ҡая ярыҡтарынан ҡыуалаясаҡтар+. 17Мин уларҙың бөтә ҡылғандарын күреп торам. Улар Минән йәшенә алмай – енәйәттәре күҙ алдымда+. 18Яуыз ғәмәлдәре һәм гонаһтары өсөн икеләтә түләтәсәкмен, сөнки улар еремде йәнһеҙ илаһтарының ерәнгес һындары менән нәжесләне, биләмәмде әшәкелектәре менән тултырҙы+.

19Раббы – минең ҡеүәтем һәм ҡәлғәм,

Хәсрәт көнөмдә минең ышығым!

Ерҙең сиктәренән халыҡтар килеп:

«Аталарыбыҙ мираҫҡа ялғанды,

Бер нәмәгә лә яраҡһыҙ боттарҙы алған, – тип әйтер. –+

20Кеше үҙенә алла яһай аламы?

Ысынында ул аллалар бит – Алла түгел!»+

21«Шуға күрә Мин бөгөн уларға һабаҡ бирәм,

Көс-ҡөҙрәтемде күрһәтеп ҡуям.

Шунда исемем Раббы икәнен белерҙәр!» – ти Раббы.

17

Йәһүҙәнең гонаһы һәм Раббының язаһы

17^1«Йәһүҙәнең гонаһы тимер ҡәләм менән яҙылды,

Йөрәктәренең таҡтаташына,
Ҡорбан усаҡтары мөгөҙөнә
Алмас осо менән уйылды+.

2-3Уларҙың балалары ла суҡ япраҡлы ағастар аҫтында,

Бейек ҡалҡыулыҡтарҙа,

Шулай уҡ илдәге тауҙарҙа ҡоролған

Ҡорбан усаҡтарын, Ашераның ҡолғаларын хәстәрләйҙәр.

Бөтә биләмәләреңдә эшләгән гонаһтарың өсөн

Мөлкәтеңде, бөтә хазиналарыңды,

Боттарға табынған ҡалҡыулыҡтарыңды таларға бирермен+.

4Мин һиңә биргән биләмәңдән

Үҙ ғәйебең арҡаһында мәхрүм ҡаласаҡһың.

Үҙең белмәгән ерҙә дошмандарыңа

Ҡол итәсәкмен Мин һине.

Сөнки һеҙ нәфрәт утымды тоҡандырҙығыҙ,

Ул һүнмәҫ ялҡын булып янасаҡ»+.

5Раббы былай ти:
«Өмөтөн әҙәм затына бағлаған,
Фани бәндәнең көсөнә ышанған,

Йөрәге Раббынан ситкә боролған кеше ләғнәтле+.

6Ул далалағы сәнскәк кеүек булыр,
Яҡшылыҡтың килгәнен күрмәҫ.
Сүлдәге ташлы ерҙәрҙә,
Тоҙло тупраҡта, кешеһеҙ урында ғүмер һөрөр+.
7Раббыға өмөт бағлаған кеше фатихалы,
Раббы – уның ышанысы!+
8Бындай кеше һыу буйына ултыртылған,
Тамырҙарын йылға яғына йәйгән ағасҡа оҡшаш.
Ул көндөң эҫелегенән ҡурҡмаҫ,
Япраҡтары һәр саҡ йәшел ҡалыр.
Ҡоролоҡ йылында хәүеф белмәҫ,
Емеш биреүҙән туҡтамаҫ+.

9Кеше йөрәгенән дә хәйләкәре юҡ,

Уны дауалап булаһы түгел.

Уны кем һуң аңлай алыр?

10Мин, Раббы, кешенең йөрәген беләм,

Кешенең булмышын һынайым.

Һәр кемгә ҡыуған юлына күрә,

Эшенең емешенә ҡарап әжерен бирәм+.

11Хаҡһыҙ юл менән байлыҡ туплаған әҙәм

Үҙе һалмаған йомортҡаны баҫҡан ағуна кеүек:

Ғүмер уртаһында бөтә мөлкәтенән яҙыр,

Ахырында – алйот булып ҡалыр»+.

12Беҙҙең Изге торлағыбыҙ торған урын –

Башланмыштан уҡ юғары ҡуйылған дан тәхете.

13Эй Исраилдың өмөтө Раббы!

Һине инҡар иткәндәрҙең һәммәһе оятҡа ҡалыр.

Һинән йөҙ борғандар туҙандағы яҙыу кеүек юйылыр,

Сөнки улар Раббыны – тере һыу шишмәһен ташланылар+.

Йермеяһтың доғаһы

14Йә Раббым, мине шифала – һауығайым;

Ҡотҡар мине – ҡотолайым –

Сөнки мин Һине маҡтайым.

15Ҡара, улар миңә:

«Ҡайҙа Раббының һүҙе?

Әйҙә, әйткәне ғәмәлгә ашһын!» – тиҙәр+.

16Мин халҡыңа көтөүсе булыуҙан ҡасманым,

Һәләкәт көнө килеүен көҫәмәнем.

Ауыҙымдан сыҡҡан һәр һүҙҙе беләһең, Раббы,

Улар Һинең хозурыңда.

17Минең өсөн дәһшәт булмаһаңсы!

Афәт көнөндә Һин – минең һыйынысым+.

18Мине эҙәрләүселәр оятҡа ҡалһын,

Мине иһә хур булыуҙан һаҡла.

Әйҙә, улар ҡурҡыуға ҡалһын,

Мине дәһшәт урап үтһен.

Уларға ебәр һәләкәт көнөн,

Икеләтә ҡеүәт менән ҡыйрат!+

Шәмбе көнөн тотоғоҙ

19Раббы миңә былай тине:

– Йәһүҙә батшалары инеп-сығып йөрөгән Халыҡ ҡапҡаһы янына барып тор, шунан Йәрүсәлимдең башҡа ҡапҡалары янына бар. 20Ундағы халыҡҡа әйт: «Эй Йәһүҙә батшалары, Йәһүҙә халҡы, был ҡапҡаларҙан үтеп йөрөгән Йәрүсәлим кешеләре, Раббы һүҙен тыңлағыҙ! 21Раббы былай ти: „Йәнегеҙҙе һаҡлайбыҙ тиһәгеҙ, шәмбе көндө йөк ташымағыҙ, Йәрүсәлим ҡапҡаларынан йөк күтәреп инмәгеҙ+. 22Шәмбе көндө өйҙәрегеҙҙән йөк алып сыҡмағыҙ, бер ниндәй эш менән дә шөғөлләнмәгеҙ – ул көндө изге тип белегеҙ. Мин ата-бабаларығыҙға шулай тип бойорғайным+. 23Әммә улар Мине тыңламаны, әйткәнемә ҡолаҡ һалманы; тиҫкәреләнделәр һәм өгөт-нәсихәтемде алманылар.

24Әгәр һеҙ Мине яҡшылап тыңлаһағыҙ, – тип белдерә Раббы, – шәмбе көндө ҡала ҡапҡаларынан йөк ташымаһағыҙ, был көндө изге һанап, бер нәмә лә эшләмәһәгеҙ, 25был ҡаланың ҡапҡаларынан Дауыт тәхетендә ултырған батшалар, уларҙың ярандары яу арбаларында һәм һыбайлап, Йәһүҙә халҡы һәм Йәрүсәлимдә йәшәүселәр һәр саҡ инеп-сығып йөрөр. Был ҡала мәңге йәшәр+. 26Бында Йәһүҙә ҡалаларынан, Йәрүсәлимдең тирә-яғынан, Бинйәмин еренән, Шефеланан, таулы төбәктән, шулай ук Негевтан кешеләр ағылыр, Раббы ҡорамына тотош яндырыу ҡорбандары, башҡа төрлө ҡорбандар, икмәк саҙаҡалары, хуш еҫле ыҫмала-майҙар, шөкөр саҙаҡалары килтерер+. 27Ә инде Мине тыңламаһағыҙ, шәмбе көндө изге һанамайынса, Йәрүсәлим ҡапҡаларынан йөк ташыһағыҙ, ҡала ҡапҡаларына үрт һалырмын. Ут Йәрүсәлимдең затлы һарайҙарын яндырып юҡ итер, уны һис кем һүндерә алмаҫ“»+.

18

Көршәксе һәм балсыҡ

18^1Йермеяһҡа Раббы һүҙе булды:+

2– Тор ҙа көршәксенең өйөнә бар, һүҙемде шунда әйтермен.

3Мин көршәксенең өйөнә барҙым. Ул көршәк яһай торған түңәрәге артында эшләй ине+. 4Ҡулында әүәләгән һауыты боҙолғайны, көршәксе был балсыҡтан үҙе теләгән икенсе һауытты яһаны.

5Миңә Раббы һүҙе булды:

6– Эй Исраил халҡы, ошо көршәксе эшләгәнде Мин дә һеҙҙең менән эшләй алмайыммы ни? – тип белдерә Раббы. – Һеҙ ҙә Минең ҡулымда көршәксе ҡулындағы балсыҡ кеүек бит, эй Исраил нәҫеле!+
7Ҡайһы берҙә ниндәйҙер ҡәүем йәки батшалыҡ тураһында, йолҡоп ташлайым, емерәм, һәләк итәм, тип әйтәм дә,+
8Мин иҫкәрткән ул ҡәүем яуыз ҡылығын ташлаһа, Мин уларҙың башына һәләкәт килтереү ниәтемдән баш тартам+. 9Ҡайһы берҙә ниндәйҙер ҡәүем йәки батшалыҡ тураһында, нығытам һәм тамырландырам, тип әйтәм дә, 10ул халыҡ Минең алдымда яуызлыҡ ҡылһа йәки әйткәндәремә ҡолаҡ һалмаһа, Мин ниәтемдән ҡайтам, уға яҡшылыҡ ҡылыуҙан баш тартам+.

11Инде Йәһүҙә халҡына һәм Йәрүсәлимдә йәшәүселәргә иғлан ит, Раббы былай ти: «Һеҙҙең өҫкә бәлә ебәрергә әҙерләнгән, һеҙгә ҡаршы ниәт ҡорған көршәксе Мин! Һәр берегеҙ яман юлығыҙҙы ташлағыҙ, тормошоғоҙҙо һәм ғәмәлдәрегеҙҙе төҙәтегеҙ!»+

12Әммә улар: «Бушты һөйләмә! Үҙебеҙ теләгәнсә йәшәйбеҙ, яуыз йөрәктәребеҙҙең тиҫкәрелеге буйынса эшләйбеҙ», – тип яуап ҡайтарыр+.

13Шуға күрә Раббы былай ти:

«Ҡәүемдәр араһында һораштырығыҙ,

Бындай хәлде берәйһенең ишеткәне бармы?

Ғиффәтле ҡыҙ Исраил ерәнгес бер эш ҡылды.

14Ливандың ҡаялы түбәләрендәге ҡар ирерме?

Һалҡын һыулы тау йылғалары киберме?

15Ә халҡым Мине онотто,

Бер яраҡһыҙ боттарға хуш еҫ төтәтә!

Был илаһтар уны абындырҙы,

Боронғо юлдарынан тайпылтып,

Һуҡмаҡтарҙан, тапалмаған юлдан алып китте+.

16Шул арҡала илен ҡот осҡос хәлгә ҡалдырҙы,

Мәңгелек хурлыҡҡа дусар итте.

Үткән-һүткән һәр кем дәһшәткә төшөп,

Аптырап баш сайҡаясаҡ+.

17Уларҙы көнсығыштан иҫкән ел һымаҡ

Дошмандары алдында һибеп ташлармын.

Баштарына афәт төшкән көндә

Йөҙөм түгел, һыртым менән боролормон»+.

Йермеяһҡа ҡаршы мәкер ҡороу

18Шунан ҡайһы бер кешеләр:

– Әйҙәгеҙ, Йермеяһҡа ҡаршы мәкер ҡорайыҡ! – тинеләр. – Беҙҙә ҡанун өйрәтәсәк ҡаһиндар, өгөт-нәсихәт бирәсәк аҡыл эйәләре, һүҙ әйтәсәк пәйғәмбәрҙәр бер ваҡытта ла бөтәһе түгел. Әйҙәгеҙ, уны телебеҙ менән еңәйек, уның бер һүҙенә лә ҡолаҡ һалмайыҡ+.

19Тыңла мине, Раббы,

Дошмандарымдың әйткәнен ишет!

20Яҡшылыҡҡа ҡаршы яуызлыҡ эшләйҙәрме ни?

Иҫеңдәме, мин алдыңда тороп,

Улар өсөн Һиңә ялбарғайным,

Уларҙы асыуыңдан ҡурсалағайным,

Әле улар миңә соҡор ҡаҙҙы+.

21Улай икән, балаларын аслыҡҡа дусар ит,

Ҡылыс йөҙөнә ташла.

Ҡатындары баланан яҙһын, тол ҡалһын.

Ир-аттары үләттән ҡырылһын,

Егеттәр яуҙа ҡылыстан һәләк булһын+.

22Көтмәгәндә өҫтәренә баҫҡынсылар ебәргәнеңдә

Өйҙәрендә иңрәү яңғыраһын!

Сөнки улар мине тотмаҡ булып соҡор ҡаҙҙы,

Аяғымды тоҙаҡҡа эләктермәксе булды+.

23Мине үлтерер өсөн мәкер ҡорҙолар,

Быны Һин беләһең, Раббы.

Уларҙың енәйәттәрен ярлыҡама,

Гонаһтарына күҙ йомма.

Асыуланып язаңды бир:

Һинең алдыңда ҡолап ятһындар+.

19

Ватылған көршәк

19^1Раббы миңә былай тине:

– Бар, көршәксенән бер балсыҡ көршәк һатып ал. Шунан халыҡтан һәм ҡаһиндарҙан бер нисә аҡһаҡалды саҡыр ҙа+
2Харсиҫ[*] ҡапҡаһы ҡаршыһындағы Бен-Һинном үҙәненә сыҡ, Мин һиңә әйткән һүҙҙәрҙе иғлан ит+. 3Һин уларға әйт: «Эй Йәһүҙә батшалары һәм Йәрүсәлимдә йәшәүселәр, Раббы һүҙен ишетегеҙ! Исраил Аллаһы, Күк ғәскәрҙәре Раббыһы былай ти: „Ҡарағыҙ, Мин был ергә шундай бәлә ебәрәм, был хаҡта ишеткәндәрҙең бөтәһенең ҡолаҡтары сыңлар+. 4Сөнки Йәрүсәлим халҡы Мине ташланы, был урынды нәжесләне. Үҙҙәре лә, ата-бабалары ла, Йәһүҙә батшалары ла белмәгән башҡа илаһтарға хуш еҫ төтәттеләр һәм был ерҙе ғәйепһеҙ кешеләрҙең ҡаны менән һуғарҙылар+. 5Үҙҙәренең улдарын һәм ҡыҙҙарын Бәғелгә тотош яндырыу ҡорбаны итеп утта яндырыу өсөн Бәғелгә табыныу ҡалҡыулыҡтары төҙөнөләр. Мин уларға бындай бойороҡ бирмәнем, ундай нәмә әйтмәнем, хатта уйламаным да“+.

6Шундай көндәр килә, – тип белдерә Раббы, – был урынды Төфәҫ тип тә, Бен-Һинном үҙәне тип тә түгел, Һуйыш үҙәне тип атарҙар. 7Бына ошо урында Йәһүҙә менән Йәрүсәлимдең ниәттәрен бушҡа сығарасаҡмын. Уларҙы дошмандарының ҡылысына тапшырам – үлемдәрен көҫәгәндәрҙең ҡулынан һәләк буласаҡтар. Мәйеттәрен һауалағы ҡоштарға һәм ерҙәге йәнлектәргә емтек итеп бирәсәкмен+. 8Был ҡаланы шом һала торған урынға әйләндереп, хурлыҡҡа ҡалдырасаҡмын. Уның янынан үткән-һүткән һәр кем уның яраларынан ҡото алынып, һыҙғырып ҡуйыр+. 9Мин уларҙы үҙҙәренең улдарының һәм ҡыҙҙарының итен ашарға мәжбүр итермен. Йәндәрен көҫәгән дошмандары ҡаланы ҡамауға алып уларҙы үлем ғазабына дусар иткәс, ҡамауҙа һәм ҡыҫымда ятҡанда улар бер-береһен ашай башлар»+.

10Ошоларҙы әйткәндән һуң, үҙең менән килгән кешеләрҙең күҙ алдында көршәкте ват та 11уларға белдер: «Күк ғәскәрҙәре Раббыһы былай ти: „Бына был көршәк нисек башҡаса ҡоршап булмаҫлыҡ итеп ватылһа, Мин дә был халыҡты һәм был ҡаланы шулай селпәрәмә килтерәм. Төфәҫтә үлеләрҙе урын ҡалмағанға тиклем күмәсәктәр+. 12Был ҡаланы һәм унда йәшәүселәрҙе Мин ана шул хәлгә төшөрәм, – тип белдерә Раббы. – Был ҡала Төфәҫкә оҡшап ҡалыр. 13Йәрүсәлимдең йорттары, Йәһүҙә батшаларының һарайҙары Төфәҫ кеүек нәжес булыр. Сөнки уларҙың баштарында күк есемдәренә бағышлап хуш еҫ төтәттеләр, башҡа илаһтарға түкмә ҡорбандар килтерҙеләр“»+.

14Раббы бойороғо буйынса Төфәҫтә пәйғәмбәрлек итеп ҡайтҡандан һуң, Йермеяһ, Раббы йортоноң ихатаһына баҫып, барса халыҡҡа иғлан итте:+

15– Исраил Аллаһы, Күк ғәскәрҙәре Раббыһы былай ти: «Инде Мин был ҡаланы һәм уның әйләнә-тирәһендәге ҡалаларҙы алдан әйткән бөтә ҡазаларға ла дусар итәм, сөнки улар, тиҫкәрелектәренә барып, әйткәндәремде тыңламаны».

20

Йермеяһтың Пашхур менән бәхәсләшеүе

20^1Иммер улы Пашхур ҡаһин Раббы йортонда ҡарауылсылар башлығы ине. Ул, Йермеяһтың пәйғәмбәрлек итеп әйткән ошо һүҙҙәрен ишетеп, 2уны һуҡтырырға һәм Раббы йортоноң Үрге Бинйәмин ҡапҡаһы янында аяҡтарына ҡалып кейҙереп ултыртып ҡуйырға бойорҙо+. 3Икенсе көндө Пашхур Йермеяһты ҡалыптан сығартты. Шул саҡ Йермеяһ уға былай тине:

– Раббы һинең исемеңде Пашхур түгел, «Магор-Миссавив»[*] тип атаны+. 4Раббы былай ти: «Мин һине һәм бөтә дуҫтарыңды дәһшәткә һалам. Дуҫтарыңдың дошман ҡылысынан һәләк булғанын үҙ күҙҙәрең менән күрерһең. Мин бөтөн Йәһүҙә халҡын Бабил батшаһы ҡулына тапшырам. Ул ҡайһыларын Бабилға һөргөнгә ҡыуасаҡ, ҡайһыларын ҡылыстан үткәрәсәк. 5Был ҡаланың бөтә байлығын – барлыҡ ҡаҙанышын, ҡиммәтле әйберҙәрен, Йәһүҙә батшаларының хазиналарын – дошмандарының ҡулына бирәм. Уларҙы талап алып Бабилға алып китәсәктәр+. 6Ә һин, Пашхур, үҙең дә, ғаиләң дә – барығыҙ ҙа, Бабилға әсирлеккә китәсәкһегеҙ. Һин шунда үлерһең, шунда күмелерһең – һин дә, һинең ялған пәйғәмбәрлек һүҙҙәреңде тыңлаған бөтә дуҫтарың да»+.

Йермеяһтың Раббыға зарланыуы

7Эй Раббым, Һин әүрәттең мине –
Мин әүрәнем.
Һин минән көслөрәк –
Мине еңдең.
Мин һәммәһе өсөн мәҙәккә әйләндем,
Көн оҙоно минән көләләр хәҙер+.
8Ҡасан һөйләй башлаһам да,

«Йәбер-золом! Ҡыйралыш!» тип ҡысҡырырға тейешмен.

Раббы һүҙе арҡаһында көлкөгә ҡалдым,
Көн оҙоно мине мәсхәрә итәләр.
9Әгәр ҙә мин: «Башҡаса Уны иҫкә алмайым,
Инде Уның исеменән һөйләмәйем», – тиһәм,
Һинең һүҙең эсемдә ялҡындай дөрләп яна,
Елегемә үтеп өтөп ала,
Уны эстә тоторға маташып хәлдән тайҙым,
Инде әмәлем ҡалманы+.
10Күптәрҙең янауын ишетә йөрөйөм,
Тирә-яҡта – дәһшәт!
«Ошаҡлайыҡ уны! – тиҙәр. – Фаш итәйек!»
Минең менән татыу булғандар ҙа
Абынғанымды көтәләр:
«Бәлки, ул тоҙаҡҡа төшөр,
Шунда уны еңербеҙ,
Үсебеҙҙе ҡандырырбыҙ», – тиҙәр+.
11Әммә Раббы, ғәйрәтле яугирҙәй, минең менән.
Шуға күрә эҙәрләүселәр һөрөнөп төшөр,
Улар минән өҫтөн сыға алмаҫ.

Мәсхәрәгә ҡалырҙар, ниәттәренә ирешә алмаҫтар.

Хурлыҡтары һис ҡасан да онотолмаҫ+.
12Эй Күк ғәскәрҙәре Раббыһы,
Һин тоғро кешене һынайһың,
Уның эс-бауырын үтәнән-үтә күрәһең.
Дәғүәмде Һинең ҡулыңа тапшырҙым,
Инде ҡон ҡайтарғаныңды күрһәм ине!+

13Мәҙхиә йырлағыҙ Раббыға!

Данлағыҙ Раббыны!

Ул бисара бәндәнең йәнен

Залимдар ҡулынан ҡотҡара+.

14Ләғнәт төшһөн тыуған көнөмә!
Фатихаланмаһын әсәм мине тапҡан көн!+
15«Улың тыуҙы!» – тип атайыма һөйөнсөләгән,
Уны ҡыуандырған әҙәмгә ҡарғыш яуһын!
16Раббы һис йәлләп тормай емергән
Ҡалалар кеүек булһын ул кеше!
Иртә таңдан һыҡтау тыңлаһын,
Төш һуғышҡа саҡырған ауаздар ишетһен!+
17Сөнки мине әсәм ҡарынында эүлтермәне,
Әсәм миңә ҡәбер булыр,
Ҡарыны гел йөклө ҡалыр ине+.
18Ниңә әсәм ҡарынынан сыҡтым?
Ҡайғы-хәсрәт, ғазап күрер,
Ғүмеремде хурлыҡта үткәрер өсөнмө ни+?

21

Йәрүсәлимдең Бабил батшаһы ҡулына тапшырылыуы

21^1Сидкияһ батша түбәндәгеләрҙе әйтер өсөн Малкияһ улы Пашхур менән Мағасеяһ улы Сефанъяһ ҡаһинды Йермеяһҡа ебәрҙе. Шунда Йермеяһҡа Раббы һүҙе булды. Пашхур менән Сефанъяһ былай тинеләр:+

2– Үтенәбеҙ, беҙҙең өсөн Раббыға ялбар, сөнки Бабил батшаһы Навуходоносор беҙгә ҡаршы һуғыш асты. Бәлки, Раббы элекке һымаҡ мөғжизә күрһәтеп, Навуходоносорҙы сигендерер+.

3Йермеяһ уларға былай тип яуап бирҙе:

– Сидкияһҡа әйтегеҙ, 4Исраил Аллаһы Раббы былай ти: «Диуарҙарығыҙҙы ҡамауға алған Бабил батшаһы һәм халдейҙарға ҡаршы һуғышҡан ҡоралығыҙҙы үҙегеҙгә йүнәлтәм. Шул ҡоралдарығыҙҙы ҡала уртаһына өйөп ҡуям. 5Ҡөҙрәтле ҡулымды һуҙып, асыу, ярһыу һәм тәрән нәфрәт менән һеҙгә ҡаршы Үҙем һуғышасаҡмын+. 6Был ҡалала йәшәгән барлыҡ йән эйәһен: кешеләрҙе лә, мал-тыуарҙы ла үләттән һәләк итәсәкмен. 7Бынан һуң, – тип белдерә Раббы, – Йәһүҙә батшаһы Сидкияһты, уның хеҙмәтселәрен, ҡалала ҡырғындан, ҡылыстан һәм аслыҡтан иҫән ҡалған барлыҡ кешеләрҙе Бабил батшаһы Навуходоносорға – уларҙың йәнен көҫәгән дошмандары ҡулына тапшырам. Батша уларҙы ҡылыс осона алыр, аямаҫ, рәхим-шәфҡәт ҡылмаҫ, йәлләп тормаҫ»+.

8Ә был халыҡҡа әйт, Раббы былай ти: «Мин һеҙгә ике юл – йәшәү һәм үлем юлын бирәм+. 9Был ҡалала тороп ҡалғандар ҡылыстан, аслыҡтан һәм ҡырғындан һәләк буласаҡ. Ә ҡаланы ҡамалышта тотҡан дошмандарға бирелгән кешеләр тере ҡалыр. Уларға үҙ йәндәре яумал булыр+. 10Мин был ҡалаға яҡшылыҡ түгел, яманлыҡ ҡылырға ҡарар иттем, – тип белдерә Раббы. – Был ҡала Бабил батшаһы ҡулына тапшырыласаҡ, батша уны утта яндырасаҡ»+.

11Йәһүҙә батшаһы йортона әйт: «Раббы һүҙен тыңла,+
12эй Дауыт нәҫеле! Раббы былай ти:

„Һәр көн иртән ғәҙел хөкөмдәр ҡыл,
Таланғанды ҡыйырһытыусы ҡулынан ҡотҡар,
Юҡһа ҡылған яуызлыҡтарығыҙ өсөн
Асыуым ут кеүек тоҡаныр ҙа
Уны бер кем дә һүндерә алмаҫ.
13Мин һиңә ҡаршымын,

Үҙәндәге ҡая өҫтөндә ултырған Йәрүсәлим! – тип белдерә Раббы. –

‘Беҙгә кем ҡаршы сыға алһын,

Торлағыбыҙға кем инә алһын?’ – тиһегеҙ+.

14Һеҙҙе ҡылған ғәмәлдәрегеҙгә күрә язалаясаҡмын, – тип белдерә Раббы. –

Урманығыҙға Мин ут төртөрмөн,

Ул бар тирә-яҡты яндырып юҡҡа сығарыр“»+.

22

Яуыз батшаларға хөкөм

22^1Раббы миңә былай тине:

– Йәһүҙә батшаһының һарайына бар ҙа ошоларҙы һөйлә: 2«Эй Дауыт тәхетендә ултырған Йәһүҙә батшаһы, Раббы һүҙен тыңла! Һинең хеҙмәтселәрең һәм халҡың да – был ҡапҡаларҙан инеп-сығып йөрөгән барыһы ла тыңлаһын! 3Раббы былай ти: „Ғәҙеллек һәм дөрөҫлөк менән эш итегеҙ, таланғанды ҡыйырһытыусы ҡулынан ҡотҡарығыҙ. Килмешәкте, етемде һәм тол ҡатынды рәнйетмәгеҙ, иҙмәгеҙ, был ерҙә ғәйепһеҙ кешенең ҡанын түкмәгеҙ+. 4Ошо бойороҡтарымды еренә еткереп үтәһәгеҙ, Дауыт тәхетендә ултырған батшалар яу арбаларында, аттарҙа был һарайҙың ҡапҡаларынан инәсәк, хеҙмәтселәре лә, халыҡ та улар менән керәсәк+. 5Ә инде был бойороҡтарымды үтәмәһәгеҙ, исемем менән ант итәм, – тип белдерә Раббы, – был һарай харабаға әйләнер“»+.

6Йәһүҙә батшаһының һарайы тураһында Раббы былай ти:

«Һин Минең өсөн Ғилғәд һымаҡһың,

Ливан түбәһе кеүекһең.

Ләкин ант итеп әйтәм: Мин һине – сүлгә,

Һис кем йәшәмәгән ҡалаға әйләндерермен.

7Һиңә ҡаршы баҫҡынсылар ебәрәм,

Һәр береһенең ҡулында ҡорал булыр.

Һинең иң күркәм кедрҙарыңды киҫеп,

Уларҙы утҡа атырҙар»+.

8Был ҡала эргәһенән бик күп ҡәүемдәр үтеп йөрөр. Бер-береһенән: «Ниңә Раббы бындай бөйөк ҡалаға быларҙы эшләне икән?» – тип һорарҙар+. 9Уларға: «Сөнки Аллалары Раббы менән төҙөгән килешеүҙе боҙҙолар, башҡа илаһтарға сәждә ҡылдылар һәм хеҙмәт иттеләр», – тип яуап бирерҙәр+.

10Үлгән өсөн иламағыҙ, йәш түкмәгеҙ;
Һөргөнгә алып кителгәнгә әрнеп илағыҙ,
Сөнки ул инде әйләнеп ҡайтмаҫ,
Тыуған ерен башҡаса күрмәҫ+.

11Атаһы Йошияһ урынына Йәһүҙә батшаһы булған һәм был илдән һөргөнгә алып кителгән Шаллум[*] Йошияһ улы тураһында Раббы былай ти:

– Ул ҡабаттан бында ҡайтмаясаҡ, 12һөргөнгә ебәрелгән ерҙә үлеп ҡалыр, был илде башҡаса күрмәҫ+.

13«Кем йортон хәрәм юл менән төҙөгән,
Өҫкө бүлмәләрен ғәҙелһеҙлек менән һалған,
Яҡындарын бушлай эшләткән,
Хеҙмәт хаҡын түләмәгән,
Шул әҙәмдең башына ҡайғы!+
14„Үҙемә мөһабәт һарай һалдырам,
Өҫкө бүлмәләрен иркен итәм“, – тигән,
Уға тәҙрәләр уйған,
Кедр менән матурлап көпләгән,
Ҡыҙылға буятҡан кешегә – ҡайғы!
15Кедрҙы мул тотонғандан ғына
Үҙеңде шәп батша булдым тип уйлайһыңмы?
Ана, атайың туйғансы ашап-эсте,
Әммә ғәҙеллек һәм дөрөҫлөккә таянды,
Шуға күрә уның эше ыңғай барҙы+.
16Ул ярлы менән мохтаждың да дәғүәһен яҡланы.
Шуның өсөн тормошо яҡшы булды.

Ошо Мине танып белеү түгелме ни? – тип белдерә Раббы. –+

17Һинең иһә күҙең дә, йөрәгең дә тик файҙаны самалай,

Ғәйепһеҙҙең ҡанын түгәһең,

Иҙеү, талау тураһында уйлайһың».

18Шуға күрә Раббы Йәһүҙә батшаһы Йеһояҡим Йошияһ улы тураһында былай ти:

«Уның өсөн бер кем дә: „Аһ, туғаным!

Аһ, ҡарындашым һымаҡ яҡыным!“ – тип ҡайғырмаҫ.

Уның өсөн һис кем: „Эй хакимым!

Эй ғали йәнәп!“ – тип йәшен түкмәҫ+.

19Уны үлгән ишәк кеүек күмәсәктәр –

Һөйрәкләп Йәрүсәлим ҡапҡаһынан

Тышҡа сығарып бырғарҙар»+.

Йәрүсәлим тураһында пәйғәмбәрлек

20«Ливан башына менеп ҡысҡыр,
Тауышың Башандан яңғыраһын;
Ғаваримда тороп иңрә,
Сөнки бар уйнаштарың юҡ булды+.
21Имен сағыңда Мин киҫәткәйнем,
Тик һин: „Тыңламайым!“ – тинең.
Йәш сағыңдан ҡылығың шул булды,
Әйткәндәремә ҡолаҡ һалманың.
22Көтөүселәреңде елдәр алып китер,
Уйнаштарың әсирлеккә ҡыуылыр;
Ә һин ҡәбәхәт эштәрең арҡаһында
Мәсхәрәгә ҡалып хур булырһың.
23Эй Ливанда[*] төйәкләнгән,
Кедр ағасында оя ҡорған әҙәм,
Тулғаҡтан ғазапланған ҡатындай
Ҡыҙғаныс ыңғырашасаҡһың»+.

Йеһояхин батша тураһында пәйғәмбәрлек

24– Барлығым менән ант итәм, – тип белдерә Раббы. – Эй Йәһүҙә батшаһы Конъяһ[*] Йеһояҡим улы, уң ҡулымдағы мөһөр йөҙөгө булһаң да, йолҡоп ырғытыр инем Мин һине+. 25Йәнеңде көҫәгәндәрҙең, үҙеңде ҡан ҡалтыратып торған кешеләрҙең ҡулына – Бабил батшаһы Навуходоносор менән халдейҙарға бирәм Мин һине. 26Үҙеңде лә, һине тапҡан әсәңде лә ете-ят бер илгә ҡыуам, һеҙ унда тыуманығыҙ, әммә шунда үлеп ҡалырһығыҙ+. 27Ҡайтам, тип йән атҡан ерегеҙгә ҡабат бер ваҡытта ла ҡайта алмаҫһығыҙ.

28Ошо әҙәм Йеһояхинмы?

Бер нимәгә эшкинмәгән ярыҡ көршәк,

Бер кемгә лә кәрәкмәгән һауыт улмы?

Ни өсөн үҙе һәм зат-зәүере

Белмәгән-күрмәгән илгә олаҡтырылды+?

29Эй ил, ил,
Раббы һүҙен тыңла, эй ил!+
30Раббы былай ти:
«Был әҙәмде балаһыҙҙар исемлегенә яҙығыҙ,

Ғүмерен бушҡа уҙғарған кеше тип теркәп ҡуйығыҙ.

Уның тоҡомонан бер кем дә уңыш ҡаҙана алмаҫ,
Нәҫеленән Дауыт тәхетендә ултырыусы булмаҫ,
Йәһүҙәлә батшалыҡ итмәҫ»+.

23

Киләсәккә өмөт

23^1– Көтөүемдәге ҡуйҙарымды һәләк иткән һәм таратҡан көтөүселәргә – ҡайғы! – тип белдерә Раббы. –+
2Шуға күрә Үҙенең халҡын көткән көтөүселәргә Исраил Аллаһы Раббы былай ти: «Һеҙ малдарымды тарҡатып ҡыуып ебәрҙегеҙ, ҡуйҙарымды ҡараманығыҙ. Ә хәҙер Мин һеҙҙе ҡарайым, яуыз ғәмәлдәрегеҙ өсөн язалайым, – тип белдерә Раббы. – 3Унан һуң ҡуйҙарымдың ҡалғанын, Үҙем ҡыуып ебәргән бөтә илдәрҙән йыйып алып, утлауҙарына кире ҡайтарырмын. Унда үрсерҙәр һәм ишәйерҙәр+. 4Уларға хәстәрлекле көтөүселәр ҡуйырмын. Башҡаса улар ҡурҡмаҫ, өркмәҫ һәм юғалмаҫ, – тип белдерә Раббы»+.

5«Бына шундай көндәр килә, – тип белдерә Раббы, –

Дауыт нәҫеленән тоғро бер Үҫенте үҫтерермен.

Ул аҡыл менән идара итер,

Ерҙә ғәҙел хөкөм һәм дөрөҫлөк урынлаштырыр батша буласаҡ+.

6Уның дәүерендә Йәһүҙә ҡотҡарылыр,

Исраил имен-аман ғүмер итер.

Уны: „Раббы – беҙҙең тоғро ҡотҡарыусыбыҙ!“ – тип атарҙар»+.

7– Бына шундай көндәр килә, – тип белдерә Раббы, – кешеләр ант иткәндә «Исраил халҡын Мысырҙан алып сыҡҡан тере Раббы Үҙе шаһит!» тип әйтмәҫ. 8Инде улар: «Исраил халҡын төньяҡтағы илдән һәм ҡайҙа ҡыуған, шул ерҙәрҙән кире алып сыҡҡан тере Раббы шаһит!» – тип ант итә башлар. Ул ваҡытта улар үҙ тупраҡтарында йәшәр+.

Ялған пәйғәмбәрҙәр тураһында

9Пәйғәмбәрҙәр тураһында уйлап,
Күкрәгемдә йөрәгем өҙгөләнә!
Бөтә һөйәктәрем ҡалтырана;
Раббының арҡаһында,
Уның мөҡәддәс һүҙҙәре арҡаһында
Мин, иҫерек бер кешегә оҡшап,
Шараптан еңелгән әҙәм һымаҡ ҡалдым.
10Был ер зинасылар менән тулып китте,
Ләғнәт арҡаһында ул йәш түгә,
Ҡороп ҡалған далалағы көтөүлектәр.
Бәндәләр яуызлыҡ юлына баҫҡан,
Уларҙың көстәре – ғәҙелһеҙлек.

11«Пәйғәмбәр ҙә, ҡаһин да аллаһыҙ,

Хатта йортомда ла ҡәбәхәтлек ҡылғандарын күрҙем, – тип белдерә Раббы. –+

12Шуға йөрөгән юлдары ҡараңғы, тайғаҡ булыр.
Улар шунда ҡыуылырҙар һәм ҡоларҙар;
Сөнки яза йылында уларҙың

Баштарына ҡаза ебәрәм, – тип белдерә Раббы. –+

13Самария пәйғәмбәрҙәре араһында
Ерәнгес бер нәмә күрҙем:
Улар Бәғел исеменән пәйғәмбәрлек итте,
Халҡымды юлдан яҙҙырҙы+.
14Әммә Йәрүсәлим пәйғәмбәрҙәре араһында
Бынан да ҡурҡынысырағын күрҙем:
Улар зина ҡыла, ялған эсендә йәшәй;
Яуызлыҡты һис кем ташламаһын өсөн
Залимдарға ҡеүәт бирәләр.
Минең өсөн улар – Содом кеүек,
Йәрүсәлим халҡы Ғамора һымаҡ булды»+.

15Шуға күрә Күк ғәскәрҙәре Раббыһы пәйғәмбәрҙәр тураһында былай ти:

«Уларға әрем ашатам, ағыулы һыу эсерәм;
Сөнки Йәрүсәлим пәйғәмбәрҙәренән
Илдә аллаһыҙлыҡ таралды»+.

16Күк ғәскәрҙәре Раббыһы былай ти:

«Һеҙгә пәйғәмбәрлек иткән пәйғәмбәрҙәрҙең

Әйткәндәренә ҡолаҡ һалмағыҙ.

Улар һеҙҙе юҡҡа өмөтләндерәләр.

Раббының ауыҙынан сыҡҡанды түгел,

Үҙҙәренең уйҙырмаларын һөйләйҙәр+.

17Мине һанламағандарға бер туҡтауһыҙ:

„Раббы әйтте: ‘Бөтәһе лә яҡшы буласаҡ’“, – тиҙәр.

Тиҫкәре булмыштары буйынса эшләгәндәргә:

„Башығыҙға бәлә-ҡаза килмәйәсәк“, – тип әйтәләр+.

18Әммә уларҙың ҡайһыһы

Раббы кәңәшмәһендә ҡатнашҡан?

Кем күргән, кем Уның һүҙен ишеткән?

Ҡайһыһы диҡҡәт менән тыңлаған?»+

19Бына Раббының ажарлы ғәрәсәте күтәрелде!

Ул, ҡойондай өйрөлөп,

Яуыздарҙың башына төшәсәк+.

20Күңелендәге ниәтен ғәмәл ҡылмайынса,

Уны ахырына тиклем еткермәйенсә,

Раббының асыуы ҡайтмаясаҡ.

Киләсәк көндәрҙә һеҙ быны аңларһығыҙ+.

21«Был пәйғәмбәрҙәрҙе Мин ебәрмәнем,

Улар үҙҙәре сабышып килгән.

Мин уларға өндәшмәнем,

Үҙҙәре пәйғәмбәрлек иттеләр+.

22Әгәр ошо пәйғәмбәрҙәр кәңәшмәмдә ҡатнашһалар,

Һүҙҙәремде халҡыма белдерерҙәр,

Уларҙы яман юлдарынан, яуыз эштәренән тыйырҙар ине.

23Әллә Мин яҡында ғына Алламы? – тип белдерә Раббы. –

Мин алыҫта Алла түгелменме+?

24Берәйһе Мин күрмәҫлек урынға боҫа аламы?

Күк менән ер тултырып торған Мин түгелме ни?» – тип белдерә Раббы+.

25– Минең исемемдән ялған пәйғәмбәрлек итеүселәрҙең һөйләгәндәрен ишеткәнем бар Минең: «Мин бер төш күрҙем, мин төш күрҙем!» – тиҙәр улар+. 26Ҡасанға тиклем дауам итер был? Ялғанды, үҙҙәренең күңелендәге уйҙырманы таратҡан был пәйғәмбәрҙәрҙең аҡылы бармы икән? 27Бәғел арҡаһында ата-бабалары исемемде онотҡан кеүек, бер-береһенә төштәрен һөйләп, халҡымдан исемемде онотторорға теләйҙәр улар+.

28Әгәр пәйғәмбәр төш күргән икән, уны төшө итеп һөйләһен, ә кемгә һүҙемде ебәргәнмен икән, уны тоғро итеп еткерһен, – тип белдерә Раббы. – Кәбәк менән саф бойҙайҙың ниндәй уртаҡлығы бар? 29Минең һүҙем – ялҡын, – тип белдерә Раббы. – Ҡаяларҙы селпәрәмә иткән балға ул!

30Шуға күрә һүҙҙәремде бер-береһенән урлаған пәйғәмбәрҙәргә ҡаршы Мин, – тип белдерә Раббы. –+
31Эйе, телдәренә нимә килә, шуны һөйләп, «Был – Раббы һүҙе!» тигән пәйғәмбәрҙәргә ҡаршы Мин! – тип белдерә Раббы. – 32Бына, Мин уйҙырма төштәрен һөйләгән пәйғәмбәрҙәргә ҡаршымын! – тип белдерә Раббы. – Улар үҙҙәренең ялғандары һәм мәғәнәһеҙлектәре менән халҡымды юлдан яҙҙыра. Уларҙы Мин ебәрмәнем, уларға бойороҡ бирмәнем. Уларҙың был халыҡҡа бер ниндәй ҙә файҙалары юҡ, – тип белдерә Раббы. –+

33Эй Йермеяһ, был халыҡ араһынан берәйһе, пәйғәмбәр йәки ҡаһин һинән: «Раббы беҙгә был хәбәрҙе ебәреп, нимә йөкмәтмәксе икән?» – тип һораһа: «Раббы: „Һеҙ үҙегеҙ Миңә йөк[*]. Мин һеҙҙе алып ташлаясаҡмын!“ – тип белдерә», – тиерһең. 34Әгәр пәйғәмбәр, ҡаһин йәки башҡа берәйһе «Раббының хәбәре беҙгә йөк булды» тип әйтһә, Мин ул кешене бөтә ғаиләһе менән язалаясаҡмын. 35Һеҙ бер-берегеҙгә: «Раббы нимә тип яуап бирҙе?» йәки: «Раббы нимә тип һөйләне?» – тип әйтегеҙ. 36Бынан кире «Раббының йөгө» тигән һүҙҙе ауыҙығыҙға ла алмағыҙ, сөнки һәр кемдең үҙенең һүҙе – үҙенә йөк. Бының менән һеҙ тере Алланың, Күк ғәскәрҙәре Раббыһының – үҙ Аллағыҙҙың һүҙҙәрен боҙаһығыҙ. 37Һеҙ пәйғәмбәрҙән: «Раббы һиңә нимә тип яуап ҡайтарҙы?» йәки «Раббы һиңә нимә һөйләне?» – тип һорарға тейешһегеҙ. 38Әгәр ҙә һеҙ әйткәнемә ҡарамайынса: «Раббының йөгө» тураһында һүҙ ҡуҙғатһағыҙ, Мин әйтмәҫкә ҡушҡан һүҙҙәрҙе һөйләгән өсөн 39һеҙҙе бөтөнләйгә онотормон, һеҙҙән дә, һеҙгә һәм ата-бабаларығыҙға биргән ошо ҡаланан да ваз кисермен, 40һеҙҙе мәңгелек хурлыҡҡа, мәсхәрәгә дусар итермен, һәм улар онотолмаҫ+.

24

Ике кәрзин инжир

24^1Бабил батшаһы Навуходоносор Йәһүҙә батшаһы Йеһояхин Йеһояҡим улын, уның менән бергә Йәһүҙәнең дәрәжәле кешеләрен, һөнәрселәрен һәм тимерселәрен Йәрүсәлимдән Бабилға һөргөнгә ҡыуып алып киткәс, Раббы миңә күренмеш иңдерҙе: Раббы ҡорамы алдына инжир һалынған ике кәрзин тора, имеш+. 2Кәрзиндәрҙең береһендә – иртә өлгөргән яҡшы инжир, икенсеһендә – ашарға ярамаҫлыҡ булып серегән насар инжирҙәр+. 3Раббы минән:

– Нимә күрәһең, Йермеяһ? – тип һораны.

– Инжир емешен күрәм, – тип яуапланым. – Яҡшылары ныҡ матур, ә насарҙары ашарлыҡ түгел, серек.

4Шунан Миңә Раббы һүҙе булды:

5– Исраил Аллаһы Раббы былай ти: «Мин был урындан Халдей еренә Үҙем һөргөнгә ебәргән Йәһүҙә кешеләрен ошо яҡшы инжиргә оҡшатам. 6Уларға иғтибарымды йүнәлтеп, яҡшылыҡ ҡылырмын, был ергә ҡабат ҡайтарырмын. Уларҙы нығытырмын, ә бөлдөрмәм; уларҙы үҫтерермен, ә йолҡоп ташламам+. 7Минең Раббы икәнемде аңларлыҡ йөрәк бирермен уларға. Улар Минең халҡым булыр, Мин уларҙың Аллаһы булырмын. Сөнки улар ысын күңелдән Миңә табан боролорҙар+.

8Ә Йәһүҙә батшаһы Сидкияһ менән түрәләрен, Йәрүсәлимдә иҫән ҡалып, шул илдә йәки Мысырҙа йәшәгәндәрҙе ашарға ярамаҫлыҡ ошо серек инжир кеүек итәсәкмен, – тип белдерә Раббы. –+
9Уларҙы ерҙәге барлыҡ батшалыҡтар өсөн ҡот осҡос, ерәнгес бер хәлгә төшөрәм. Ҡайҙарға һөргәнмен, шунда хурлыҡҡа ҡалырҙар, мыҫҡылланырҙар һәм ләғнәтләнерҙәр+. 10Мин, улар үҙҙәренә һәм ата-бабаларына биргән ерҙән тамам юҡҡа сыҡҡансы, өҫтәренә ҡылыс, аслыҡ һәм ҡырғын ебәреп торасаҡмын»+.

25

Етмеш йыллыҡ Һөргөн

25^1Йәһүҙә батшаһы Йеһояҡим Йошияһ улы тәхеткә ултырғандың дүртенсе йылында Йермеяһҡа Йәһүҙә халҡы тураһында Раббы һүҙе булды. Был Навуходоносорҙың Бабилға батша булыуының тәүге йылы ине+. 2Йермеяһ пәйғәмбәр бөтә Йәһүҙә халҡына һәм Йәрүсәлимдә йәшәүселәргә былай тине:

3– Йәһүҙә батшаһы Йошияһ Амон улы хакимлығының ун өсөнсө йылынан алып ошо көнгә тиклем – бына инде егерме өс йыл буйы – миңә Раббы һүҙе иңеп тора. Мин уларҙы һеҙгә туҡтауһыҙ һөйләй барҙым, әммә һеҙ әйткәндәремә ҡолаҡ һалманығыҙ+. 4Раббы һеҙгә Үҙенең ҡолдары пәйғәмбәрҙәрҙе ҡабат-ҡабат ебәреп торҙо, әммә һеҙ тыңламанығыҙ, ҡолаҡ һалманығыҙ+. 5Улар һеҙгә: «Һәр берегеҙ яман юлдан, яуыз ғәмәлдәрегеҙҙән баш тартығыҙ. Шул сағында Раббы һеҙгә һәм ата-бабаларығыҙға мәңгелеккә биргән ерҙә йәшәрһегеҙ+. 6Ят илаһтарға эйәрмәгеҙ, уларға хеҙмәт итмәгеҙ һәм сәждә ҡылмағыҙ, үҙегеҙ яһаған боттар менән Мине асыуландырмағыҙ. Шул сағында Мин һеҙгә зыян килтермәм», – тине+. 7«Әммә һеҙ Мине тыңламанығыҙ, – тип белдерә Раббы. – Боттарығыҙ менән Мине асыуландырып, үҙ башығыҙға бәлә килтерҙегеҙ».

8Шуға күрә Күк ғәскәрҙәре Раббыһы былай ти: «Әйткәндәремде тыңламағанығыҙ өсөн, 9Мин бөтә төньяҡ ҡәбиләләрен һәм Бабил батшаһы ҡолом Навуходоносорҙы саҡырам, – тип белдерә Раббы. – Уларҙы был ергә, ошонда йәшәүселәргә, яҡын-тирәләге башҡа халыҡтарға ҡаршы алып киләм. Уларҙы тотош юҡ итәсәкмен, илдәрен ҡурҡыныс урынға әйләндереп, мәсхәрәгә төшөрөрмөн, мәңгелек харабаға әүерелдерермен+. 10Мин улар араһында

Шатлыҡ ауаздарын,
Күңел асыуҙарҙы,
Кейәү менән кәләштең тауыштарын тыйырмын,
Тирмән туҡылдауын туҡтатырмын,
Шәм яҡтыһын һүндерермен+.

11Бөтә был ер бушлыҡ һәм дәһшәткә әйләнер. Был ҡәүемдәр етмеш йыл буйы Бабил батшаһына хеҙмәт итер+.

12Етмеш йыл үткәндән һуң, Бабил батшаһын, уның халҡын һәм халдейҙар илен ҡылған енәйәттәре өсөн язалаясаҡмын, – тип белдерә Раббы. – Мин был ерҙе мәңгелек бушлыҡҡа әйләндерәсәкмен. 13Ул ер тураһында һөйләгәндәремдең барыһын, ошо китапҡа яҙылған һүҙҙәрҙең һәммәһен, Йермеяһтың бөтә халыҡтарға пәйғәмбәрлек итеп әйткәндәрен бойомға ашырасаҡмын+. 14Бабилдар ҙа күп ҡәүемдәргә, бөйөк батшаларға ҡол булырҙар. Ҡылған ғәмәлдәренә күрә Мин уларға тейешле әжерен бирермен»+.

Раббының асыу туҫтағы

15Исраил Аллаһы Раббы миңә былай тине:

– Ҡулымдағы ярһыуым шарабы менән тулы туҫтаҡты ал, һине ниндәй ҡәүемдәргә ебәрһәм, шуларҙың бөтәһенә лә эсер+. 16Улар эсеп сайҡалырҙар һәм Мин уларға ебәргән ҡылыс ҡаршыһында аҡылдан шашырҙар+.

17Мин Раббы ҡулынан туҫтаҡты алдым да Ул мине ебәргән бөтә ҡәүемдәргә эсерҙем:+
18Йәрүсәлим һәм Йәһүҙә ҡалалары әлеге кеүек емереклек һәм дәһшәт билдәһенә әйләнһен, илдең батшалары һәм түрәләре мәсхәрәгә ҡалһын, ләғнәтләнһен өсөн эсерҙем мин ул шарапты. 19Шулай уҡ мин уны Мысыр батшаһы фирғәүенгә, уның хеҙмәтселәренә, түрәләренә һәм бөтә халҡына,+
20улар араһында йәшәгән барса килмешәктәргә, Ғус еренең бөтә батшаларына, пелештиҙәр иленең бөтә батшалары – Ашҡылон, Газа, Ғәҡрон ҡалалары хакимдары һәм Ашдодтың иҫән ҡалған халҡына;+
21Эдом, Моав, Ғаммон халҡына;+
22Тирҙың, Сидондың бөтә батшаларына; диңгеҙ буйындағы ерҙәрҙең батшаларына;+
23Деданға, Темаға, Бузға һәм сикә сәстәрен ҡырып йөрөгән бөтә халыҡтарға;+
24Ғәрәбстандың батшаларына, сүлдә йәшәгән ҡәбиләләрҙең барлыҡ батшаларына; 25Зимри, Ғелам, Мадайҙың барлыҡ батшаларына;+
26төньяҡтағы яҡын һәм йыраҡ илдәрҙең батшаларының барыһына, ер йөҙөндәге бөтә халыҡтарҙың батшаларына бер-бер артлы эсерҙем. Ә Шешах[*] батшаһына килгәндә инде, ул иң аҙаҡтан эсер.

27– Йермеяһ, һин уларға, Исраил Аллаһы, Күк ғәскәрҙәре Раббыһы былай тип әйтә тиң: «Эсегеҙ, иҫерегеҙ, ҡоҫоғоҙ, йығылығыҙ ҙа башҡа тормағыҙ, сөнки Мин һеҙҙең өҫтөгөҙгә ҡылыс ебәрәм»+.

28Әгәр ҙә туҫтаҡты ҡулыңдан алып эсеүҙән баш тартһалар, әйт, Күк ғәскәрҙәре Раббыһы былай ти: «Мотлаҡ эсәсәкһегеҙ!+
29Ҡарағыҙ, Минең исемем менән аталған ҡалаға һәләкәт юллайым икән, әллә һеҙ язаһыҙ ҡалырбыҙ тип уйлайһығыҙмы? Юҡ, һеҙ язаһыҙ ҡалмаясаҡһығыҙ, сөнки Мин ер йөҙөндә йәшәгәндәрҙең барыһына ҡаршы ҡылыс саҡырам», – тип белдерә Күк ғәскәрҙәре Раббыһы. –+

30Уларға ошо пәйғәмбәрлек һүҙҙәрен еткер, әйт:

«Юғарынан күкрәр Раббы,
Мөҡәддәс торлағынан тауышын күтәрер;
Үҙенең төйәгенә дәһшәтле дөһөрләр,
Йөҙөм иҙеүсе кеүек ҡысҡырыр,
Донъяла йәшәүселәрҙең барыһына һөрәнләр+.
31Был гөрһөлдәү ерҙең сиктәренә барып етер,
Сөнки Раббы ҡәүемдәргә дәғүә ҡуйыр;
Һәр бер йән эйәһе менән хөкөмләшер,

Яуыздарҙы ҡылыстан үткәрер», – тип белдерә Раббы.

32Күк ғәскәрҙәре Раббыһы былай ти:
«Ҡара, бәлә халыҡтан халыҡҡа күсә,
Ерҙең сиктәренән ғәрәсәт ҡуба!»+

33Ул көндө бөтә ер йөҙө, бер сигенән икенсе сигенә тиклем, Раббы һәләк иткән кешеләрҙең мәйете менән тулыр. Мәрхүмдәр өсөн һис кем йәш түкмәҫ, йыйып алып ерләмәҫ; улар ер өҫтөндә тиҙәк кеүек ятыр+.

34Илағыҙ, көтөүселәр, һыҡтағыҙ!

Туҙанға ятып аунағыҙ, эй көтөү башлыҡтары!

Һеҙҙе салыу көнө килеп етте!

Мәйеттәрегеҙ ерҙә туҙрап ятыр,

Селпәрәмә килгән затлы һауыттай булыр+.

35Көтөүселәргә – йәшенер урын,

Башлыҡтарына ҡотолоу булмаҫ.

36Көтөүселәрҙең илаған тауыштары,

Көтөү башлыҡтарының иңрәүе ишетелә!

Раббы уларҙың көтөүлектәрен юҡҡа сығарҙы.

37Раббының асыуынан иркен көтөүлектәр харап булды.

38Өңөн ташлап сыҡҡан арыҫлан һымаҡ Ул!

Баҫҡынсының ярһыуынан,

Раббының аяуһыҙ асыуынан

Уларҙың ере сүлгә әйләнде.

26

Йермеяһҡа үлем янауы

26^1Йәһүҙәлә Йеһояҡим Йошияһ улы батшалыҡ итә башлаған көндәрҙә Раббынан Йермеяһҡа ошондай һүҙ булды:+

2– Раббы былай ти: «Раббы йортоноң ихатаһына баҫ та Йәһүҙә ҡалаларынан бында ғибәҙәт ҡылырға килеүселәрҙең барыһына ла Мин һиңә әйтергә ҡушҡандарҙы еткер, бер һүҙен дә кәметмә!+
3Бәлки, улар ҡолаҡ һалырҙар ҙа яман юлдарынан кире ҡайтырҙар. Ул сағында Мин дә уларҙың яуыз ғәмәлдәре өсөн бирергә ниәтләгән ҡазаны ебәреүҙән тыйылырмын+. 4Уларға әйт, Раббы былай ти: „Әгәр ҙә Мине тыңламаһағыҙ, Мин һеҙгә биргән ҡанун буйынса йәшәмәһәгеҙ,+
5һеҙгә бер-бер артлы ебәреп торған ҡолдарым пәйғәмбәрҙәрҙең әйткәндәренә быға тиклемге кеүек ҡолаҡ һалмаһағыҙ,+
6Шило ҡалаһына нимә эшләһәм, был йортҡа ла шуны ҡылырмын, был ҡаланы ерҙәге барса ҡәүемдәрҙең ләғнәтенә дусар итермен“».

7Ҡаһиндар, пәйғәмбәрҙәр һәм бөтә халыҡ Йермеяһтың Раббы йортонда һөйләгән был һүҙҙәрен ишетте. 8Йермеяһ Раббының халыҡҡа һөйләргә бойорғандарын әйтеп биргәс, ҡаһиндар, пәйғәмбәрҙәр һәм ундағы барса халыҡ уға ташланып:

– Үлтерегеҙ уны! – тип ҡысҡыра башланы. – 9Ни өсөн һин, был йорт Шило кеүек буласаҡ, был ҡала ла бер кешеһеҙ, буп-буш ҡаласаҡ тип, Раббы исеменән пәйғәмбәрлек итәһең?

Раббы йортонда булған бөтә халыҡ Йермеяһты уратып алды.

10Был турала ишеткән Йәһүҙә түрәләре, батша һарайынан Раббы йортона килеп, Раббы йортоноң Яңы ҡапҡаһына ингән ерҙә урындарына ултырҙы+. 11Ҡаһиндар менән пәйғәмбәрҙәр түрәләргә һәм бөтә халыҡҡа:

– Был кеше үлем язаһына лайыҡ, уның был ҡалаға ҡаршы пәйғәмбәрлек иткәнен үҙ ҡолағығыҙ менән ишеттегеҙ, – тинеләр.

12Йермеяһ түрәләргә һәм халыҡҡа:

– Ошо йортҡа һәм ошо ҡалаға ҡаршы һеҙ ишеткән бөтә пәйғәмбәрлек һүҙҙәрен әйтергә мине Раббы ебәрҙе, – тине. – 13Әгәр һеҙ, яҡшылыҡ юлына баҫып, игелекле ғәмәлдәр ҡылһағыҙ, Аллағыҙ Раббының әйткәндәренә ҡолаҡ һалһағыҙ, Раббы ниәтенән ҡайтыр, һеҙгә иғлан иткән һәләкәтте ебәрмәҫ+. 14Миңә килгәндә инде, бына, ихтыярығыҙҙамын. Нисек яҡшы тип табаһығыҙ, нисек дөрөҫ һанайһығыҙ, шуны эшләгеҙ+. 15Тик шуны белегеҙ: әгәр ҙә мине үлтерһәгеҙ, һеҙ ҙә, был ҡала ла, унда йәшәүсе кешеләр ҙә гонаһһыҙ ҡанды ҡойоуҙа ғәйепле буласаҡ. Сөнки бөтә ошо һүҙҙәрҙе ҡолағығыҙға төшөрөр өсөн мине ысынлап та һеҙгә Раббы Үҙе ебәрҙе.

16Бынан һуң түрәләр менән халыҡ ҡаһиндарға һәм пәйғәмбәрҙәргә:

– Был кеше үлем язаһына лайыҡ түгел, сөнки ул беҙгә Аллабыҙ Раббы исеменән һөйләне, – тинеләр.

17Илдең аҡһаҡалдарының ҡайһы берәүҙәре, тороп, халыҡ йыйынына былай тине:+

18– Йәһүҙә батшаһы Хизкияһ заманында Морешеҫтан Миха пәйғәмбәрлек итә торғайны. Ул Йәһүҙә халҡына:

«Күк ғәскәрҙәре Раббыһы былай ти:
„Сион баҫыу һымаҡ һөрөләсәк,
Йәрүсәлим таш өйөмөнә әйләнәсәк,
Ҡорам тауын урман ҡаплаясаҡ“», –

тип һөйләгәйне+.

19Йәһүҙә батшаһы Хизкияһ йәки Йәһүҙә халҡынан берәйһе пәйғәмбәрҙе үлтергәнме ни? Киреһенсә, батша, Раббынан ҡурҡып, Унан мәрхәмәт ялбарған. Раббы, ниәтенән кире ҡайтып, уларға белдергән һәләкәтте ебәреүҙән баш тартҡан. Ә беҙ үҙебеҙгә үҙебеҙ ҙур һәләкәт килтерергә торабыҙ!+

20Раббы исеменән пәйғәмбәрлек иткән Шемағъяһ улы Урияһ тигән йәнә бер кеше булды. Ул сығышы менән Ҡыръяҫ-Еғаримдан ине. Ул да, Йермеяһ әйткәнсә һөйләп, был ҡалаға һәм илгә ҡаршы пәйғәмбәрлек итте+. 21Йеһояҡим батша һәм уның ғәскәр башлыҡтары, түрәләре Урияһтың һүҙҙәрен ишеткәс, батша уны үлтерергә ниәтләне. Был турала белгәс, Урияһ ҡурҡыуға ҡалды һәм Мысырға ҡасып китте+. 22Шул саҡ Йеһояҡим батша кешеләре менән Әлнаҫан Ғахбор улын Мысырға ебәрҙе+. 23Урияһты, Мысырҙан алып ҡайтып, Йеһояҡим батшаға килтерҙеләр. Батша уны ҡылыс менән сабып үлтертте лә мәйетен ябай халыҡтың ҡәберлегенә ырғыттырҙы.

24Әммә Ахиҡам Шафан улы Йермеяһты яҡлап алып ҡалды, уны үлтерергә йыйынған халыҡтың ҡулына тапшырырға юл ҡуйманы+.

27

Бабил батшаһының ҡамыты

27^1Йәһүҙәлә Сидкияһ[*] Йошияһ улы батшалыҡ итә башлаған көндәрҙә Йермеяһҡа Раббы һүҙе булды+.

2Раббы миңә былай тине:

– Үҙеңә ҡайыштары менән ҡалып яһап ал да муйыныңа кей+. 3Шунан Йәрүсәлимгә Йәһүҙә батшаһы Сидкияһҡа килгән илселәр аша Эдом, Моав, Ғаммон, Тир, Сидон батшаларына ла берәр ҡалып ебәр+.

4Илселәргә бойор, улар үҙҙәренең хакимдарына ошо хәбәрҙе еткерһен: Исраилдың Аллаһы, Күк ғәскәрҙәре Раббыһы былай ти: «Хужаларығыҙға әйтегеҙ, 5ерҙе лә, унда йәшәгән кешеләр менән йәнлектәрҙе лә бөйөк көсөм, ҡөҙрәтле ҡулым менән Мин яраттым. Уны Үҙем хуш күргән кешегә бирәм+. 6Инде бөтә был ерҙәрҙе Мин Үҙемдең ҡолом Бабил батшаһы Навуходоносорға тапшырам. Хатта ҡырҙағы йәнлектәрҙе лә уның ихтыярына бирәм, әйҙә, уға хеҙмәт итһендәр+. 7Был илдең сәғәте һуҡҡанға тиклем бөтә ҡәүемдәр уға, уның улына һәм ейәненә хеҙмәт итер. Һуңынан уның үҙен дә, ерен дә башҡа ҙур ҡәүемдәр һәм бөйөк батшалар буйһондорор+.

8Берәй ҡәүем йәки батшалыҡ, Бабил батшаһы Навуходоносорға хеҙмәт итеп, муйынына Бабил батшаһының ҡалыбын кеймәһә, был ҡәүемде уның ҡулы менән ҡырып бөтөргәнгә тиклем ҡылыс, аслыҡ һәм ҡырғын менән язалайым, – тип белдерә Раббы. –+
9„Бабил батшаһына ҡол булмаясаҡһығыҙ“, – тигән пәйғәмбәрҙәрегеҙҙе, күрәҙәселәрегеҙҙе, төш юраусыларығыҙҙы, сихырсыларығыҙҙы, фалсыларығыҙҙы тыңламағыҙ!+
10Улар һеҙгә ялған пәйғәмбәрлек итә. Әгәр уларға ҡолаҡ һалһағыҙ, Мин һеҙҙе ерегеҙҙән ҡыуып ебәрермен – һеҙҙе алыҫҡа алып китерҙәр, һәм һеҙ һәләк булырһығыҙ+. 11Муйынына Бабил батшаһының ҡалыбын кейгән һәм уға хеҙмәт иткән ҡәүемде үҙ ерендә ҡалдырам, – тип белдерә Раббы. – Ул шул ерҙе эшкәртер, шунда йәшәр».

12Йәһүҙә батшаһы Сидкияһҡа ла ошо һүҙҙәрҙе еткерҙем:

– Муйындарығыҙҙы Бабил батшаһы ҡалыбы аҫтына ҡуйығыҙ. Уға һәм халҡына хеҙмәт итегеҙ, шул саҡта иҫән ҡалырһығыҙ, – тинем. –+
13Раббы, Бабил батшаһына хеҙмәт итмәгән һәр ҡәүем ҡылыстан, аслыҡтан һәм ҡырғындан үләсәк, тип киҫәтте бит. Ни өсөн һиңә һәм халҡыңа һәләк булырға+? 14«Бабил батшаһына ҡол булмаясаҡһығыҙ», – тигән пәйғәмбәрҙәрҙе тыңламағыҙ, сөнки улар ялған һөйләй. 15«Уларҙы Мин ебәрмәнем, – тип белдерә Раббы. – Уларҙың һеҙгә Минең исемемдән пәйғәмбәрлек итеп һөйләгәндәре ялған. Әгәр уларҙы тыңлаһағыҙ, Мин һеҙҙе лә, пәйғәмбәрлек ҡылыусыларҙы ла ҡыуып ебәрермен һәм барығыҙ ҙа һәләк булырһығыҙ».

16Шунан мин ҡаһиндарға ла, бөтә халыҡҡа ла әйттем:

– Раббы былай ти: «Оҙаҡламай Раббы йортоноң әйберҙәре Бабилдан кире ҡайтарыласаҡ», – тип һөйләгән пәйғәмбәрҙәрегеҙҙе тыңламағыҙ. Улар һеҙгә ялған пәйғәмбәрлек итә, – ти Раббы. –+
17Тыңламағыҙ уларҙы. Бабил батшаһына хеҙмәт итегеҙ ҙә йәшәгеҙ. Ниңә был ҡаланы харабаға әйләндерергә? 18Әгәр улар пәйғәмбәр икән, уларҙа Раббы һүҙе бар икән, Күк ғәскәрҙәре Раббыһынан Раббы йортонда, Йәһүҙә батшаһының һарайында һәм Йәрүсәлимдә ҡалған әйберҙәрҙең Бабилға алып кителмәүен юллаһындар. 19-20Бабил батшаһы Навуходоносор Йәһүҙә батшаһы Йехонъяһ Йеһояҡим улын һәм Йәһүҙә менән Йәрүсәлимдең түрәләрен Йәрүсәлимдән Бабилға һөргән ваҡытта алып китмәгән бағаналар, баҡыр диңгеҙ, таяуҙар һәм башҡа әйберҙәр тураһында Күк ғәскәрҙәре Раббыһы былай ти+. 21Раббы йортонда, Йәһүҙә батшаһы һарайында, Йәрүсәлимдә ҡалған әйберҙәр тураһында былай ти Исраил Аллаһы, Күк ғәскәрҙәре Раббыһы: 22«Уларҙы Бабилға алып китерҙәр, һәм Мин хәстәрлек күргәнгә тиклем улар шунда ҡалыр. Мәле еткәс, Мин уларҙы алып сығып, ҡабат ошонда ҡайтарырмын», – тип белдерә Раббы+.

28

Ялған пәйғәмбәр Хананъяһ

28^1Шул уҡ йылдың бишенсе айында, Йәһүҙә батшаһы Сидкияһ хакимлығының башында, дүртенсе йылында, Ғивғондан Ғаззур улы Хананъяһ пәйғәмбәр Раббы йортонда ҡаһиндар һәм бөтә халыҡ алдында миңә былай тине:+

2– Исраил Аллаһы, Күк ғәскәрҙәре Раббыһы әйтә: «Бабил батшаһы кейҙергән ҡалыпты һындырып ташлайым+. 3Бабил батшаһы Навуходоносор Раббы йортонан Бабилға алып киткән бөтә әйберҙәрҙе Мин ике йыл эсендә кире был урынға ҡайтарам+. 4Бынан тыш Йәһүҙә батшаһы Йехонъяһ Йеһояҡим улын һәм Бабилға һөргөнгә ҡыуылған бөтә Йәһүҙә кешеләрен кире ҡайтарам, – тип белдерә Раббы. – Сөнки Бабил батшаһының ҡалыбын һындырып ташлайым».

5Йермеяһ пәйғәмбәр ҡаһиндар һәм Раббы йортонда торған халыҡ алдында, Хананъяһ пәйғәмбәргә яуап ҡайтарып, 6былай тине:

– Амин! Раббы шулай эшләй күрһен! Һин пәйғәмбәрлек иткәндәрҙе бойомға ашырһын – Раббы йортоноң барлыҡ әйберҙәрен һәм һөргөндәгеләрҙең барыһын да Бабилдан бында кире ҡайтарһын! 7Тик шулай ҙа һиңә һәм бөтә халыҡҡа әйтмәксе булған ошо һүҙҙе тыңла: 8һинән дә, минән дә алда йәшәгән пәйғәмбәрҙәр күп илдәрҙең һәм бөйөк батшалыҡтарҙың башына һуғыш, һәләкәт һәм ҡырғын киләсәк тип пәйғәмбәрлек иткәндәр. 9Әгәр ҙә пәйғәмбәр именлек киләсәген алдан хәбәр итә икән, һүҙе тормошҡа ашҡас ҡына, уның ысынлап та Раббы ебәргән пәйғәмбәр булғанын танығандар+.

10Шунда Хананъяһ пәйғәмбәр Йермеяһ пәйғәмбәрҙең муйынындағы ҡалыпты тартып алып һындыра һуҡты ла+
11йыйылған халыҡҡа мөрәжәғәт итте:

– Раббы былай ти: «Ике йыл эсендә Бабил батшаһы Навуходоносорҙың бөтә халыҡтарҙың муйынына кейҙергән ҡалыбын Мин бына ошолай һындырып ташлаясаҡмын!»

Бынан һуң Йермеяһ пәйғәмбәр үҙ юлына китте.

12Хананъяһ пәйғәмбәр Йермеяһ пәйғәмбәрҙең муйынындағы ҡалыпты һындырып ташлағандан һуң, күп тә үтмәй Йермеяһҡа Раббы һүҙе булды:

13– Бар, Хананъяһҡа әйт, Раббы былай ти: «Һин ағас ҡалыпты һындырҙың, уның урынына тимер ҡалып яһарһың! 14Сөнки Күк ғәскәрҙәре Раббыһы, Исраил Аллаһы әйтә: „Бабил батшаһы Навуходоносорға хеҙмәт итһендәр өсөн был ҡәүемдәрҙең бөтәһенең дә муйынына тимер ҡалып кейҙерәм. Барыһы ла уға ҡол буласаҡ. Хатта ҡырҙағы йәнлектәрҙе лә уның ихтыярына бирәм“»+.

15Йермеяһ пәйғәмбәр Хананъяһ пәйғәмбәргә былай тине:

– Тыңла әле, Хананъяһ! Һине бит Раббы ебәрмәгән. Ә һин был халыҡты ялғанға ышандырҙың+. 16Шуға күрә Раббы әйтә: «Мин һине ер йөҙөнән юҡ итәм. Раббыға ҡаршы ҡоторттоң, шуның өсөн быйыл үләсәкһең».

17Хананъяһ пәйғәмбәр ошо йылдың етенсе айында үлде.

29

Һөргөндәгеләргә хат

29^1Йермеяһ пәйғәмбәр һөргөндә иҫән ҡалған аҡһаҡалдарға, ҡаһиндарға, пәйғәмбәрҙәргә һәм Навуходоносор Йәрүсәлимдән Бабилға ҡыуып алып киткән бөтә халыҡҡа Йәрүсәлимдән хат ебәрҙе+. 2Был хат Йехонъяһ батша, батшаның әсәһе, һарай әһелдәре, Йәһүҙә һәм Йәрүсәлим түрәләре, һөнәрселәр, тимерселәр Йәрүсәлимдән ҡыуып алып кителгәндән һуң яҙылды+. 3Йермеяһ хатты Йәһүҙә батшаһы Сидкияһ Бабилға Навуходоносор батша янына ебәргән Әлғаса Шафан улы менән Гемаръяһ Хилҡияһ улы аша ебәрҙе. Хатта түбәндәгеләр яҙылғайны:

4Исраил Аллаһы, Күк ғәскәрҙәре Раббыһы Йәрүсәлимдән Бабилға һөргөнгә ебәргән бөтә кешеләргә былай ти: 5«Үҙегеҙгә өйҙәр һалығыҙ һәм уларҙа йәшәгеҙ; баҡсалар үҫтереп, емешен ашағыҙ. 6Өйләнегеҙ, һәм улдарығыҙ, ҡыҙҙарығыҙ тыуһын. Улдарығыҙға кәләш алығыҙ, ҡыҙҙарығыҙҙы кейәүгә бирегеҙ. Уларҙың да улдары һәм ҡыҙҙары тыуһын. Унда ишәйегеҙ, кәмемәгеҙ. 7Мин һеҙҙе һөргөнгә ебәргән ҡалаға именлек теләгеҙ, уның өсөн Раббыға доға ҡылығыҙ. Ҡала имен булһа, һеҙ ҙә имен булырһығыҙ»+.

8Исраил Аллаһы, Күк ғәскәрҙәре Раббыһы былай ти: «Арағыҙҙағы пәйғәмбәрҙәр менән күрәҙәселәр һеҙҙе алдамаһын. Улар күргән төштәрҙе тыңламағыҙ+. 9Уларҙың һеҙгә Минең исемемдән пәйғәмбәрлек итеп һөйләгәндәре ялған. Уларҙы Мин ебәрмәнем», – тип белдерә Раббы+.

10Раббы былай ти: «Бабил өсөн етмеш йыл тамам булғас, һеҙҙе хәстәрләрмен, биргән һүҙемә тоғро ҡалып, һеҙҙе ошо ергә ҡайтарырмын+. 11Сөнки һеҙҙең турала нимә ниәт иткәнемде бары Үҙем генә беләм, – тип белдерә Раббы. – Ниәттәрем һеҙгә бәлә түгел, ә именлек алып килә, һеҙгә матур киләсәк менән өмөт бирә. 12Ул заман һеҙ Мине саҡырырһығыҙ, Миңә килеп доға ҡылырһығыҙ һәм Мин һеҙҙе ишетермен+. 13Мине эҙләрһегеҙ, әгәр ихлас күңелдән эҙләһәгеҙ, табырһығыҙ+. 14Мин һеҙгә табылырмын, – тип белдерә Раббы. – Элекке мул, имен тормошоғоҙҙо кире ҡайтарырмын, бөтә халыҡтар араһынан, ҡайҙа ҡыуып таратҡанмын, шул урындарҙан һеҙҙе ҡабат йыйып алырмын да төйәгегеҙгә ҡайтарырмын»+.

15«Раббы беҙгә Бабилда ла пәйғәмбәрҙәр бирҙе», – тип әйтәһегеҙ. 16Дауыт тәхетендә ултырған батша һәм Йәрүсәлимдә ҡалған халыҡ, йәғни һеҙҙең менән бергә һөргөнгә китмәгән ҡәрҙәштәрегеҙ тураһында Күк ғәскәрҙәре Раббыһы былай ти:+
17«Уларҙың өҫтөнә ҡылыс, аслыҡ һәм ҡырғын ебәрәм. Уларҙы ашарға яраҡһыҙ серек инжир емеше һымаҡ итәм. 18Ҡылыс, аслыҡ, ҡырғын менән эҙәрләйәсәкмен. Быларҙы күргән ер йөҙөндәге барлыҡ батшалыҡтар дәһшәткә төшәсәк. Үҙем ҡыуып ебәргән барса ҡәүемдәр араһында уларҙы ҡотто ала торған ерәнгес бер хәлгә төшөрәсәкмен, ғибрәткә әйләндерәсәкмен, оятҡа ҡалдырасаҡмын, мәсхәрә итәсәкмен+. 19Сөнки улар әйткәндәремә ҡолаҡ һалманы, – тип белдерә Раббы. – Ҡолдарым пәйғәмбәрҙәрҙе ҡабат-ҡабат ебәрҙем, әммә уларҙы тыңларға теләмәнеләр, – тип белдерә Раббы. –+

20Ә һеҙ, Минең тарафтан Йәрүсәлимдән Бабилға һөргөнгә ебәрелгәндәр, Раббы һүҙен тыңлағыҙ. 21Раббы исеменән һеҙгә ялған пәйғәмбәрлек иткән Ахав Ҡолаяһ улы менән Сидкияһ Мағасеяһ улы тураһында Күк ғәскәрҙәре Раббыһы, Исраил Аллаһы былай ти: „Мин уларҙы Бабил батшаһы Навуходоносор ҡулына тапшырам, һәм ул һеҙҙең күҙ алдығыҙҙа уларҙы үлтерәсәк+. 22Шул арҡала Йәһүҙәнән Бабилға һөргөнгә ҡыуып килтерелгәндәр араһында: Раббы һине Бабил батшаһы утта яндырған Сидкияһ менән Ахав көнөнә төшөрһөн! тигән ҡарғыш йәшәп ҡаласаҡ+. 23Сидкияһ менән Ахав Исраилда бик күп әшәкелектәр эшләне: яҡындарының ҡатындары менән зина ҡылдылар, Мин уларға ҡушмаған булһам да, Минең исемемдән ялған һөйләнеләр. Миңә быларҙың барыһы ла мәғлүм, Үҙем шаһитмын“», – тип белдерә Раббы+.

24– Йермеяһ, Нехелам кешеһе Шемағъяһҡа әйт,+
25Исраил Аллаһы, Күк ғәскәрҙәре Раббыһы былай ти: «Һин Йәрүсәлим халҡына, ҡаһин Сефанъяһ Мағасеяһ улына, бөтә ҡаһиндарға үҙ белдегең менән хаттар ебәрҙең. Сефанъяһҡа һин былай тип яҙҙың:

26Раббы Үҙенең ҡорамына яуаплы булараҡ Йеһоядағ урынына һине ҡаһин итеп ҡуйҙы. Үҙен пәйғәмбәр тип иғлан иткән һәр тилегә ағас бығау һәм тимер муйынса кейҙерергә тейешле күҙәтсе итте+. 27Ни өсөн һин үҙен пәйғәмбәр тип иғлан иткән Ғанаҫоҫ кешеһе Йермеяһты тыймайһың? 28Ул беҙ Бабилдағыларға: „Был хәл оҙаҡ буласаҡ. Шуға күрә үҙегеҙгә өйҙәр һалығыҙ һәм уларҙа йәшәгеҙ; баҡсалар үҫтерегеҙ һәм емешен ашағыҙ“, – тип хат яҙып ята».

29Сефанъяһ ҡаһин был хатты Йермеяһ пәйғәмбәргә ҡысҡырып уҡыны. 30Шунда Йермеяһҡа Раббы һүҙе булды:

31– Һөргөндәгеләрҙең барыһына ла ошо хәбәрҙе юлла, Нехеламдан булған Шемағъяһ тураһында Раббы былай ти: «Мин ебәрмәгән килеш пәйғәмбәрлек итеп, Шемағъяһ һеҙҙе ялғанға ышандырҙы+. 32Шуға күрә, – ти Раббы, – Мин Нехелам кешеһе Шемағъяһты һәм тоҡомон язалаясаҡмын. Был халыҡ араһында нәҫеленән бер кеше лә ҡалмаҫ, улар Минең халҡыма эшләйәсәк яҡшылыҡтарымды күрмәҫ, – тип белдерә Раббы. – Сөнки Шемағъяһ халыҡты Миңә ҡаршы ҡотортто».

30

Раббының Үҙ халҡына вәғәҙәһе

30^1Йермеяһҡа Раббы һүҙе булды:

2– Исраил Аллаһы Раббы былай ти: «Һиңә һөйләгәндәремдең бөтәһен дә бер төргәк китапҡа теркәп ҡуй+. 3Шундай көндәр килә, – тип белдерә Раббы, – халҡым Исраил менән Йәһүҙәне тағы элекке мул, имен тормошона ирештерермен. Уларҙы ата-бабаларына Үҙем биргән ергә яңынан ҡайтарырмын, һәм уға ҡабат хужа булырҙар»+.

4Бына Раббының Исраил менән Йәһүҙә тураһында әйткәндәре.

5«Ҡот осоп ҡысҡырған тауыштарҙы ишетәбеҙ, – ти Раббы. –

Дәһшәт тауышы, именлек түгел.

6Һорашығыҙ, үҙегеҙ ҡарағыҙ:

Ир кеше бала таба аламы?

Улайһа ниңә бала тапҡан ҡатындай

Һәр береһе биленә йәбешкән?

Ниңә йөҙҙәре шулай ағарынған+?

7Аһ, ҡайһылай ҡурҡыныс көн!

Быға тиклем ундайҙың булғаны юҡ ине –

Был – Яҡуп нәҫеле өсөн һәләкәт осоро.

Әммә был көндән халҡым ҡотолор»+.

8– Ул көндө, – тип белдерә Күк ғәскәрҙәре Раббыһы, – муйыныңдағы ҡалыбыңды һындырам, бауҙарыңды өҙәм. Бынан ары Яҡуп нәҫеле яттарға ҡол булмаҫ+. 9Үҙҙәренең Аллалары Раббыға һәм Мин тәхеткә ултыртасаҡ батшалары Дауытҡа хеҙмәт итерҙәр+.

10«Ҡурҡма, ҡолом Яҡуп,

Исраил, һин хәүефләнмә, – тип белдерә Раббы. –

Мин һине йыраҡ ерҙәрҙән,
Нәҫелеңде әсирҙә булған илдән ҡотҡарам.
Кире ҡайтыр Яҡуп, именлектә рәхәт йәшәр,
Инде уны бер кем дә ҡурҡытмаҫ+.
11Сөнки Мин һинең менән бергә булырмын,
Мин һине ҡотҡарырмын, – тип белдерә Раббы. –
Һине ҡәүемдәр араһына таратҡан инем,
Инде уларҙың барыһын ҡырып ташлайым.
Әммә һине юҡ итмәм.
Язаһыҙ ҡалдырмам һине,
Әммә ғәҙел яза бирермен»+.

12Раббы былай ти:

«Яраларыңды дауалап булмай,

Йәрәхәттәрең ҡот осҡос+.

13Дәғүәңде берәү ҙә хәстәрләмәй;

Йәрәхәтеңә дауа юҡ,

Яраларың төҙәлерлек түгел.

14Уйнаштарың барыһы ла һине онотто,

Хәҙер һине эҙләмәйҙәр.

Мин һине дошман һымаҡ туҡманым,

Аяуһыҙ язаға дусар иттем,

Сөнки ауыр енәйәтең,

Гонаһтарың самаһыҙ күп.

15Ниңә йән әсеһе менән ҡысҡыраһың?

Йәрәхәттәреңә дауа булмаҫ!

Енәйәтең ауыр,

Гонаһтарың күп булғанға күрә

Һине шул хәлгә төшөрҙөм.

16Ләкин һине ашаусылар үҙҙәре ем булыр.

Бөтә дошмандарың әсирлеккә китер.

Һине талағандар үҙҙәре таланыр,

Һине яумал иткәндәр үҙҙәре яумал булыр+.

17Һине ташландыҡҡа һананылар,

„Сионды ҡайғыртыусы юҡ!“ – тигәйнеләр.

Ә мин һине тағы дауалармын,

Яраларыңды имләрмен», – тип белдерә Раббы+.

18Раббы былай ти:
«Мин Яҡуптың сатырҙарын ҡабаттан ҡорормон,
Уларҙың торлаҡтарына рәхим-шәфҡәт ҡылырмын;
Емереклектәр өҫтөндә ҡала ҡабаттан ҡалҡыр,
Һарай ҙа үҙ урынына һалыныр.
19Улар араһында рәхмәт йырҙары яңғырар,
Шатлыҡ ауаздары ишетелер.
Мин халҡымды ишәйтермен, кәмемәҫтәр,
Уларҙы абруйлы, данлы итермен,
Һис кем уларҙы кәмһетмәҫ+.
20Балалары әүәлгесә ғүмер итер,
Йәмғиәттәре алдымда ныҡ торор,
Уларҙы йәберләүселәрҙе Мин язалармын.
21Юлбашсылары – үҙҙәренән булыр,
Хакимдары үҙ араларынан сығыр.
Уны Үҙемә яҡынайтырмын,
Ул да Миңә яҡынлашыр.
Юҡһа, саҡырылмаған килеш кем

Миңә яҡынларға баҙнат итер? – тип белдерә Раббы. –

22Һеҙ Минең халҡым булырһығыҙ,

Ә Мин һеҙҙең Аллағыҙ булырмын»+.

23Бына Раббының ажарлы ғәрәсәте күтәрелде!

Ул, ҡойондай ҡалҡып,

Яуыздарҙың башына төшәсәк+.

24Күңелендәге ниәтен ғәмәлгә ашырмайынса,

Уны ахырына тиклем еткермәйенсә,

Раббының ярһыулы асыуы ҡайтмаҫ.

Киләсәк көндәрҙә һеҙ быны аңларһығыҙ+.

31

Исраил халҡының үҙ иленә ҡайтасағы

31^1– Шул ваҡытта, – тип белдерә Раббы, – Мин Исраилдың бөтә ырыуҙарының Аллаһы булырмын, ә улар Минең халҡым булыр.

2Раббы былай ти:

«Ҡылыстан иҫән ҡалған Исраил халҡы

Сүлдә мәрхәмәтемде ҡаҙанды.

Мин Исраилды рәхәткә сығарырмын».

3Раббы миңә алыҫтан күренеп былай тине:

«Мин һине яратам, Исраил,

Минең һөйөүем мәңгелек,

Шуға күрә һиңә тоғро булып ҡалам+.

4Һине ҡабаттан төҙөрмөн,

Һин яңынан төҙөлөрһөң, ғиффәтле ҡыҙ Исраил!

Йәнә дөңгөрөңдө ҡулыңа алырһың,

Ҡыуанып бейеүселәргә ҡушылырһың+.

5Самария тауҙарында тағы

Йөҙөм баҡсалары ултыртырһың.

Уларҙы үҫтергән баҡсасылар

Емешен дә үҙҙәре ашап кинәнер+.

6Шундай көн килер:

Әфраим таулығында һаҡсылар:

„Тороғоҙ, әйҙә, Сионға менәйек,

Үҙебеҙҙең Аллабыҙ Раббыға барайыҡ!“ – тип ҡысҡырыр»+.

7Раббы былай ти:

«Яҡуп өсөн ҡыуанып йырлағыҙ!

Ҡәүемдәрҙең башлығын данлағыҙ,

Уға маҡтау яуҙырығыҙ!

„Йә Раббы, ҡотҡар Үҙ халҡыңды –

Исраилдың иҫән ҡалғандарын!“ – тип әйтегеҙ.

8Бына, Мин уларҙы төньяҡтағы илдән килтерермен;

Ерҙең иң алыҫ сиктәренән йыйып алырмын.
Араларында һуҡыры, аҡһағы,
Йөклөһө лә, тулғаҡ тотҡаны ла булыр –
Барыһы оло бер йыйын булып ҡайтыр+.
9Улар илай-илай атлар,
Мин йыуата-йыуата әйҙәрмен.
Ағын һыу буйынан йөрөтөрмөн,
Тура юлдан етәкләрмен, һөрөнмәҫтәр;
Сөнки Мин Исраилға атаймын,
Әфраим – Минең баш балам»+.

10Эй ҡәүемдәр, Раббы һүҙен ишетегеҙ,
Алыҫтағы яр буйҙарына иғлан итегеҙ,
Әйтегеҙ: «Исраилды кем таратҡан булһа,
Шул Үҙе ҡабаттан йыйып алыр;
Малын ҡурсалаған көтөүсе һымаҡ һаҡлар»+.
11Сөнки Раббы Яҡупты йолоп алды,
Унан көслөрәк булғандың ҡулынан ҡотҡарҙы+.

12«Улар Сион тауында шатланып йырлар,
Раббының йомартлығына –
Ашлыҡ, шарап, зәйтүн майы муллығына,
Малдарының күплегенә
Ҡыуаныстан йөҙҙәре балҡып торор:
Тормоштары һыуға туйынған баҡсалай булыр,
Улар башҡа һис ҡасан да ҡайғы күрмәҫ+.
13Еткән ҡыҙҙар бейеп күңел асыр,
Егеттәр һәм ҡарттар уйнап-көлөр.
Мин уларҙың хәсрәтен ҡыуанысҡа әйләндерермен,
Йыуатып, ҡайғы урынына шатлыҡ бирермен+.
14Ҡаһиндарҙы затлы ризыҡ менән туйҙырырмын,

Халҡым йомартлығыма ҡәнәғәт булыр», – тип белдерә Раббы.

15Раббы былай ти:

«Рама ҡалаһында тауыш –

Иңрәү, аяныслы һыҡтау ишетелә!

Балалары өсөн Рәхилә илай был,

Һис кемдең йыуатҡанын теләмәй,

Сөнки балалары юҡтар инде»+.

16Раббы былай ти:
«Тыйыл һыҡтауыңдан,
Күҙеңдәге йәштәреңде ҡорот;

Тырышлығыңа күрә әжере булыр, – тип белдерә Раббы. –

Балаларың дошман еренән ҡайтып килә.

17Киләсәгеңдә өмөт бар, – тип белдерә Раббы. –

Балаларың үҙ иленә ҡайтыр.

18Әфраимдың хәсрәтләнгәнен ишетәм:

„Еккегә өйрәтелмәгән башмаҡ һымаҡ инем,

Һин миңә һабаҡ бирҙең – мин аҡылға ултырҙым.

Ҡайтарһаңсы – мин ҡайтайым,

Һин – Раббы, минең Алламһың+.

19Юлымдан тайпылғайным, тәүбәгә килдем,

Эйе, аңлағас, ҡайғыға ҡалдым.

Йәш сағымда ҡылғаным арҡаһында

Оятҡа баттым, хур булдым“.

20Әфраим ҡәҙерле улым түгелме ни?

Ғәзиз балам түгелме ни ул?

Уны бик йыш әрләһәм дә,

Бер ҡасан да онотмайым,

Шуға уның өсөн йөрәк һыҙлай.

Мин уға рәхим-шәфҡәтемде күрһәтмәй буламмы?» – тип белдерә Раббы+.

21Үҙең өсөн юлға билдәләр ҡуй,

Йүнәлеш күрһәтеүсе бағаналар ултырт.

Барған юлыңды иҫеңдә ҡалдыр,

Кире ҡайт, ғиффәтле ҡыҙ Исраил,

Үҙеңдең ҡалаларыңа ҡайт.

22Эй юлдан яҙған ҡыҙ,

Ҡасанғаса ҡаңғырып йөрөрһөң?

Раббы донъяла яңы бер нәмә бар ҡылды:

Ҡатын ирҙе эҙләйәсәк+.

23Исраил Аллаһы, Күк ғәскәрҙәре Раббыһы былай ти:

– Мин уларға элекке мул, имен тормоштарын кире ҡайтарғас, Йәһүҙә ерендә һәм уның ҡалаларында йәнә ошолай тип һөйләрҙәр:

«Раббы һиңә фатихаһын бирһен,

Эй ғәҙеллек төйәге, изге тау!»+

24Был ерҙә Йәһүҙә менән уның ҡалалары йәшәр,

Игенселәр һәм малдары менән гиҙгән көтөүселәр көн итер.

25Мин арығандарға һыу бирермен,

Талсыҡҡандарҙы ашатырмын.

26Шул саҡ мин уянып киттем дә тирә-яғыма ҡараным, төшөм шундай татлы ине.

27– Бына шундай көндәр килә, – тип белдерә Раббы, – Мин Исраил менән Йәһүҙәне кешеләр һәм мал-тыуар менән тултырырмын+. 28Элек Мин был халыҡты тамырынан йолҡоп алыр, емереп ташлар, юҡҡа сығарыр, һәләк итер һәм бәләгә төшөрөр өсөн күҙәткән булһам, инде төҙөгәндә һәм тамырландырғанда ла уларҙан күҙемде алмам, – тип белдерә Раббы. –+
29Ул көндәрҙә:

«Аталары бешмәгән йөҙөм ашаны,

Балаларының теше ҡамашты», – тип әйтмәҫтәр+.

30Һәр кем үҙе ҡылған гонаһ өсөн үҙе үлем язаһы алыр – кем бешмәгән йөҙөм ашаған, шуның теше ҡамашыр+.

Яңы килешеү

31– Бына, шундай көндәр килә, – тип белдерә Раббы, – Исраил һәм Йәһүҙә халҡы менән яңы килешеү төҙөрмөн+. 32Был килешеү Мин уларҙың ата-бабаларын Мысырҙан етәкләп алып сыҡҡан саҡта төҙөгән килешеү кеүек булмаҫ. Мин уларҙың ире һымаҡ булһам да, ул килешеүемде боҙҙолар, – тип белдерә Раббы. –+
33Мин ул көндәрҙән һуң Исраил халҡы менән төҙөйәсәк килешеү былай булыр, – тип белдерә Раббы, – ҡанунымды уларҙың зиһендәренә һалырмын, йөрәктәренә яҙып ҡуйырмын. Мин – уларҙың Аллаһы, улар Минең халҡым булыр+. 34Унан һуң бер кем дә үҙенең яҡынын һәм туғанын: «Раббыны танып бел!» – тип өйрәтмәҫ. Барыһы ла, олоһонан алып кесеһенә тиклем, Мине үҙҙәре танып белер, – ти Раббы, – сөнки енәйәттәрен ғәфү итермен, гонаһтарын башҡаса иҫемә төшөрмәм+.

35Көндө балҡытырға ҡояш биргән,
Төндө нурлаһындар өсөн
Ай менән йондоҙҙарға ҡағиҙә ҡуйған,

Тулҡындарҙы үкертеп, диңгеҙҙе дауыллатҡан Раббы –

Исеме Күк ғәскәрҙәре Раббыһы булған былай ти:+

36«Әгәр тәбиғәттәге был тәртип боҙолһа, – тип белдерә Раббы, –

Бары шунда ғына Исраил тоҡомо мәңгелеккә
Минең ҡәүемем булыуҙан туҡтар»+.
37Раббы былай ти:
«Юғарыла күкте үлсәп булһа,
Аҫта ерҙең нигеҙҙәре өйрәнеп бөтөлһә,
Шул саҡта ғына бөтә ҡылғандары өсөн

Мин Исраил тоҡомонан ваз кисермен», – тип белдерә Раббы+.

38– Бына, шундай көндәр килә, – тип белдерә Раббы, – Йәрүсәлим ҡалаһы Хананил манараһынан башлап Мөйөш ҡапҡаһына тиклем Минең өсөн яңынан төҙөлөр+. 39Үлсәү һыҙығы артабан Гарев ҡалҡыулығынан үтеп Гоғаға табан боролор. 40Үләкһәләр һәм көл ташлана торған үҙән, Ҡидрон ағымынан алып көнсығыштан Ат ҡапҡаһының мөйөшөнә тиклем йәйрәп ятҡан ҡырҙар – барыһы ла Раббы өсөн изге урын булыр. Ҡала башҡа бер ваҡытта ла емерелмәҫ, тар-мар ителмәҫ+.

32

Йермеяһтың баҫыу һатып алғаны

32^1Йәһүҙә батшаһы Сидкияһ хакимлығының унынсы, Навуходоносорҙың ун һигеҙенсе йылында Йермеяһҡа Раббы һүҙе булды+.

2Ул осорҙа Бабил батшаһының ғәскәре Йәрүсәлимде ҡамауҙа тота, ә Йермеяһ пәйғәмбәр Йәһүҙә батшаһы һарайындағы һаҡсылар ихатаһында тотҡонлоҡта ята ине+. 3Йәһүҙә батшаһы Сидкияһ, уны ошонда яптырып, былай тигәйне:

– Ни өсөн һин улай пәйғәмбәрлек итәһең? Һин әйтәһең: «Раббы былай ти: „Бына, Мин был ҡаланы Бабил батшаһы ҡулына тапшырам, ул уны баҫып алыр. 4Йәһүҙә батшаһы Сидкияһ халдейҙарҙан ҡотола алмаҫ, Бабил батшаһының ҡулына мотлаҡ эләгер: уның менән ҡапма-ҡаршы тороп һөйләшер, күҙмә-күҙ осрашыр. 5Сидкияһ Бабилға оҙатылыр һәм Мин уны хәстәрләгәнгә тиклем шунда ҡалыр, – тип белдерә Раббы. – Һеҙ халдейҙар менән һуғышырһығыҙ, әммә еңә алмаҫһығыҙ“»+.

6Йермеяһ былай тип яуап ҡайтарҙы:

– Миңә Раббының шундай һүҙе булды: 7«Ана, атаңдың туғаны Шаллумдың улы Ханамил килә. Ул: „Минән Ғанаҫоҫтағы баҫыуымды һатып ал. Иң яҡын ҡәрҙәшем булараҡ, ул баҫыуҙы һатып алыу хоҡуғы һиндә“, – тип әйтер»+. 8Шунан, Раббы әйткәнсә, атайымдың туғанының улы Ханамил һаҡсылар ихатаһына килде. «Бинйәмин биләмәһендә урынлашҡан Ғанаҫоҫтағы баҫыуымды һатып ал, – тине, – сөнки биләмә хаҡы ла, иң яҡын туғанлыҡ хаҡы ла һиндә. Һатып ал уны үҙеңә». Шунда мин үҙемә ысынлап та Раббы өндәшкәнен аңланым+. 9Туғаным Ханамилдан Ғанаҫоҫтағы баҫыуҙы һатып алып, уға ун ете көмөш түләнем. 10Был хаҡта һатып алыу ҡағыҙы яҙып мөһөр баҫтым һәм, шаһиттар саҡырып, көмөштө үлсәп бирҙем. 11Һатыу-алыу шарттары һәм ҡағиҙәләре яҙылған ҡағыҙҙарҙы – мөһөр баҫылғанын да, асығын да – алдым. 12Туғаным Ханамилдың, был алыш-биреш ҡағыҙына имзаларын ҡуйған шаһиттарҙың һәм һаҡсылар ихатаһында ултырған бөтә Йәһүҙә кешеләренең күҙ алдында уны Махсеяһтан тыуған Нерияһ улы Барухҡа бирҙем+. 13Бөтәһенең күҙ алдында Барухҡа былай тип бойорҙом: 14«Исраил Аллаһы, Күк ғәскәрҙәре Раббыһы былай ти: „Был алыш-биреш ҡағыҙҙарының мөһөр баҫылғанын да, асығын да ал. Уны, оҙаҡ һаҡланһын өсөн, берәй балсыҡ һауытҡа һалып ҡуй. 15Исраил Аллаһы, Күк ғәскәрҙәре Раббыһы былай ти: Был ерҙә кешеләр йәнә өйҙәр, баҫыуҙар, йөҙөм баҡсалары һатып ала башлаясаҡ“».

16Алыш-биреш ҡағыҙын Нерияһ улы Барухҡа биргәндән һуң Раббыға доға ҡылдым: 17«Эй Раббы Хаким! Һин, ҡулыңды һуҙып, бөйөк ҡөҙрәтең менән күк үә ерҙе яраттың. Һинең өсөн мөмкин булмаған бер генә нәмә лә юҡ+. 18Меңдәрсә кешеләргә мөхәббәтеңде күндерәһең, әммә аталарының гонаһтары өсөн аҙаҡтан балаларынан түләтәһең. Эй бөйөк һәм ҡеүәтле Алла! Күк ғәскәрҙәре Раббыһылыр Һинең исем-атың!+
19Кәңәштәрең ниндәй бөйөк, ғәмәлдәрең ни ҡәҙәр ҡөҙрәтле! Күҙҙәрең әҙәм балаларының барлыҡ эштәрен күҙәтеп тора. Һәр кемгә ҡыуған юлы һәм ҡылған ғәмәлдәренә күрә әжерен бирәһең+. 20Һин Мысыр ерендә хикмәттәр һәм мөғжизәләр күрһәттең, уларҙы Һин әлегә тиклем Исраилда һәм бөтә кешеләр араһында эшләйһең. Һин исемеңде данлы иттең, һәм ул бөгөнгә тиклем мәшһүр!+
21Халҡың Исраилды хикмәттәр һәм мөғжизәләр менән, ҡөҙрәтең, һуҙылған ҡулың менән, бөйөк дәһшәт сәсеп, Мысыр еренән сығарҙың+. 22Ата-бабаларына бирәсәкмен тип ант иткән был тупраҡты, һөт менән бал ағып ятҡан ерҙе, уларға бирҙең+. 23Килеп, ул ергә хужа булдылар, әммә Һинең әйткәндәреңә ҡолаҡ һалманылар, ҡануныңды үтәмәнеләр, улар ҡушҡандарыңдың береһен дә эшләмәнеләр, шуның өсөн Һин уларға ошо бәләләрҙе ебәрҙең+.

24Ана, Йәрүсәлимде яулап алыр өсөн халдейҙар уның диуарҙары янына уратып уба өйҙөләр. Инде ҡала алынасаҡ, ҡылыс, аслыҡ һәм ҡырғынға дусар булып, дошмандар ҡулына төшәсәк. Әйткәндәрең тормошҡа ашты, Һин быны Үҙең дә күреп тораһың+. 25Ә Һин, Раббы Хаким, ҡала халдейҙар ҡулына ҡалған мәлдә миңә: „Шаһиттар алдында көмөш түләп, үҙеңә баҫыу һатып ал“, – тип әйтәһең».

26Шул саҡ Йермеяһҡа Раббы һүҙе булды:+

27– Мин, Раббы, – бөтә йән эйәләренең Аллаһымын! Ҡөҙрәтемдән килмәгән берәй нәмә бармы Минең? 28Шуға күрә Раббы былай ти: «Ҡара, был ҡаланы халдейҙар – Бабил батшаһы Навуходоносор ҡулына бирәм, һәм ул ҡаланы баҫып алыр. 29Ҡаланы ҡамауҙа тотҡан халдейҙар, инеп, уға ут төртөрҙәр, йорттарын яндырырҙар. Шул йорттарҙың түбәләрендә Йәрүсәлим халҡы, Мине асыуландырып, Бәғел хөрмәтенә хуш еҫ төтәтеп, сит илаһтарға бағышлап, шарап ҡорбандары түгә ине бит!+
30Исраил һәм Йәһүҙә халҡы йәш ваҡыттарынан алып Минең күҙ алдымда бары тик ҡәбәхәтлектәр ҡылды. Исраил халҡы үҙ ҡулдары менән эшләгән боттар менән Минең асыуыма тейҙе, – тип белдерә Раббы. –+
31Был ҡала төҙөлгән көнөнән алып ошоғаса Мине шул ҡәҙәрле ярһытты һәм ажарландырҙы, шуға күрә уны күҙ алдымдан алып бырғайым. 32Исраил һәм Йәһүҙә халҡының – үҙҙәренең, батшаларының, түрәләренең, ҡаһиндарының, пәйғәмбәрҙәренең – Йәһүҙәлә һәм Йәрүсәлимдә йәшәгәндәрҙең, Мине асыуландырыу өсөн ҡылған золомдарының иҫәбе-һаны юҡ+. 33Улар Миңә йөҙҙәре менән түгел, һырттары менән боролдо. Мин уларға ҡабат-ҡабат өйрәтһәм дә, нәсихәттәремде тыңларға теләмәнеләр, һабаҡ алманылар. 34Минең исемемә бағышланған был ҡорамға ерәнгес боттарын ҡуйып, уны нәжесләнеләр.+
35Улар Бен-Һинном үҙәнендә Бәғелгә табыныу ҡалҡыулыҡтары төҙөнөләр, шунда Мөләх илаһына улдарын һәм ҡыҙҙарын ҡорбан иттеләр. Мин уларға бындай бойороҡ бирмәгәйнем, ундай әшәкелектәрҙе эшләрҙәр тип башыма ла килтермәгәйнем! Шуның менән улар Йәһүҙәне гонаһҡа батырҙылар»+.

36Әле килеп һеҙ: «Ҡылыс, аслыҡ һәм ҡырғынға дусар ителеп, Бабил батшаһының ҡулына тапшырылды», – тип әйткән был ҡала тураһында иһә Исраил Аллаһы Раббы былай ти:+
37«Мин уларҙы асыулы, ярһыулы сағымда ҡаты нәфрәттә ҡыуып ебәргән барса илдәрҙән йыйып алырмын һәм, бында алып ҡайтып, имен-аманлыҡта йәшәтермен+. 38Улар Минең халҡым булыр, ә Мин уларҙың Аллаһы булырмын+. 39Үҙҙәренең һәм балаларының именлеге хаҡына Минән ҡурҡып йәшәһендәр, Мине мәңге хөрмәт итһендәр өсөн уларға бер йөрәк, бер юл бирермен+. 40Мин улар менән мәңгелек килешеү төҙөрмөн, уларға игелек ҡылыуҙан туҡтамам, Минән айырылмаһындар өсөн, күңелдәренә Минән ҡурҡыу һәм хөрмәт һалырмын+. 41Уларға яҡшылыҡ ҡылыуҙан Мин ҡыуаныс табырмын, бөтөн йөрәгем, бар булмышым менән уларҙы был ерҙә төпләндерермен»+.

42Раббы былай ти:

– Был халыҡтың башына әлеге бөйөк һәләкәтте нисек килтергән булһам, уларға вәғәҙә иткән барлыҡ яҡшылыҡтарҙы ла шулай уҡ бирермен+. 43Һеҙ: «Унда бушлыҡ, кешеләр ҙә, йәнлектәр ҙә ҡалманы, ул халдейҙар ҡулына бирелгән», – тип әйткән ерҙәге баҫыуҙар йәнә һатып алыныр. 44Бинйәмин ерҙәрендә, Йәрүсәлимдең тирә-яғында, Йәһүҙә ҡалаларында, таулыҡтағы, Шефелалағы һәм Негевтағы ҡалаларҙа, көмөш түләп, баҫыуҙар һатып алырҙар, алыш-биреш ҡағыҙҙары яҙырҙар һәм, шаһиттар саҡырып, мөһөр баҫырҙар, сөнки халҡыма элекке мул, имен тормошон ҡайтарасаҡмын, – тип белдерә Раббы+.

33

Тыуған илдәренә алып ҡайтырға вәғәҙә

33^1Һаҡсылар ихатаһында тотҡонда ултырған саҡта Йермеяһҡа икенсе тапҡыр Раббы һүҙе булды+.

2– Ерҙе бар ҡылған, уға рәүеш биргән, нығытҡан, исеме Раббы булған Зат былай ти: 3«Мине саҡыр, һиңә яуап ҡайтарырмын. Һин белмәгән бөйөк серҙәрҙе һиңә әйтермен»+.

4Дошмандың ҡаланы уратып ҡорған убаларына һәм ҡылысына ҡаршы торор өсөн халыҡ, өйҙәрен һәм Йәһүҙә батшаларының һарайҙарын емереп, ҡала диуарҙарын нығытҡайны. Ул турала Исраил Аллаһы Раббы былай ти:+
5«Унда йәшәүселәр халдейҙар менән һуғышырға йыйына. Әммә был йорттар мәйеттәр менән тулыр. Мин ҡала халҡын асыуланып һәм ажарланып һәләк итәсәкмен. Уларҙың бөтә яуызлыҡтары арҡаһында Мин был ҡаланан йөҙөмдө йәшерҙем. 6Шуға ҡарамаҫтан, Мин был ҡаланы имләрмен һәм шифалармын, халҡын һауыҡтырып, тыныс һәм имен тормош бирермен+. 7Йәһүҙә менән Исраилға әүәлге мул, имен тормошон кире ҡайтарырмын, уларҙы элекке кеүек нығытырмын+. 8Уларҙы Миңә ҡаршы ҡылған барлыҡ гонаһтарынан таҙартырмын, бөтә енәйәттәрен, Миңә ҡаршы ойошторған фетнәләрен ғәфү итермен+. 9Ер йөҙөндәге бөтә ҡәүемдәр алдында был ҡала Минең өсөн шатлыҡ, маҡтау һәм шөһрәт инешенә әйләнер. Йәрүсәлим халҡына эшләгән бөтә яҡшылыҡтарымды һәм уларға биргән именлекте күреп, был ҡәүемдәр ҡурҡыуға ҡалып тетрәнер».

10-11Раббы былай ти:

– Был урын тураһында һеҙ: «Ул буш, унда кеше лә, януар ҙа юҡ», тип әйтәһегеҙ. Әммә ташланған, кешеләрһеҙ һәм мал-тыуарһыҙ ҡалған Йәһүҙә ҡалаларында һәм Йәрүсәлим урамдарында яңынан шатлыҡ ауаздары, кәләш менән кейәү тауыштары, Раббы йортона йырлай-йырлай шөкөр саҙаҡаһы килтереүселәрҙең:

«Күк ғәскәрҙәре Раббыһына шөкөр итегеҙ, Ул игелекле,

Уның тоғро мөхәббәте мәңгелек!» –

тигән һүҙҙәре яңғырап торор. Сөнки был урынға әүәлге мул, имен тормошон кире ҡайтарырмын һәм бөтәһе лә элеккесә булыр, – ти Раббы++.

12Күк ғәскәрҙәре Раббыһы былай ти:

– Буш, кешеһеҙ һәм януарһыҙ ҡалған был ерҙә, ундағы бөтә ҡалалар янында ҡабаттан көтөүлектәр булыр, унда көтөүселәр малдарын утлатыр. 13Таулыҡтағы, Шефелалағы һәм Негевтағы ҡалаларҙа, Бинйәмин ерендә, Йәрүсәлимдең тирә-яғында, Йәһүҙә ҡалаларында көтөүселәр йәнә һарыҡтарын һанар, – ти Раббы.

14– Исраил һәм Йәһүҙә нәҫеле тураһында әйткән игелекле вәғәҙәмде тормошҡа ашырыр көндәр килә, – тип белдерә Раббы. – 15Ул көндәрҙә, шул заманда Дауыт нәҫеленән бер тоғро Үҫенте сығарырмын. Ул илдә ғәҙел хөкөм һәм дөрөҫлөк урынлаштырыр+. 16Ул көндәрҙә Йәһүҙә ҡотҡарылыр, Йәрүсәлим имен-аман йәшәр һәм уны: «Раббы – беҙҙең тоғро Ҡотҡарыусыбыҙ!» – тип атарҙар+.

17Раббы былай ти:

– Исраил тәхетендә Дауыттың нәҫеле мәңге ултырыр+. 18Леви нәҫеленән булған ҡаһиндар хозурымда даими рәүештә тотош яндырыу ҡорбаны тәҡдим итер, икмәк саҙаҡаһы яндырыр, ҡорбан салыр.

19Йермеяһҡа Раббы һүҙе булды:+

20– Раббы былай ти: «Әгәр ҙә кем дә булһа көн менән төн башҡаса үҙҙәренә тейешле ваҡытта килмәһен өсөн улар менән төҙөгән килешеүемде боҙа алһа, 21бары шул саҡта ғына ҡолом Дауыт менән дә килешеүем боҙолор һәм уның тәхетенә ултырып батшалыҡ иткән улы булмаҫ ине. Шулай уҡ Миңә хеҙмәт иткән Леви тоҡомонан булған ҡаһиндар менән килешеү ҙә боҙолор ине+. 22Ҡолом Дауыттың тоҡомон һәм Миңә хеҙмәт иткән левиҙәрҙе һанап бөтмәҫлек күк есемдәре һәм үлсәп булмаҫлыҡ диңгеҙ ҡомо һымаҡ ишәйтермен»+.

23Йермеяһҡа Раббы һүҙе булды.

24– Был кешеләрҙең: «Раббы элек Үҙе һайлап алған ике ырыуҙы – Исраил менән Йәһүҙәне – кире ҡаҡты», – тип һөйләгәнен ишетмәйһеңме ни? Шунлыҡтан улар халҡымды кәмһетәләр, уны халыҡҡа ла һанамайҙар. 25Раббы былай ти: «Мин көн һәм төн менән килешеүҙе, күк менән ер өсөн урынлаштырған ҡанун-ҡағиҙәләрҙе үҙгәртмәгән һымаҡ,+
26Яҡуп тоҡомо менән ҡолом Дауыт тоҡомон кире ҡаҡмам. Дауыт тоҡомонан Ибраһим, Исхаҡ, Яҡуп тоҡомдарына батшалар ҡуйырмын, халҡыма әүәлге мул, имен тормошон ҡайтарырмын, рәхим-шәфҡәтемде күрһәтермен»+.

34

Сидкияһ батшаны киҫәтеү

34^1Бабил батшаһы Навуходоносор үҙенең бөтә ғәскәре, хакимлығы аҫтындағы бөтә батшалыҡтар һәм халыҡтар Йәрүсәлимгә һәм уның тирәһендәге ҡалаларға ҡаршы һуғышҡан саҡта, Йермеяһҡа Раббы һүҙе булды+.

2– Исраил Аллаһы Раббы былай ти: «Бар, Йәһүҙә батшаһы Сидкияһҡа әйт, Раббы былай ти: „Был ҡаланы Бабил батшаһы ҡулына бирәм, ул ҡалаға ут төртөр+. 3Һин дә, Сидкияһ, унан ҡасып ҡотола алмаҫһың, мотлаҡ тотолорһоң һәм уның ҡулына эләгерһең. Бабил батшаһы менән күҙмә-күҙ осрашырһың, ул һинең менән йөҙгә-йөҙ һөйләшер. Шунан һине Бабилға алып китерҙәр+. 4Шулай ҙа, эй Йәһүҙә батшаһы Сидкияһ, Раббы һүҙен ишет! Раббы һинең турала былай ти: һин ҡылыстан үлмәйәсәкһең, 5донъянан тыныс ҡына китерһең. Ата-бабаларың, һинән алда булған батшаларҙы дәфен ҡылғанда нисек хуш еҫ төтәтһәләр, һинең хөрмәтеңә лә шулай төтәтерҙәр, ‘Эй хакимыбыҙ!’ – тип һыҡтарҙар. Мин әйтәм быны“», – тип белдерә Раббы+.

6Йермеяһ пәйғәмбәр бөтә был һүҙҙәрҙе Йәрүсәлимдә Йәһүҙә батшаһы Сидкияһҡа һөйләп бирҙе. 7Был ваҡытта Бабил батшаһының ғәскәре Йәрүсәлимгә һәм Йәһүҙәнең бирелмәй ҡалған ҡалалары Лахиш менән Ғазыҡаға ҡаршы һуғыша ине. Йәһүҙәнең нығытмалы ҡалаларынан бары улар ғына тороп ҡалғайны+.

Ҡолдар тураһындағы килешеүҙең боҙолоуы

8Сидкияһ батша Йәрүсәлимдәге бөтә халыҡ менән ҡолдарҙы иреккә сығарыу тураһында килешеү төҙөгәндән һуң, Йермеяһҡа Раббы һүҙе булды. 9Был килешеү буйынса һәр кем ғивриҙәрҙән булған ир һәм ҡатын ҡолдарын азат итергә, йәһүҙи ҡәрҙәшен ҡол итеп тотмаҫҡа тейеш ине+. 10Был килешеүҙе төҙөшкән бөтә түрәләр һәм халыҡ ир һәм ҡатын ҡолдарҙы азат итергә, бынан һуң уларҙы ҡоллоҡта тотмаҫҡа риза булды һәм иреккә ебәрҙе. 11Әммә һуңынан, кире уйлап, азат иткән ир һәм ҡатын ҡолдарын ҡабат ҡайтарҙылар һәм ҡолға әйләндерҙеләр.

12Шунда Йермеяһҡа Раббы һүҙе булды:

13– Исраил Аллаһы Раббы былай ти: «Мин ата-бабаларығыҙҙы Мысырҙан, ҡоллоҡ йортонан, сығарған саҡта улар менән килешеү төҙөп әйттем:+
14„Үҙен һиңә һатып, алты йыл хеҙмәт иткән ғиври ҡәрҙәшеңде һәр етенсе йыл азат ит; һиңә алты йыл эшләгәс, уны иреккә ебәр“, – тинем. Әммә ата-бабаларығыҙ Мине тыңламаны, ҡолаҡ һалманы+. 15Әле тәүбәгә килдегеҙ һәм Минең күҙемдә дөрөҫ булғанды эшләнегеҙ: һәр берегеҙ ҡәрҙәшегеҙгә азатлыҡ иғлан иттегеҙ һәм хозурымда, Минең исемемә бағышланған йортта килешеү төҙөнөгөҙ. 16Ләкин һуңынан кире уйланығыҙ һәм Минең исемемде хурлыҡҡа ҡалдырҙығыҙ. Күңелдәре ҡайҙа теләй, шунда ебәреп азат иткән ир һәм ҡатын ҡолдарығыҙҙы кире алып, үҙегеҙгә ҡабаттан ҡол булырға мәжбүр иттегеҙ. 17Шуға күрә Раббы былай ти: „Һеҙ Мине тыңламанығыҙ, ҡәрҙәштәрегеҙгә һәм яҡындарығыҙға ирек бирмәнегеҙ. Инде хәҙер Мин һеҙгә ирек бирәм, – ти Раббы, – ҡылыстан, үләттән һәм аслыҡтан һәләк булыу ирке бирәм. Һеҙҙе донъялағы бөтә батшалыҡтарға ҡурҡыу һалып тороусы өлгө итәсәкмен+. 18Килешеүҙе боҙған, башмаҡты икегә бүлеп һәм киҫәктәре араһынан үтеп, Минең хозурымда антлашҡан, әммә килешеү шарттарын тотмаған был әҙәмдәрҙе Мин уртаға ҡырҡылған башмаҡ хәленә төшөрәм. 19Йәһүҙә һәм Йәрүсәлим түрәләрен, һарай әһелдәрен, ҡаһиндарҙы, уртаға ҡырҡылған башмаҡ араһынан үткән бөтә ил халҡын – барыһын да язалайым, 20уларҙың йәндәрен көҫәгән дошмандары ҡулына бирәм. Мәйеттәре һауалағы ҡоштарға һәм ерҙәге йәнлектәргә емтек булыр+.

21Йәһүҙә батшаһы Сидкияһ менән уның түрәләрен йәндәрен көҫәгән дошмандары ҡулына, сигенгән Бабил батшаһы ғәскәренә тапшырам+. 22Бына, Мин, бойороҡ биреп, уларҙы был ҡалаға кире килтерәм, – тип белдерә Раббы. – Улар ҡалаға һөжүм итер, баҫып алыр, ут төртөр. Йәһүҙә ҡалаларын бер кем дә йәшәмәгән бушлыҡҡа әйләндерәм“»+.

35

Рехав нәҫеленең үрнәге

35^1Йәһүҙә батшаһы Йеһояҡим Йошияһ улы хакимлыҡ иткән көндәрҙә Йермеяһҡа Раббы һүҙе булды:+

2– Рехав нәҫелдәренә бар ҙа улар менән һөйләш. Уларҙы Раббы йортондағы бүлмәләрҙең береһенә алып кил дә шарап ҡойоп бир+.

3Мин барып, Хаваззинъяһтан тыуған Йермеяһ улы Яазанъяһты, уның бөтә ағай-энеһен, бөтә улдарын – Рехав нәҫеленең барыһын да эйәртеп, 4Алла бәндәһе Игдалъяһ улы Ханандың улдарының Раббы йортондағы бүлмәһенә алып килдем. Был бүлмә түрәләр бүлмәһе янында, тупһа һаҡсыһы Мағасеяһ Шаллум улы бүлмәһенең өҫтөндә урынлашҡайны. 5Рехав нәҫеленең алдына шарап тулы көрәгә һәм туҫтаҡтар ҡуйҙым да:

– Шарап эсегеҙ, – тинем.

6Улар:

– Беҙ шарап эсмәйбеҙ, – тип яуап ҡайтарҙылар. – Сөнки атайыбыҙ Йонадав Рехав улы беҙгә: «Бер ваҡытта ла үҙегеҙ ҙә шарап эсмәгеҙ, балаларығыҙ ҙа эсмәһен, – тип бойороҡ бирҙе. –+
7Йорттар төҙөмәгеҙ, иген икмәгеҙ, йөҙөм баҡсалары үҫтермәгеҙ, уларҙың береһе лә булмаһын! Ғүмерегеҙ буйы сатырҙарҙа йәшәгеҙ, шул ваҡытта әле һеҙ күсмә тормош менән йәшәгән ерҙәрҙә оҙаҡ ваҡыттар көн итерһегеҙ». 8Атабыҙ Йонадав Рехав улының бойороҡ биреп әйткәндәрен һәр йәһәттән тыңлайбыҙ. Үҙебеҙ ҙә, ҡатындарыбыҙ ҙа, улдарыбыҙ ҙа, ҡыҙҙарыбыҙ ҙа бер ваҡытта ла шарап эсмәйбеҙ. 9Йәшәр өсөн йорттар төҙөмәйбеҙ. Йөҙөм баҡсаларыбыҙ, баҫыуҙарыбыҙ, сәсеүлектәребеҙ юҡ. 10Сатырҙарҙа ғүмер итәбеҙ һәм, атайыбыҙ Йонадав нимә бойорһа, барыһын да эшләйбеҙ. 11Ә был ергә Бабил батшаһы Навуходоносор килгәс: «Әйҙәгеҙ, халдейҙар һәм арамиҙар ғәскәренән Йәрүсәлимгә ҡасайыҡ», – тинек. Шуға күрә Йәрүсәлимдә йәшәйбеҙ+.

12Бынан һуң Йермеяһҡа Раббы һүҙе булды:

13– Исраил Аллаһы, Күк ғәскәрҙәре Раббыһы былай ти: «Бар, Йәһүҙә халҡына һәм Йәрүсәлимдә йәшәгәндәргә ошоларҙы һөйлә: „Минең һүҙҙәремде тыңлап, һис бер һабаҡ алмаҫһығыҙмы? – тип белдерә Раббы. – 14Рехав улы Йонадав үҙенең нәҫеленә шарап эсмәҫкә бойорҙо, бойороғо үтәлә. Улар ошо көнгә тиклем эсмәй, сөнки аталарының ҡушҡанын тота. Ә Мин һеҙгә ҡабат-ҡабат әйткән булһам да, һеҙ Мине тыңламанығыҙ. 15Ҡайта-ҡайта һеҙгә ҡолдарым пәйғәмбәрҙәрҙе ебәрҙем. ‘Яман юлығыҙҙан кире ҡайтығыҙ, ғәмәлдәрегеҙҙе яҡшыртығыҙ, башҡа илаһтар артынан эйәрмәгеҙ, уларға хеҙмәт итмәгеҙ. Шул ваҡытта Мин ата-бабаларығыҙға һәм һеҙгә биргән ерҙә йәшәрһегеҙ’, – тинем. Әммә һеҙ ҡолаҡ һалманығыҙ, Мине тыңламанығыҙ+. 16Рехав улы Йонадавтың нәҫеле аталарының бойороғон тота, ә был халыҡ Мине тыңламай.

17Шуға күрә Раббы, Күк ғәскәрҙәре Раббыһы, Исраил Аллаһы былай ти: Йәһүҙәгә һәм Йәрүсәлимдә йәшәгәндәргә алдан киҫәтеп әйткән бөтә бәлә-ҡазаларҙы ебәрәм. Сөнки Мин уларға әйтә килдем, ә улар ҡолаҡ һалманы; уларҙы саҡырҙым, әммә яуап бирмәнеләр“»+.

18Рехав нәҫеленә иһә Йермеяһ былай тине:

– Күк ғәскәрҙәре Раббыһы, Исраил Аллаһы әйтә: «Һеҙ атағыҙ Йонадавтың бойороғон тоттоғоҙ, уның бөтә нәсихәттәрен ғәмәлгә ашырҙығыҙ, ул ҡушҡандарҙың барыһын да үтәнегеҙ. 19Шуға күрә Рехав улы Йонадав нәҫеленән һәр саҡ кемдер Минең хозурымда хеҙмәт итәсәк», – ти Күк ғәскәрҙәре Раббыһы, Исраил Аллаһы.

36

Йеһояҡим батшаның төргәк китапты яғыуы

36^1Йәһүҙә батшаһы Йеһояҡим Йошияһ улы хакимлығының дүртенсе йылында Йермеяһҡа Раббы һүҙе булды:+

2– Төргәк китап ал да унда Йошияһ дәүерендә Мин һинең менән һөйләшә башлағандан алып бөгөнгә тиклем Исраил, Йәһүҙә һәм башҡа барлыҡ ҡәүемдәр тураһында әйткәндәремдең бөтәһен дә яҙып ҡуй+. 3Бәлки, Йәһүҙә халҡы, Мин уларға ебәрергә йыйынған бөтә бәлә-ҡазалар тураһында ишеткәс, үҙенең боҙоҡ юлынан ҡайтыр. Шунда Мин уларҙың енәйәттәрен һәм гонаһтарын ярлыҡармын+.

4Йермеяһ Нерияһ улы Барухты саҡырып алды. Барух Раббының Йермеяһҡа һөйләгән бөтә һүҙҙәрен, уның ауыҙынан ишетеп, төргәк китапҡа яҙҙы+. 5Шунан Йермеяһ Барухҡа былай тине:

– Миңә Раббы йортона инергә рөхсәт юҡ. 6Ураҙа көнөндә һин Раббы йортона бар. Ундағы халыҡҡа мин һиңә яҙҙырған Раббы һүҙҙәрен төргәк китаптан ҡысҡырып уҡы. Ул көндө Йәһүҙә ҡалаларынан килгән кешеләр ҙә Раббы йортонда була, улар ҙа уҡығаныңды ишетһен. 7Бәлки, улар Раббыға ялбарыр, боҙоҡ юлдарынан ҡайтыр. Раббы был халыҡҡа ҡаршы Үҙенең дәһшәтле асыу-ярһыуын белдерҙе.

8Нерияһ улы Барух Йермеяһ пәйғәмбәр бойорғандарҙың бөтәһен дә эшләне – Раббының төргәк китапҡа яҙылған һүҙҙәрен Раббы йортонда уҡыны.

9Йәһүҙә батшаһы Йеһояҡим Йошияһ улы хакимлығының бишенсе йылында, туғыҙынсы айҙа Йәрүсәлимдә йәшәгән бар халыҡҡа һәм Йәһүҙә ҡалаларынан Йәрүсәлимгә килгән һәр кешегә Раббыға бағышлап ураҙа иғлан ителде+. 10Шафан кәтиптең улы Гемаръяһтың өҫкө ихатала Раббы йортоноң Яңы ҡапҡаһына ингән ерҙә урынлашҡан бүлмәһендә Барух Йермеяһтың төргәк китапҡа яҙылған һүҙҙәрен бөтә халыҡҡа ҡысҡырып уҡыны+.

11Шафандан тыуған Гемаръяһ улы Михаяһ, Раббының төргәк китапҡа яҙылған һүҙҙәрен ишеткәс, 12батша һарайына, батша кәтибенең бүлмәһенә йүнәлде. Унда батша кәтибе Әлишамағ, Шемағъяһ улы Делаяһ, Ғахбор улы Әлнаҫан, Шафан улы Гемаръяһ, Хананъяһ улы Сидкияһ һәм башҡа түрәләр ултыра ине+. 13Михаяһ уларға Барух төргәк китаптан халыҡҡа уҡыған саҡта ишеткән бөтә һүҙҙәрҙе һөйләп бирҙе. 14Шунан һуң бөтә түрәләр: «Халыҡҡа ҡысҡырып уҡыған төргәк китабыңды тот та кил», – тип әйтергә ҡушып, Куши улы Шәләмъяһтан тыуған Неҫанъяһ улы Йәһүҙиҙе Барухҡа ебәрҙеләр. Нерияһ улы Барух, төргәк китапты алып, улар янына килде. 15Уға:

– Ҡана, ултыр, беҙгә лә уҡы, – тинеләр.

Барух уҡыны. 16Бөтә был һүҙҙәрҙе ишеткәс, түрәләр, ҡурҡышып, бер-береһенә ҡарашып алдылар ҙа Барухҡа:

– Беҙ быларҙы батшаға еткерергә тейешбеҙ, – тинеләр. 17Шунан Барухтан:

– Һин был һүҙҙәрҙе нисек яҙҙың? Йермеяһ әйтеп яҙҙырҙымы? – тип һоранылар.

18– Эйе, – тип яуапланы Барух. – Бөтә был һүҙҙәрҙе ул әйтеп торҙо. Мин һәммәһен ҡара менән төргәк китапҡа яҙҙым.

19Бынан һуң түрәләр Барухҡа:

– Бар, Йермеяһ менән йәшенегеҙ. Ҡайҙалығығыҙҙы һис кем белмәһен, – тинеләр.

20Түрәләр, төргәк китапты Әлишамағ кәтиптең бүлмәһендә ҡалдырҙылар, үҙҙәре батша ихатаһына, батшаға барып, бөтә был һүҙҙәрҙе һөйләп бирҙеләр. 21Батша Йәһүҙиҙе төргәк китапты алып килергә ебәрҙе. Йәһүҙи, төргәк китапты Әлишамағ кәтиптең бүлмәһенән алып килеп, батшаға һәм уның янындағы бөтә түрәләргә уҡыны. 22Был хәл туғыҙынсы айҙа булды. Батша ҡышҡы һарайында ултыра, алдында ҡуҙлы йылытҡыс янып тора ине+. 23Йәһүҙи өс-дүрт бағана уҡыу менән, батша уҡылған өлөштө кәтип бысағы менән ҡырҡып ала ла утҡа ырғыта. Шулай итеп ул бөтә төргәкте яндырып бөтөрҙө. 24Төргәк китаптағы һүҙҙәрҙе ишеткән батша ла, уның ярандары ла ҡурҡманы, кейемдәрен йыртҡыламаны+. 25Әлнаҫан, Делаяһ һәм Гемаръяһ төргәк китапты яҡмаҫҡа инәлһә лә, батша уларға ҡолаҡ һалманы. 26Батша үҙенең улы Йерахмеил менән Ғазриил улы Сераяһҡа, Ғавдеил улы Шәләмъяһҡа Барух кәтип менән Йермеяһ пәйғәмбәрҙе тотоп алырға бойороҡ бирҙе. Әммә Раббы уларҙы йәшергәйне инде+.

27Батша Йермеяһ Барухҡа әйтеп яҙҙырған төргәк китапты яндырғандан һуң, Йермеяһҡа Раббы һүҙе булды:

28– Икенсе төргәк ал, унда Йәһүҙә батшаһы Йеһояҡим яндырған тәүге китапта булған бөтә һүҙҙәрҙе яҙ. 29Ә Йәһүҙә батшаһы Йеһояҡимға, Раббы былай тип әйтә тиң: «Төргәк китапҡа: „Бабил батшаһы мотлаҡ килер, илде юҡҡа сығарыр, ундағы кешеләрҙе лә, хайуандарҙы ла ҡырып бөтөр!“ – тип яҙғаны өсөн һин Йермеяһҡа янаның, төргәкте яндырырға баҙнат иттең+. 30Шуның өсөн Раббы Йәһүҙә батшаһы Йеһояҡим тураһында былай ти: „Уның нәҫеленән Дауыт тәхетендә һис кем ултырмаясаҡ. Мәйете көндөҙгө эҫелә лә, төнгө һалҡында ла ерләнмәйенсә ятасаҡ+. 31Мин уны, тоҡомон, хеҙмәтселәрен ҡылған гонаһтары өсөн язалайым. Мин уға ла, Йәрүсәлимдә йәшәүселәргә лә, Йәһүҙә халҡына ла ебәрәм тип киҫәткән бөтә бәлә-ҡазаларҙы юллайым, сөнки һеҙ Миңә ҡолаҡ һалманығыҙ!“»

32Йермеяһ икенсе төргәк алды ла уны Нерияһ улы Барух кәтипкә бирҙе. Йәһүҙә батшаһы Йеһояҡим утҡа яҡҡан тәүге төргәк китаптағы бөтә һүҙҙәрҙе Барух Йермеяһ ауыҙынан ҡабаттан яҙҙы. Унда әле тағы ла күп кенә шуға оҡшаш һүҙҙәр өҫтәлде.

37

Йермеяһ тотҡонлоҡта

37^1Йеһояҡим улы Йеһояхин урынына Йошияһ улы Сидкияһ батша булды. Йәһүҙә тәхетенә уны Бабил батшаһы Навуходоносор ултыртты+. 2Әммә Сидкияһ үҙе лә, ярандары ла, ил халҡы ла Раббының Йермеяһ пәйғәмбәр аша әйткән һүҙҙәренә әһәмиәт бирмәне+.

3Сидкияһ батша Шәләмъяһ улы Йеһухал менән Мағасеяһ улы Сефанъяһ ҡаһинды Йермеяһ пәйғәмбәргә: «Беҙҙең өсөн Аллабыҙ Раббыға доға ҡылһаңсы», – тип әйтергә ебәрҙе+.

4Ул осорҙа Йермеяһты зинданға бикләмәгәйнеләр әле. Ул халыҡ араһына иркенләп инеп-сығып йөрөй ала ине+. 5Ул арала фирғәүен сиреүе Мысырҙан сыҡты, һәм Йәрүсәлимде ҡамауҙа тотҡан халдейҙар, был турала хәбәр алып, Йәрүсәлимдән сигенде+.

6Шул саҡ Йермеяһ пәйғәмбәргә Раббы һүҙе булды:+

7– Исраил Аллаһы Раббы былай ти: «Һеҙҙе Миңә үтенес менән ебәргән Йәһүҙә батшаһына белдерегеҙ: „Һеҙгә ярҙамға килә ятҡан фирғәүен ғәскәре үҙ иле Мысырға ҡайтып китәсәк. 8Халдейҙар иһә, кире килеп, был ҡалаға һөжүм итәсәк, уны баҫып аласаҡ һәм яндырып бөтөрәсәк“+. 9Раббы былай ти: „Халдейҙар беҙҙән мотлаҡ китәсәк!“ тип үҙегеҙҙе алдамағыҙ. Улар китмәйәсәк! 10Хатта һеҙ халдейҙарҙың үҙегеҙ менән һуғышҡан бөтә ғәскәрен тар-мар итеп, сатырҙарында бары тик яралылары ғына ҡалһа ла, улар, сатырҙарынан сығып, ҡаланы яндырып бөтөр ине».

11Фирғәүен ғәскәре яҡынайғас, халдейҙар Йәрүсәлимдән сигенә башланы. 12Тап шул көндәрҙә Йермеяһ пәйғәмбәр Бинйәмин ерендәге туғандары араһында үҙенә тейешле ер өлөшөн алыр өсөн Йәрүсәлимдән юлға сыҡмаҡсы булды. 13Әммә Бинйәмин ҡапҡаһында Хананъяһтан тыуған Шәләмъяһ улы Йирияһ, һаҡсылар башлығы, Йермеяһ пәйғәмбәрҙе:

– Һин халдейҙар яғына ҡасып сығырға уйлайһың, – тип тотоп алды+.

14– Ялған! – тине Йермеяһ. – Халдейҙарға ҡасып сығырға теләмәйем мин!

Әммә Йирияһ уның әйткәненә ҡолаҡ һалманы, ҡулға алып, түрәләрҙең алдына килтерҙе. 15Түрәләр Йермеяһҡа асыулы ине. Уны туҡматып, Йонаҫан кәтиптең йортона бикләп ҡуйҙылар – был йортто зинданға әйләндергәйнеләр+.

16Йермеяһ оҙаҡ ваҡыт был зиндандың баҙында ултырҙы. 17Байтаҡ көндәрҙән һуң Сидкияһ батша уны алып килергә ҡушты. Йермеяһты һарайға алып килделәр ҙә, батша башҡаларҙан йәшереп кенә унан:

– Раббынан берәй хәбәр бармы? – тип һораны.

– Бар, – тип яуапланы Йермеяһ, – һин Бабил батшаһының ҡулына төшәһең+.

18Шунан Сидкияһ батшаға:

– Һиңә, ярандарыңа һәм был халыҡҡа ҡаршы ниндәй гонаһ ҡылдым мин? Ни өсөн мине зинданға ултырттығыҙ? – тине. – 19Бабил батшаһы һеҙгә һәм был илгә һөжүм итмәйәсәк, – тигән пәйғәмбәрҙәрегеҙ ҡайҙа+? 20Инде мине тыңлаһаң ине, батшам хакимым! Үтенесемде аяҡ аҫтына һалмаһаң ине: кәтип Йонаҫандың өйөнә кире ебәрмә, юҡһа мин унда үлермен!

21Сидкияһ батша Йермеяһты һаҡсылар ихатаһында тоторға бойорҙо. Ҡалала икмәк бөткәнгә тиклем, икмәк бешереүселәр урамынан көн һайын бер икмәк килтереп бирҙеләр. Шулай итеп, Йермеяһ һаҡсылар ихатаһында ҡалды+.

38

Йермеяһты һыу соҡорона ташлауҙары

38^1Маттан улы Шефатъяһ, Пашхур улы Гедалъяһ, Шәләмъяһ улы Йухал, Малкияһ улы Пашхур Йермеяһтың халыҡҡа түбәндәгеләрҙе һөйләгәнен ишетте:+
2«Раббы былай ти: „Был ҡалала ҡалған кешеләр ҡылыстан, аслыҡтан һәм ҡырғындан үлер. Кем халдейҙар яғына сыға, шул йәшәр – йәне үҙенә яумал булыр“+. 3Раббы былай ти: „Был ҡала мотлаҡ рәүештә Бабил батшаһы ғәскәренә биреләсәк, батша уны баҫып аласаҡ“»+.

4Түрәләр батшаға:

– Был кешене үлтерергә кәрәк, – тине, – сөнки ул, бындай һүҙҙәрҙе һөйләп, Йәрүсәлимдә ҡалған яугирҙәрҙең һәм халыҡтың рухын төшөрә. Был әҙәм халыҡҡа яҡшылыҡ түгел, һәләкәт теләй+.

5Сидкияһ батша уларға:

– Ул – һеҙҙең ҡулығыҙҙа, – тип яуапланы. – Батша һеҙгә ҡаршы бер нәмә лә эшләй алмай+.

6Шунан һуң Йермеяһты, тотоп алып, батша улы Малкияһтың һаҡсылар ихатаһындағы һыу йыя торған соҡорона арҡандарға бәйләп төшөрҙөләр. Соҡорҙа һыу юҡ, бары батҡаҡ ҡына ине. Йермеяһ шул батҡаҡҡа батты+.

7Батша һарайы әһелдәренең береһе Куш кешеһе Ғәвәд-Мәләх Йермеяһты һыу соҡорона ташлағандарын ишетеп ҡалды. Был ваҡытта батша Бинйәмин ҡапҡаһы янында ултыра ине+. 8Ғәвәд-Мәләх һарайҙан сыҡты ла батша янына килеп:

9– Батшам хакимым! Был әҙәмдәрҙең Йермеяһ пәйғәмбәргә ҡылғандары бик насар. Уны һыу соҡорона ырғыттылар, унда ул астан үлә бит, ҡалала икмәк ҡалманы, – тине+.

10Батша Куш кешеһе Ғәвәд-Мәләхкә:

– Үҙең менән утыҙ кеше ал да Йермеяһ пәйғәмбәрҙе үлеп ҡалмаҫ борон соҡорҙан сығар, – тип бойорҙо.

11Ғәвәд-Мәләх, үҙе менән кешеләр алып, батша һарайындағы келәткә барҙы, унан иҫке сепрәк-сапраҡ, алам-һөләм кейем алды ла, арҡандарға бәйләп, соҡорға төшөрҙө. 12Шунан Йермеяһҡа:

– Арҡанды ҡултыҡ аҫтыңа бәйлә лә ҡырмаһын өсөн бынау иҫке-моҫҡо сепрәк-сапраҡты тыҡ, – тине.

Йермеяһ шулай эшләне. 13Йермеяһты арҡан менән һыу соҡоронан һөйрәп сығарҙылар. Шулай итеп, Йермеяһ һаҡсылар ихатаһында ҡалды.

Сидкияһ батшаның Йермеяһтан кәңәш һорауы

14Сидкияһ батша Йермеяһ пәйғәмбәрҙе саҡыртып алды. Уны Раббы йортоноң өсөнсө ишеге эргәһенә алып килделәр.

– Һиңә бер һорауым бар, тик минән бер нәмә лә йәшермә, – тине батша.

15Йермеяһ батшанан:

– Әгәр дөрөҫөн әйтһәм, мине үлемгә дусар итмәҫһеңме? – тип һораны. – Һиңә кәңәш биреү менән, һин бит барыбер мине тыңламаясаҡһың.

16Сидкияһ Йермеяһҡа йәшерен ант итеп:

– Беҙгә йәшәү биргән тере Раббы шаһит: һине үлтертмәм, йәнеңде көҫәгән кешеләрҙең ҡулына бирмәм, – тине.

17Шунан һуң Йермеяһ Сидкияһҡа былай тине:

– Раббы, Күк ғәскәрҙәре Аллаһы, Исраил Аллаһы былай ти: «Әгәр һин сығып Бабил батшаһының ғәскәр башлыҡтарына бирелһәң, йәнеңде һаҡларһың, был ҡала ла яндырылмаҫ. Үҙең дә, ғаиләң дә иҫән ҡалырһығыҙ+. 18Әммә Бабил батшаһының ғәскәр башлыҡтарына бирелмәһәң, был ҡала халдейҙар ҡулына тапшырылыр, һәм уны яндырырҙар. Һин дә уларҙың ҡулынан ҡасып ҡотола алмаҫһың»+.

19– Мин халдейҙар яғына сыҡҡан йәһүҙиҙәрҙән ҡурҡам, – тине Сидкияһ батша Йермеяһҡа. – Халдейҙар мине уларҙың ҡулына бирер ҙә, улар мине ғазаплар тип хәүефләнәм+.

20– Бирмәҫтәр, – тип яуапланы Йермеяһ. – Раббының минең аша һиңә еткергән һүҙҙәрен тыңла, шул ваҡытта барыһы ла һәйбәт булыр, йәнеңде һаҡлап ҡалырһың+. 21Ә инде уларға бирелеүҙән баш тартһаң, тыңла – Раббы миңә бына ниндәй күренмеш бирҙе: 22Йәһүҙә батшаһының һарайында ҡалған бөтә ҡатындарҙы Бабил батшаһының ғәскәр башлыҡтары алдына алып сығасаҡтар. Шул саҡ ул ҡатындар һиңә:

«Ышанған дуҫтарығыҙ
Һине алдаттылар ҙа еңделәр;
Ә аяҡтарың батҡаҡҡа батҡас,
Улар һине ташлап ҡасты»,

– тиерҙәр+.

23Бөтә ҡатындарың һәм балаларыңды халдейҙарға алып китерҙәр. Һин дә уларҙан ҡотола алмаҫһың, Бабил батшаһының ҡулына эләгерһең, ә был ҡала яндырылыр+.

24– Беҙҙең һөйләшкәнде бер кем дә белергә тейеш түгел, юғиһә үләсәкһең, – тине Сидкияһ Йермеяһҡа. – 25Әгәр ҙә түрәләр, һинең менән һөйләшкәнем тураһында ишетеп, яныңа килһә: «Батшаға ниҙәр әйткәнеңде, уның һиңә нимә тип яуап биргәнен беҙҙән йәшермә, юғиһә беҙ һине үлтерәбеҙ», – тиһәләр, 26уларға: «Мине Йонаҫандың өйөнә кире ебәрмә, юҡһа мин унда үлермен, тип ялбарҙым», – тиерһең+.

27Түрәләр килеп Йермеяһтан төпсөнә башланы. Пәйғәмбәр, батша нисек ҡушҡан, шулай яуап ҡайтарҙы. Улар башҡа бер нәмә лә һорамай китеп барҙы, сөнки батша менән ике арала булған һөйләшеүҙе бер кем дә белмәй ине.

28Йермеяһ Йәрүсәлим баҫып алынған көнгә тиклем һаҡсылар ихатаһында ултырҙы.

39

Йәрүсәлимдең дошман ҡулына ҡалыуы

39^1•Йәһүҙә батшаһы Сидкияһ хакимлығының туғыҙынсы йылында, унынсы айҙа Бабил батшаһы Навуходоносор, бөтә ғәскәре менән Йәрүсәлимгә килеп, ҡаланы ҡамауға алды+. 2Сидкияһ хакимлығының ун беренсе йылында, дүртенсе айҙың туғыҙынсы көнөндә дошман ҡаланың диуарында ярыҡ яһаны+. 3Ҡала ҡулға төшөрөлгәс, Бабил батшаһының бөтә түрәләре, эскә инеп, Урта ҡапҡа янында урынлашты. Улар араһында Симмагирҙан Нергал-сар-эцер, һарай хеҙмәтселәре башлығы Неву-сар-сехим, юғары дәрәжәле баш түрә Нергал-сар-эцер һәм Бабил батшаһының башҡа түрәләре бар ине.

4Йәһүҙә батшаһы Сидкияһ һәм уның яугирҙәре уларҙы күреп ҡастылар, төндә ҡаланан, батшаның баҡсаһы аша үтеп, ике диуар араһындағы ҡапҡанан сыҡтылар ҙа Ғарава юлынан киттеләр. 5Халдейҙар ғәскәре уларҙың арттарынан төштө. Улар Сидкияһты, Йерихо тигеҙлегендә ҡыуып етеп, Хамаҫ ерендәге Ривлаға, Бабил батшаһына алып килделәр. Шунда Навуходоносор уға хөкөм сығарҙы+. 6Бабил батшаһы Ривлала Сидкияһтың күҙ алдында уның улдарын, Йәһүҙәнең барлыҡ дәрәжәле кешеләрен сәнсеп үлтерҙе. 7Шунан Сидкияһтың күҙен һуҡырайтты һәм Бабилға алып китер өсөн баҡыр бығау кейҙерҙе+.

8Халдейҙар батша һарайын һәм халыҡтың йорттарын яндырҙы, Йәрүсәлимдең диуарҙарын емерҙе+. 9Ҡалала тере ҡалған халыҡты, халдейҙар яғына сыҡҡан кешеләрҙе – иҫән ҡалған барыһын да нөгәрҙәр башлығы Невузарадан, әсиргә алып, Бабилға алып китте+. 10Бер нәмәһе лә булмаған фәҡирҙәрҙең ҡайһы берҙәрен Невузарадан Йәһүҙәлә ҡалдырҙы, уларға йөҙөм баҡсалары, баҫыуҙар бирҙе.

Йермеяһтың иреккә сығарылыуы

11Йермеяһ тураһында Бабил батшаһы Навуходоносор нөгәрҙәр башлығы Невузараданға шундай әмер бирҙе:

12– Уны үҙ хәстәреңә ал, яҡшы ҡара, бер ниндәй ҙә насарлыҡ ҡылма. Үҙе нисек әйтһә, шулай эшлә.

13Нөгәрҙәр башлығы Невузарадан, һарай хеҙмәтселәре башлығы Невушазбан, юғары дәрәжәле баш түрә Нергал-сар-эцер һәм Бабил батшаһының башҡа түрәләре, 14кеше ебәреп, Йермеяһты һаҡсылар ихатаһынан килтерттеләр. Шафандан тыуған Ахиҡамдың улы Гедалъяһҡа уны өйөнә оҙатып ҡуйырға ҡуштылар. Шулай итеп, Йермеяһ халыҡ араһында ҡалды+.

15Әле һаҡсылар ихатаһында тотҡонда ятҡан сағында уҡ Йермеяһҡа Раббы һүҙе булғайны:+

16– Бар, Куш кешеһе Ғәвәд-Мәләхкә әйт, «Исраил Аллаһы, Күк ғәскәрҙәре Раббыһы былай ти: „Бына, был ҡала тураһында әйткән һүҙҙәремде ғәмәлгә ашырам, уға яҡшылыҡ түгел, яманлыҡ килтерәм. Көнө еткәс, һин быларҙы үҙ күҙҙәрең менән күрерһең+. 17Әммә ул көндө һине ҡотҡарырмын, – тип белдерә Раббы. – Ҡурҡҡан кешеләреңдең ҡулына эләкмәҫһең+. 18Мин һине мотлаҡ ҡотҡарасаҡмын, һәм ҡылыстан үткәрелмәҫһең, йәнең үҙеңә яумал булыр, сөнки һин Миңә ышандың“, – тип белдерә Раббы»+.

40

Йермеяһтың Йәһүҙәлә ҡалырға ҡарар итеүе

40^1Нөгәрҙәр башлығы Невузарадан Йермеяһты Рамала азат иткәндән һуң, Йермеяһҡа Раббы һүҙе булды. Невузарадан уны Бабилға һөргөнгә ҡыуылған Йәрүсәлим һәм Йәһүҙә әсирҙәре араһында бығауланған килеш барған сағында табып алғайны+. 2Нөгәрҙәр башлығы, Йермеяһты ситкәрәк алып китеп, былай тине:

– Һинең Аллаң Раббы был урынға ошо һәләкәтте ебәрәсәген киҫәткәйне+. 3Инде әйткәнен эшләне, һәләкәт юлланы, сөнки һеҙ Раббыға ҡаршы гонаһ ҡылдығыҙ, уның әйткәндәрен тыңламанығыҙ, шуға күрә ошо бәлә-ҡазаға юлыҡтығыҙ+. 4Бөгөн һине ҡулыңдағы бығауҙарҙан азат итәм. Әгәр минең менән Бабилға барғың килһә, бар, һинең хаҡта ҡайғыртырмын. Әммә минең менән Бабилға барғың килмәһә, ҡал. Бына, бөтә ер алдыңда ята, ҡайҙа теләйһең, ҡайҙа дөрөҫ тип һанайһың, шунда бар. 5Әгәр ҙә ҡалһаң, Шафандан тыуған Ахиҡамдың улы Гедалъяһҡа ҡайт һәм уның янында халыҡ араһында йәшә. Бабил батшаһы уны Йәһүҙә ҡалаларына идарасы итеп ҡуйҙы. Йәки ҡайҙа теләйһең, шунда кит, – тине.

Нөгәрҙәр башлығы Йермеяһҡа аҙыҡ-түлек һәм бүләктәр биреп ебәрҙе+. 6Йермеяһ Миспаға Ахиҡам улы Гедалъяһҡа барҙы һәм уның янында илдә ҡалған халыҡ араһында йәшәй башланы+.

Гедалъяһтың үлтерелеүе

7•Кешеләре менән ҡырҙа ҡасып ятҡан хәрби түрәләр, Бабил батшаһының Ахиҡам улы Гедалъяһты илгә идарасы итеп ҡуйыуы, Бабилға оҙатылмаған ярлы-ябаға ирҙәрҙе, ҡатын-ҡыҙҙарҙы һәм балаларҙы уның ҡарамағына тапшырыуы тураһында ишеткәс,+
8Миспаға Гедалъяһҡа килделәр. Улар – Неҫанъяһ улы Исмәғил, Ҡареах улдары Йоханан менән Йонаҫан, Танхумәҫ улы Сераяһ, Нетофанан Ғефайҙың улдары, атаһы Мағаханан булған Язанъяһ үҙҙәренең кешеләре менән ине+. 9Шафандан тыуған Ахиҡамдың улы Гедалъяһ уларға һәм уларҙың кешеләренә ант итеп:

– Халдейҙарға хеҙмәт итеүҙән ҡурҡмағыҙ, – тине. – Илдә ҡалып, Бабил батшаһына хеҙмәт итегеҙ, һәм һеҙгә яҡшы булыр. 10Беҙгә килгән халдейҙар алдында вәкилегеҙ булыр өсөн мин Миспала ҡалам. Ә һеҙ йәйге емештәр йыйығыҙ, шарап, зәйтүн майы әҙерләп, һауыттарға һалып ҡуйығыҙ, үҙегеҙ биләгән ҡалаларҙа йәшәгеҙ.

11Шулай уҡ Моавта, Ғаммонда, Эдомда һәм башҡа илдәрҙә булған йәһүҙиҙәр Бабил батшаһы халыҡтың бер өлөшөн илдә ҡалдырғаны һәм Шафандан тыуған Ахиҡамдың улы Гедалъяһты уларға идарасы итеп ҡуйғаны тураһында ишетте. 12Улар, үҙҙәре ҡасып киткән ерҙәрҙән кире ҡайтып, Йәһүҙәгә Гедалъяһ янына Миспаға килделәр, мул итеп шарап һәм йәйге емештәр тупланылар.

13Ул арала Ҡареах улы Йоханан һәм ҡырҙа булған хәрби түрәләр ҙә Миспаға Гедалъяһ янына килеп:+

14– Ғаммон батшаһы Бағалистың һинең йәнеңде ҡыйыр өсөн Неҫанъяһ улы Исмәғилде ебәргәнен беләһеңме? – тинеләр.

Әммә Ахиҡам улы Гедалъяһ уларға ышанманы. 15Шул саҡ Ҡареах улы Йоханан Миспала йәшертен генә Гедалъяһ менән һөйләште:

– Рөхсәт ит, барып, Неҫанъяһ улы Исмәғилде үлтерәйем, – тине. – Был хаҡта бер кем дә белмәҫ! Ни өсөн уның һине үлтереүенә юл ҡуйырға? Юғиһә һинең яныңа йыйылған бөтә йәһүҙиҙәр таралып бөтөр, Йәһүҙәлә ҡалғандар һәләк булыр.

16Әммә Ахиҡам улы Гедалъяһ Ҡареах улы Йохананға:

– Улай эшләмә! Исмәғил тураһында әйткәнең ялған, – тине.

41

41^1Шулай итеп, ошо йылдың етенсе айында Әлишамағтың ейәне, Неҫанъяһ улы Исмәғил ун кешеһе менән Миспаға Ахиҡам улы Гедалъяһ янына килде. Исмәғил, батша нәҫеленән булып, батшаның түрәләренән ине. Шунда бергәләшеп ашап ултырғанда+
2Неҫанъяһ улы Исмәғил һәм уның менән бергә килгән ун кеше, тороп, Шафандан тыуған Ахиҡамдың улы Гедалъяһты – Бабил батшаһы тарафынан илгә идарасы итеп ҡуйылған кешене – ҡылыс менән сәнсеп үлтерҙе+. 3Исмәғил шулай уҡ Миспала Гедалъяһ менән бергә булған бөтә йәһүҙиҙәрҙе, халдейҙарҙың унда булған ғәскәри кешеләрен дә ҡырҙы.

4Гедалъяһ үлтерелгәндең иртәгәһенә – әле был хаҡта бер кем дә белмәй ине – 5Шәхәм, Шило һәм Самария ҡалаларынан һаҡалдарын ҡырған, кейемдәрен йыртҡыслаған, тәндәрен йәрәхәтләп бөткән һикһән кеше килде. Улар, Раббы йортона тип, икмәк саҙаҡалары, хуш еҫле ыҫмала-майҙар алып килгәйне+. 6Неҫанъяһ улы Исмәғил илай-илай Миспанан уларҙы ҡаршы алырға сыҡты. Осрашҡас:

– Ахиҡам улы Гедалъяһҡа барайыҡ, – тине.

7Ҡалаға ингәс, Неҫанъяһ улы Исмәғил янындағы кешеләре менән уларҙы үлтерҙе лә мәйеттәрен һыу соҡорона ырғытты. 8Шул саҡ килгәндәрҙең араһындағы ун кеше Исмәғилгә:

– Үлтермә беҙҙе! Ҡырҙа йәшереп ҡуйған бойҙай, арпа, зәйтүн майы һәм балыбыҙ бар, – тип ялынды.

Исмәғил уларҙы башҡалар менән бергә үлтермәне.

9Исмәғил үҙе үлтергән бөтә кешеләрҙең мәйеттәрен ташлаған һыу соҡоро бик ҙур булып, заманында уны Аса батша Исраил батшаһы Бағшанан һаҡланып ҡаҙҙырған була. Шул соҡорҙо Неҫанъяһ улы Исмәғил үлектәр менән тултырҙы+.

10Исмәғил Неҫанъяһ улы нөгәрҙәр башлығы Невузарадан тарафынан Миспала Ахиҡам улы Гедалъяһ ҡарамағына ҡалдырылған бөтә халыҡты, шулай уҡ батша ҡыҙҙарын әсиргә алды һәм улар менән бергә ғаммондарға йүнәлде.

11Әммә Ҡареах улы Йоханан һәм уның янындағы хәрби түрәләр Неҫанъяһ улы Исмәғил ҡылған яуызлыҡтар тураһында ишеткәс,+
12бөтә кешеләрен алып, уның менән һуғышырға киттеләр. Улар Неҫанъяһ улы Исмәғилде Ғивғондағы ҙур быуа янында ҡыуып етте+. 13-14Исмәғил Миспанан әсирлеккә ҡыуып алып китеп барған бөтә халыҡ Ҡареах улы Йохананды һәм уның янындағы хәрби түрәләрҙе күреп ҡыуанды ла, боролоп, Ҡареах улы Йохананға табан йүгерә башланы. 15Әммә Неҫанъяһ улы Исмәғил, үҙенең һигеҙ кешеһе менән Йоханандан ҡасып, ғаммондарға табан юл алды+.

Йермеяһтың халыҡты Мысырға бармаҫҡа өгөтләүе

16Ҡареах улы Йоханан һәм уның менән булған хәрби түрәләр иҫән ҡалғандарҙың һәммәһен – Ахиҡам улы Гедалъяһты үлтергән Неҫанъяһ улы Исмәғилдең Миспала әсир иткән халыҡты – яугирҙәрҙе, ҡатын-ҡыҙҙарҙы, балаларҙы һәм һарай әһелдәрен үҙҙәре менән Ғивғондан алып 17-18Халдейҙарҙан ҡасыр өсөн Мысырға табан юлландылар. Бейт-Ләхәм эргәһендәге Геруҫ-Кимһамда туҡтанылар. Неҫанъяһ улы Исмәғил Бабил батшаһы илгә идарасы итеп ҡуйған Ахиҡам улы Гедалъяһты үлтергәнгә күрә, улар халдейҙарҙан ҡурҡалар ине.

42

42^1Барлыҡ хәрби түрәләр, Ҡареах улы Йоханан, Һошағъяһ улы Язанъяһ һәм ябай халыҡтан алып затлыһына тиклем бөтә халыҡ килеп+
2Йермеяһ пәйғәмбәргә былай тине:

– Зинһар өсөн ялынысыбыҙҙы тыңла! Беҙҙең өсөн – иҫән ҡалған ошо халыҡ өсөн – Аллаң Раббыға доға ҡыл. Үҙең күреп тораһың, ни тиклем күп инек, аҙ ғына тороп ҡалдыҡ+. 3Аллаң Раббы беҙгә ҡайһы юлдан китергә, нимә эшләргә кәрәклеген белдерһен ине.

4Йермеяһ пәйғәмбәр уларға:

– Үтенесегеҙҙе ишеттем, – тине. – Аллағыҙ Раббыға һеҙ һорағанса доға ҡылырмын. Раббының әйткәнен һеҙгә белдерермен, бер һүҙен дә йәшереп ҡалдырмам.

5Улар иһә Йермеяһҡа:

– Раббы һине беҙгә нимә менән ебәрһә лә, теүәл үтәрбеҙ. Быға Раббы Үҙе ышаныслы һәм ғәҙел шаһит булһын, – тинеләр. –+
6Беҙ һине Аллабыҙ Раббыға күндерәбеҙ һәм Уның әйткәндәрен, беҙҙең өсөн яҡшы буламы ул, насар буламы, тайпылышһыҙ үтәрбеҙ. Сөнки Аллабыҙ Раббының әйткәндәрен тыңлаһаҡ, беҙҙең өсөн барыһы ла һәйбәт булыр+.

7Ун көн үткәс, Йермеяһҡа Раббы һүҙе булды. 8Йермеяһ Ҡареах улы Йохананды, уның менән булған барлыҡ хәрби түрәләрҙе, ябайынан алып затлыһына тиклем бөтә халыҡты саҡырып алды. 9Уларға былай тине:

– Үтенесегеҙҙе белдерер өсөн мине янына күндергән Исраил Аллаһы Раббы былай ти: 10«Әгәр был илдә ҡалһағыҙ, һеҙҙе бында нығытырмын, ә емермәм, тамырландырырмын, ә йолҡмам, сөнки һеҙгә ебәргән афәт өсөн үкенәм+. 11Һеҙ әле Бабил батшаһынан ҡурҡаһығыҙ. Тик һеҙ унан ҡурҡмағыҙ, – тип белдерә Раббы. – Сөнки Мин һеҙҙең менәнмен, һеҙҙе азат итеп, уның ҡулынан ҡотҡарырмын. 12Мин һеҙгә рәхимле булырмын, һәм ул, һеҙҙе ҡыҙғанып, үҙ ерегеҙгә кире ҡайтарыр.

13Әгәр ҙә инде: „Был илдә йәшәргә теләмәйбеҙ, – тип Аллағыҙ Раббының һүҙенә буйһонмаһағыҙ, – 14юҡ, беҙ Мысырға барабыҙ. Унда һуғыш күрмәйәсәкбеҙ, борғо тауышын ишетмәйәсәкбеҙ, асыҡмаясаҡбыҙ, шунда йәшәйәсәкбеҙ“, – тиһәгеҙ,+
15Раббы һүҙен тыңлағыҙ, эй Йәһүҙәнең иҫән ҡалған халҡы! Исраил Аллаһы, Күк ғәскәрҙәре Раббыһы былай ти: „Әгәр ҙә һеҙ ҡәтғи рәүештә Мысыр яғына боролһағыҙ, шунда йәшәргә китһәгеҙ, 16һеҙ өрккән ҡылыс унда, Мысыр ерендә, артығыҙҙан ҡыуып етәсәк! Һеҙ ҡурҡҡан аслыҡ унда, Мысырҙа, эҙәрләйәсәк, шунда үләсәкһегеҙ+. 17Мысырға барырға һәм шунда йәшәргә тип йөҙ борған бөтәһе лә ҡылыстан, аслыҡтан һәм ҡырғындан үлер. Бер кем дә тере ҡалмаҫ, Мин уларға ебәргән бәләнән ҡотола алмаҫ“».

18Исраил Аллаһы, Күк ғәскәрҙәре Раббыһы былай ти: «Йәрүсәлимдә йәшәүселәргә асыуым менән ярһыуым нисек түгелгән булһа, Мысырға барғас, һеҙгә лә ажарым шулай түңкәреләсәк. Һеҙ ләғнәт һәм дәһшәт, ҡарғыш һәм мәсхәрәгә ҡаласаҡһығыҙ һәм был ерҙе башҡа күрә алмаҫһығыҙ».

19Эй Йәһүҙәнең иҫән ҡалғандары! Раббы һеҙгә: «Мысырға бармағыҙ!» – тип әйтте. Бөгөн һеҙҙе киҫәткәнемде ныҡлап белеп ҡуйығыҙ. 20Һеҙ бик ҙур хата яһайһығыҙ: «Аллабыҙ Раббыға беҙҙең турала доға ҡыл, Уның әйткәндәрен белдер. Беҙ барыһын да Ул ҡушҡанса эшләрбеҙ», – тип мине Аллағыҙ Раббыға ебәргәйнегеҙ. 21Аллағыҙ Раббының миңә әйткән бөтә һүҙҙәрен бөгөн һеҙгә әйттем, әммә һеҙ Уның минең аша бөтә еткергәндәрен тыңламанығыҙ. 22Шулай итеп, белегеҙ: барып төйәкләнергә теләгән ерҙә һеҙ ҡылыстан, аслыҡтан һәм ҡырғындан үләсәкһегеҙ!

43

Йермеяһтың Мысырға алып кителеүе

43^1Йермеяһ Аллалары Раббының әйткәндәрен, уның уҙе аша белгерткән һүҙҙәрен бөтә халыҡҡа һөйләп биргәс, 2Һошағъяһ улы Ғазаръяһ, Ҡареах улы Йоханан һәм башҡа тәкәббер әҙәмдәр уға:

– Ялған һөйләйһең! – тине. – Аллабыҙ Раббы һине: «Мысырға бармағыҙ, унда төйәкләнмәгеҙ», – тип әйтергә ебәрмәгән+. 3Нерияһ улы Барух, беҙҙе үлтерһендәр йәки Бабилға һөргөнгә алып китһендәр өсөн халдейҙарға тотторорға теләп, һине беҙгә ҡаршы ҡоторта+.

4Шулай итеп, Ҡареах улы Йоханан, бөтә хәрби түрәләр һәм халыҡ Раббының Йәһүҙәлә ҡалырға бойороуын тыңламаны. 5Ҡареах улы Йоханан һәм хәрби түрәләр, төрлө илдәргә һибелеп йәшәгән һәм үҙ илдәре Йәһүҙәлә йәшәргә тип кире ҡайтҡан тере ҡалған йәһүҙиҙәрҙе, 6нөгәрҙәр башлығы Невузарадан Шафандан тыуған Ахиҡамдың улы Гедалъяһ ҡарамағына ҡалдырған ирҙәрҙе, ҡатындарҙы, балаларҙы, батша ҡыҙҙарын, шулай уҡ Йермеяһ пәйғәмбәрҙе, Нерияһ улы Барухты алып,+
7Раббының һүҙен тыңламайынса, Мысырға юлланды һәм Тахпанхесҡа барып етте+.

8Тахпанхеста Йермеяһҡа Раббы һүҙе булды:

9– Ҙур-ҙур таштар ал да йәһүҙиҙәрҙең күҙ алдында фирғәүендең Тахпанхестағы һарайына ингән ерҙә түшәлгән балсыҡ аҫтына йәшер. 10Шунан уларға әйт: «Исраил Аллаһы, Күк ғәскәрҙәре Раббыһы былай ти: „Бына, Мин Бабил батшаһы ҡолом Навуходоносорҙы бында алып киләм. Уның тәхетен йәшерелгән ошо таштар өҫтөнә ҡуям. Ошонда ул үҙенең күркәм сатырын ҡорор+. 11Ул килеп Мысыр илен тар-мар итер:

Кемгә үлемесле ауырыу яҙған – шул үлемгә,
Кемгә әсирлек яҙған – шул һөргөнгә,
Кемгә ҡылыс яҙған – шул ҡылысҡа дусар булыр+.

12Мин Мысыр илаһтарының ҡорамдарына ут һаласаҡмын. Навуходоносор уларҙы яндырасаҡ, боттарын үҙе менән алып китәсәк. Бетен сүпләп сапанын таҙартҡан көтөүсе һымаҡ, ул да Мысыр ерен шулай таҙартасаҡ һәм имен-аман сығып китәсәк+. 13Ул Мысыр ерендәге Ҡояш йортона урынлаштырылған табыныу бағаналарын емерер, Мысыр илаһтарының ҡорамдарын яндырыр“».

44

Йермеяһтың Мысырҙағы йәһүҙиҙәргә әйткәндәре

44^1Мысыр ерендәге Мигдол, Тахпанхес, Ноф ҡалаларында, Паҫрос ерендә йәшәгән бөтә йәһүҙиҙәр тураһында Йермеяһҡа ошондай һүҙ булды+.

2– Исраил Аллаһы, Күк ғәскәрҙәре Раббыһы былай ти: «Мин Йәрүсәлимгә һәм Йәһүҙәнең барлыҡ ҡалаларына ебәргән бөтә һәләкәттәрҙе күрҙегеҙ. Ана, улар хәҙер емерелеп ята, уларҙа бер кем дә йәшәмәй. 3Йәһүҙә кешеләре ҡылған яуызлыҡтар өсөн булды был. Улар, үҙҙәре лә, һеҙ ҙә, ата-бабаларығыҙ ҙа белмәгән ят илаһтарға хуш еҫ төтәтеп, уларға хеҙмәт итеп, Мине асыуландырҙылар+. 4„Мине нәфрәтләндергән был әшәкелектәрҙе ҡылмағыҙ!“ – тип әйтергә ҡолдарым пәйғәмбәрҙәрҙе ебәрҙем, күп тапҡырҙар ебәрҙем+. 5Әммә Йәһүҙә халҡы ишетмәне, ҡолаҡ һалманы, яуыз ғәмәлдәренән баш тартманы, ят илаһтарға хуш еҫ төтәтеүҙән туҡтаманы. 6Шуға күрә асыуым түгелде, ярһыуым Йәһүҙә ҡалаларында, Йәрүсәлим урамдарында ялҡынланды. Улар, бөгөн күренгәнсә, емереклектәр өйөмө һәм бушлыҡ булып ята».

7Инде хәҙер Исраил Аллаһы, Күк ғәскәрҙәре Раббыһы былай ти: «Ниңә үҙ башығыҙға ҙур бәлә килтермәксеһегеҙ? Йәһүҙәнән килгән ирҙәрҙе, ҡатын-ҡыҙҙарҙы, үҫмерҙәрҙе һәм сабыйҙарҙы юҡ итеп, берегеҙ ҙә ҡалмай ҡырылып бөтмәксеһегеҙме? 8Ни өсөн һеҙ үҙ ҡулдарығыҙ эшләгән боттарығыҙ менән Мине асыуландыраһығыҙ, үҙегеҙ йәшәргә тип килгән Мысыр ерендә сит илаһтарға хуш еҫ төтәтәһегеҙ? Былай бит һеҙ үҙегеҙҙе һәләк итәһегеҙ. Ерҙәге бөтә ҡәүемдәрҙең ҡарғыш һәм мәсхәрәһенә дусар буласаҡһығыҙ! 9Йәһүҙәлә, Йәрүсәлим урамдарында ата-бабаларығыҙҙың, Йәһүҙә батшаларының һәм уларҙың ҡатындарының, үҙегеҙҙең һәм ҡатындарығыҙҙың ҡылған золомдарын оноттоғоҙмо ни+? 10Бына бөгөнгә тиклем һеҙ Миңә буйһонмайһығыҙ, Минән ҡурҡмайһығыҙ, һеҙгә һәм ата-бабаларығыҙға биргән ҡанун һәм ҡағиҙәләрем буйынса йәшәмәйһегеҙ бит».

11Шуға күрә Исраил Аллаһы, Күк ғәскәрҙәре Раббыһы былай ти: «Бына, башығыҙға афәт ебәрергә, бөтә Йәһүҙә халҡын юҡ итергә ҡарар иттем. 12Иҫән ҡалған һәм, төйәкләнмәк булып, Мысырға юлланған йәһүҙиҙәрҙе һәләк итәсәкмен. Улар барыһы ла юҡ ителер, Мысыр тупрағына йығылыр. Ҡылыстан һәм аслыҡтан ҡырылыр. Ябай халыҡтан алып затлыһына тиклем ҡылыстан һәм аслыҡтан үлер, ҡарғышҡа һәм дәһшәткә, хурлыҡ һәм мәсхәрәгә дусар булыр+. 13Мысырҙа йәшәүселәрҙе, Йәрүсәлимде язалаған кеүек, ҡылыс, аслыҡ һәм ҡырғын менән язалаясаҡмын+. 14Иҫән ҡалған һәм Мысырҙа төйәкләнергә тип киткән йәһүҙиҙәрҙең береһе лә ҡотолоп ҡалмаҫ, Йәһүҙәгә ҡайта алмаҫ. Улар бөтөн булмыштары менән Йәһүҙәгә ҡайтырға ашҡыныр, ләкин ҡасып киткәндәрҙең бик аҙы ғына әйләнеп ҡайтыр».

15Ҡатындарының бүтән илаһтарға хуш еҫ төтәткәнен белгән ир-аттар, шунда күмәкләшеп баҫып торған ҡатындар – оло бер йыйын – һәм Мысырҙың Паҫрос ерендә йәшәгән барса халыҡ Йермеяһҡа:

16– Раббы исеменән һөйләгән һүҙҙәреңде тыңламайбыҙ! – тип яуап ҡайтарҙы. –+
17Беҙ нәҙер иткәндәребеҙҙең барыһын да мотлаҡ эшләйәсәкбеҙ: Күк алиһәһенә хуш еҫ төтәтеүебеҙҙе, уға түкмә ҡорбан килтереүебеҙҙе дауам итәсәкбеҙ. Үҙебеҙ ҙә, ата-бабаларыбыҙ ҙа, батшаларыбыҙ һәм түрәләребеҙ ҙә Йәһүҙә ҡалаларында һәм Йәрүсәлим урамдарында шулай эшләй торғайныҡ. Ул ваҡытта туҡ, бәхетле булдыҡ, бәлә-ҡаза күрмәнек+. 18Күк алиһәһенә хуш еҫ төтәтеүҙән, түкмә ҡорбан килтереүҙән туҡтағаны бирле юҡсыллыҡтан интегәбеҙ, ҡылыстан, аслыҡтан ҡырылабыҙ.

19– Күк алиһәһенә хуш еҫ төтәткәнебеҙҙе, түкмә ҡорбандар килтергәнебеҙҙе, уның һынына оҡшатып күмәстәр бешергәнебеҙҙе, уға бағышлап шарап түккәнебеҙҙе ирҙәребеҙ белмәй инеме ни? – тине ҡатындар.

20Йермеяһ үҙенә шулай тип ҡаршы төшкән халыҡҡа, ирҙәргә һәм ҡатындарға:

21– Һеҙҙең, ата-бабаларығыҙҙың, батшаларығыҙҙың, түрәләрегеҙҙең, ил халҡының Йәһүҙә ҡалаларында, Йәрүсәлим урамдарында хуш еҫ төтәтеүен иҫкә алманымы икән Раббы? – тип яуапланы. – Шул Уға барып етмәнеме икән? 22Раббы башҡаса яуыз ғәмәлдәрегеҙгә һәм әшәкелектәрегеҙгә түҙеп тора алманы. Шунлыҡтан, бөгөн күрәһегеҙ, илегеҙ бушлыҡҡа, ҡарғышҡа һәм дәһшәткә әйләнде. Унда йәшәүсе кеше ҡалманы+. 23Хуш еҫ төтәтеп, һеҙ Раббыға ҡаршы гонаһ ҡылдығыҙ, Уның әйткәндәрен тыңламанығыҙ, ҡануны, ҡағиҙә һәм күрһәтмәләре буйынса йәшәмәнегеҙ, шуға күрә лә, бөгөн күргәнегеҙсә, башығыҙға был афәт килде+.

24– Эй Мысыр ерендә булған Йәһүҙә халҡы, Раббы һүҙенә ҡолаҡ һалығыҙ, – тине Йермеяһ бөтә халыҡҡа һәм айырыуса ҡатындарға. – 25Исраил Аллаһы, Күк ғәскәрҙәре Раббыһы былай ти: «Үҙегеҙ ҙә, ҡатындарығыҙ ҙа, телегеҙ нимә һөйләһә, ҡулығыҙ шуны эшләне. „Күк алиһәһенә хуш еҫ төтәтербеҙ, түкмә ҡорбандар килтерербеҙ тип әйткән нәҙерҙәребеҙҙе мотлаҡ үтәйәсәкбеҙ“, – тиһегеҙ. Биргән вәғәҙәләрегеҙҙә ныҡ тороғоҙ әйҙә, әйткәндәрегеҙҙе теүәл үтәгеҙ! 26Ләкин, Мысыр ерендә йәшәгән бөтә Йәһүҙә халҡы, Раббы һүҙен тыңлағыҙ: Мин Үҙемдең бөйөк исемем менән ант итәм! – ти Раббы. – Бүтәнсә Йәһүҙәнең Мысыр ерендә йәшәгән халҡынан һис кем, исемемде ауыҙына алып, „Тере Раббы Хаким шаһит!“ тип ант итмәйәсәк. 27Мин уларҙы яҡшылыҡ өсөн түгел, яманлыҡ өсөн күҙәтәсәкмен. Мысыр ерендәге бөтә йәһүҙиҙәр, тулыһынса юҡ ителгәнгә тиклем, ҡылыстан һәм аслыҡтан ҡырыласаҡ+. 28Бик аҙҙар ғына, ҡылыстан ҡотолоп, Мысырҙан Йәһүҙәгә ҡайтасаҡ. Мысыр еренә йәшәргә килгән йәһүҙиҙәрҙең иҫән ҡалғандары шул ваҡытта кемдең һүҙе – Минекеме, әллә уларҙыҡымы – тормошҡа ашҡанын белер+.

29Башығыҙға бәлә ебәреремде, әйткәндәремде ғәмәлгә ашырасағымды белеп тороғоҙ, – тип белдерә Раббы. – Һеҙҙе ошо урында язалаясағымдың дәлиле шул: 30Йәһүҙә батшаһы Сидкияһты ҡан дошманы Бабил батшаһы Навуходоносорҙың ҡулына тапшырған кеүек, Мысыр фирғәүене Хофрағты ла уның йәнен көҫәгән дошмандарына тотторасаҡмын»+.

45

Алланың Барухҡа вәғәҙәһе

45^1Йәһүҙә батшаһы Йеһояҡим Йошияһ улы хакимлығының дүртенсе йылында Йермеяһ пәйғәмбәр әйтеп торған һүҙҙәрҙе Нерияһ улы Барух төргәк китапҡа яҙып ҡуйғандан һуң, Йермеяһ пәйғәмбәр уға әйтте:+

2– Эй Барух, Исраил Аллаһы Раббы һиңә былай ти:+
3«Хәсрәт төштө башыма! – тип зарланаһың. – Сөнки Раббы, әрнеүемә өҫтәп, ҡайғы бирҙе. Ыңғырашып хәлдән тайҙым, тынғылыҡ тапмайым», – тиһең.

4Шуға күрә Раббы һиңә былай тип әйтергә бойора: «Бына, Үҙем төҙөгәнде Үҙем емерермен, Үҙем ултыртҡанды Үҙем йолҡоп ырғытырмын. Бөтә ерҙә лә шулай булыр. 5Ә һин үҙең өсөн артыҡ күпте һорайһың. Һорама! Сөнки бөтә йән эйәләренә һәләкәт ебәрәсәкмен, – тип белдерә Раббы. – Әммә һин ҡайҙа ғына барһаң да, йәнеңде һаҡлап ҡалырмын, ғүмерең үҙеңә яумал булыр»+.

46

Халыҡтар хаҡында пәйғәмбәрлек

46^1Раббының Йермеяһ пәйғәмбәргә халыҡтар тураһында әйткәндәре+.

Мысыр тураһында

2Был һүҙҙәр Мысыр хаҡында һәм Мысыр батшаһы Нехо фирғәүендең Евфрат йылғаһы буйындағы Каркемиш янына килеп туҡтаған ғәскәре тураһында ине. Йәһүҙә батшаһы Йеһояҡим Йошияһ улы хакимлығының дүртенсе йылында Бабил батшаһы Навуходоносор был ғәскәрҙе ҡыйратты+.

3«Ҙур һәм бәләкәй ҡалҡандарығыҙҙы әҙерләгеҙ,

Алышҡа инегеҙ!

4Эйәрләп аттар менегеҙ,

Һыбайлылар, торҡа кейегеҙ ҙә теҙелегеҙ.

Һөңгө башаҡтарын үткерләгеҙ,

Һарайтағыҙҙы кейегеҙ!»

5«Тик ни күрәм: ҡаушанылар,
Артҡа боролдолар!
Иң көслөләре тар-мар ителде,
Боролоп ҡарамай ҡаса улар.
Тирә-яҡта – дәһшәт! – тип белдерә Раббы+.
6Етеҙ ҡасып китә алмаҫ,
Батыр ҡотола алмаҫ;
Төньяҡта, Евфрат буйында,
Абынып йығылырҙар.

7Кем ул Нил йылғаһы һымаҡ ҡалҡҡан,
Һыуҙары ташҡын һымаҡ сайҡалған?
8Мысырҙыр Нил кеүек ташҡан,
Һыуҙары ташҡын һымаҡ сайҡалған,
„Ташам да ер йөҙөн баҫам,

Ҡалаларҙы, халыҡтарҙы һәләк итәм“, – тип ҡырсына.

9Яуға ташланығыҙ, аттар,

Елдерегеҙ, һуғыш арбалары!

Ҡалҡан тотҡан Куш, Пут яугирҙәре,

Йәйә киргән Луд һуғышсылары алышҡа инегеҙ!

10Был көн – Хаким, Күк ғәскәрҙәре Раббыһы көнө,

Үс алыу көнө.

Дошмандарынан ҡон ҡайтарыр көн.

Уларҙы ҡылыс туйынғансы ашаясаҡ,

Һыуһыны ҡанғансы ҡан эсәсәк.

Төньяҡ илдә, Евфрат йылғаһы буйында

Күк ғәскәрҙәре Раббыһы, Хаким ҡорбан сала+.

11Эй һин, ғиффәтле ҡыҙ Мысыр,
Ғилғәдкә барып, бәлзәм ал!
Тик бушҡа ғына дауаланаһың,
Һинең сиреңә шифа юҡ!+
12Ҡәүемдәр мәсхәрәгә ҡалыуыңды ишетте.
Ер йөҙөн һыҡтауҙарың тултырҙы;
Сөнки яугир яугиргә абынды,
Икеһе бергә ҡоланы»+.

13Раббының Йермеяһ пәйғәмбәргә Бабил батшаһы Навуходоносорҙың килеп Мысырға һөжүм итеүе тураһында һүҙе булды.

14«Мысырға хәбәр итегеҙ,
Мигдолға ишеттерегеҙ,
Нофта, Тахпанхеста иғлан итеп әйтегеҙ:
„Аяғүрә баҫ, әҙерлән,
Әйләнә-тирәңдәгеләрҙе ҡылыс ялмай“+.
15Үгеҙең[*] ниңә йығылды,
Аяғында баҫып ҡала алманы?
Сөнки Раббы уны ергә йыҡты.
16Ул күптәрҙе һөрөндөрҙө,
Бер-береһенең өҫтөнә ҡоланылар,
„Тороғоҙ, иҙеүсенең ҡылысынан ҡасып,

Тыуған ергә, үҙ халҡыбыҙға ҡайтайыҡ“, – тинеләр+.

17Унда ҡысҡырҙылар:

„Мысыр батшаһы фирғәүен – бушбоғаҙ!

Ул форсатын ҡулдан ысҡындырҙы!“»+

18Исеме Күк ғәскәрҙәре Раббыһы булған Батша былай тип белдерә:

«Барлығым менән ант итәм,
Башҡа тауҙар араһында ҡалҡып торған Тавор,
Диңгеҙ буйындағы Кармәл һымаҡ
Ҡеүәтле берәү киләсәк+.
19Эй Мысырҙа йәшәүселәр,
Кәрәк-ярағығыҙҙы әҙерләгеҙ,
Һөргөнгә китәсәкһегеҙ,
Сөнки Ноф бушлыҡҡа әйләнәсәк,
Емерелеп, кешеһеҙ ҡаласаҡ»+.

20«Мысыр ул – бик күркәм тана,
Тик төньяҡтан өҫтөнә күгәүен килә+.
21Араларындағы ялланған яугирҙәр
Һимертелгән башмаҡ һымаҡ;
Улар ҙа боролоп сабыр, ҡаршы тора алмаҫ;

Сөнки уларҙың һәләкәт көнө, язаланыр мәле килде.

22Ана, Мысыр ҡасҡан йыландай ыҫылдай,
Сөнки ҡеүәтле көс булып,
Балта тотҡан ағас ҡырҡыусылар кеүек,
Дошманы өҫтөнә килә.
23Үтеп сыҡмаҫлыҡ ҡалын булһа ла,

Урманын ҡырҡып бөтөрҙәр, – тип белдерә Раббы. –

Улар саранчанан да күберәк,

Һанап бөтөрөрлөк түгел.

24Мысыр-ҡыҙ хурлыҡҡа ҡалыр,

Төньяҡ халҡының ҡулына төшөр»+.

25Исраил Аллаһы, Күк ғәскәрҙәре Раббыһы былай ти:

– Бына Мин Но ҡалаһының илаһы Амонды, фирғәүенде һәм Мысырҙы, уның илаһтарын һәм батшаларын, фирғәүенде һәм уға өмөтләнгәндәрҙең барыһын язалайым+. 26Уларҙы йәндәрен көҫәгәндәргә – Бабил батшаһы Навуходоносор һәм уның ярандары ҡулына – тапшырам. Әммә һуңынан Мысырҙа кешеләр элекке кеүек үк йәшәйәсәк, – тип белдерә Раббы+.

Раббының киләсәктә Үҙ халҡын ҡотҡарасағы

27«Ә һин, ҡолом Яҡуп, ҡурҡма,
Төшөнкөлөккә бирелмә, Исраил.
Сөнки һине – йыраҡ илдән,
Нәҫелеңде әсирлектә булған ерҙән ҡотҡарырмын.
Яҡуп кире ҡайтыр,
Рәхәтләнеп, бер ҡайғыһыҙ йәшәр,
Башҡа уны бер кем дә ҡурҡытмаҫ+.

28Ҡурҡма, ҡолом Яҡуп, Мин һинең менән! – тип белдерә Раббы. –

Мин һине ҡәүемдәр араһына таратҡайным,
Инде барыһын да ҡырып бөтәм,
Ә һине тотошлай юҡ итмәм.
Әммә язаһыҙ ҡалдырмам,
Язаны ғәҙел бирермен»+.

47

Пелештиҙәр тураһында

47^1Фирғәүен Газа ҡалаһына һөжүм итер алдынан Йермеяһ пәйғәмбәргә пелештиҙәр тураһында Раббы һүҙе булды+.

2«Раббы былай ти:
„Бына, төньяҡтан һыуҙар урғылып килә,
Ул, ташҡан йылға һымаҡ,
Ерҙе, уның өҫтөндәге бар нәмәне,
Ҡаланы һәм уның халҡын баҫыр.
Кешеләр иңрәп ҡысҡырыр,
Илдә йәшәүселәр үкереп илар+.
3Айғырҙарҙың тояҡ тауышынан,
Яу арбалары дөбөрҙәүенән,
Тәгәрмәс таҡылдауынан ҡурҡып,

Аталар ярҙам итергә балаларына боролоп баҡмаҫ:

Сөнки ҡулдары хәлһеҙләнеп һәленер.
4Пелештиҙәрҙең һәләкәт көнө килә,
Тирға, Сидонға ярҙам итерлек
Тере ҡалған һәр кем ҡырылыр.
Раббы пелештиҙәрҙе,

Кафтор утрауынан килгәндәрҙең иҫән ҡалғандарын юҡ итер+.

5Газа әсе хәсрәтенән сәсен ҡырыр,

Ашҡылон өнһөҙ ҡалыр.

Эй үҙәнлектә иҫән ҡалғандар,

Ҡасанға саҡлы тәнегеҙҙе йәрәхәтләрһегеҙ?“»

6Эй Раббы ҡылысы,
Ҡасанға тиклем һин тынысланырһың?
Ҡыныңа ҡабат инеп ят,
Туҡта һин, тын!+
7Әммә нисек тынысланһын,
Раббы Үҙе уға әмер биргән,
Ашҡылонға, диңгеҙ ярына ебәргән+.

48

Моав тураһында

48^1Моав тураһында.

Исраил Аллаһы, Күк ғәскәрҙәре Раббыһы былай ти:

«Невоға ҡайғы!

Уларҙың ҡалаһы харап булды.

Ҡиръяҫаим мәсхәрәләнде,

Дошман ҡулына ҡалды.

Нығытмаһы хур булды – емерелде+.

2Моавтың даны һүнде.

Хешбонда[*] уға ҡаршы яуызлыҡ ҡылырға ниәт ҡоралар:

„Әйҙәгеҙ, уны ҡәүемдәр араһынан юҡ итәйек“, – тиҙәр.

Эй Мадмен[*], һин дә тын ҡалырһың,

Артыңдан ҡылыс эҙәрләп килә.

3Хоронаимдан иңрәү яңғырар:

„Тар-мар булды ҡала, емерелде!“

4Моав ҡыйратылды,

Балалары ҡысҡырып илай.

5Илай-илай Лухиҫҡа күтәреләләр.

Хоронаимдан төшкән юлда

Һәләкәт арҡаһында аһ-зар яңғырай+.

6Ҡасығыҙ! Йәнегеҙҙе ҡотҡарығыҙ!

Сүлдәге ҡыуаҡ һымаҡ булығыҙ!+

7Эштәреңә, байлығыңа ышанғанға күрә
Һин дә ҡулға төшөрһөң, эй Моав.
Илаһың Кемош үҙенең ҡаһиндары,
Түрәләр менән бергә һөргөнгә китер+.
8Раббы әйтмешләй,
Емереүселәр һәр ҡалаға килер,
Бер ҡала ла ҡотолоп ҡала алмаҫ.
Үҙәнлек һәләк булыр,
Тигеҙлек бушап ҡалыр+.
9Моавҡа тоҙ һибегеҙ,
Ул юҡҡа сығарыласаҡ!
Уның ҡалалары емереләсәк,
Уларҙа йәшәүсе ҡалмаясаҡ».

10Раббы эшен әпен-төпөн башҡарғанға ләғнәт төшһөн! Ҡылысын ҡан ҡойоуҙан тотҡарлағанға ләғнәт төшһөн!

11«Моав йәш сағынан һил йәшәне,
Шарап төпрәһеләй тондо,
Бер һауыттан икенсеһенә ҡойолманы –
Һөргөнгә оҙатылманы;
Шуға тәме боҙолманы, хуш еҫе үҙгәрмәне+.

12Әммә уны һауыттан һауытҡа түгер кешеләрҙе ебәрер көндәрем килә, – тип белдерә Раббы. – Уны түгеп, һауыттарын бушатырҙар, көршәктәрен ватырҙар. 13Исраил халҡы үҙе ышанған Бейт-Ил арҡаһында оятҡа ҡалған кеүек, Моав та илаһы Кемош арҡаһында хур булыр+.

14Нисек: „Беҙ батырбыҙ,

Һуғышҡа әҙер көслө яугирбеҙ“, – тип әйтә алаһығыҙ?

15Моав иле емереләсәк,

Ҡалаларына һөжүм итәсәктәр.

Аҫыл егеттәре салынасаҡ, – тип белдерә исеме Күк ғәскәрҙәре Раббыһы булған Батша. –+

16Моавтың һәләкәте яҡын,

Уның ҡазаһы ашығып килә.

17Эргә-тирәһендә йәшәгәндәр,

Уның исемен белгәндәр, бөтәгеҙ ҙә ҡайғырығыҙ.

Әйтегеҙ: „Аһ! Ҡөҙрәт таяғы, шөһрәт билдәһе һынды!“»

18Эй Дивон ҡалаһында йәшәгән халыҡ!

Шөһрәтле урыныңдан төш,

Саң-туҙан өҫтөнә ултыр.

Сөнки Моавты һәләк итеүсе

Һинең дә өҫтөңә килер,

Ҡәлғәләреңде емерер+.

19Эй Ғароғерҙа йәшәгән халыҡ,

Юл ситенә баҫ та ҡара!

Ҡасып барған ирҙән, йүгергән ҡатындан:

«Ни булды?» – тип һора+.

20Оятҡа ҡалды Моав, тар-мар ителде!

Үкереп-үкереп илағыҙ!

Моавтың бушлыҡҡа әйләнгәнен

Арнон буйында иғлан итегеҙ!

21– Яҫы таулыҡтағы ҡалалар – Холон, Яһас, Мефағаҫ, 22Дивон, Нево, Бейт-Дивлаҫаим, 23Ҡиръяҫаим, Бейт-Гамул, Бейт-Меғон, 24Ҡирйоҫ, Босра – Моав ерендәге алыҫ һәм яҡын бөтә ҡалаларға хөкөм килә. 25Моавтың мөгөҙө ҡырҡылды, беләге һындырылды, – тип белдерә Раббы. –

26Иҫерткәнсе эсер Моавты, сөнки Раббы ҡаршыһында эреләнде. Әйҙә, Моав үҙ ҡоҫҡолоғонда аунаһын, әҙәм көлкөһөнә ҡалһын!+
27Һин Исраилдан көлә инең түгелме? Бурҙар араһында тотолдомо ни ул, уның хаҡта һүҙ сыҡһа, һин баш сайҡайһың+?

28Эй Моавта йәшәгәндәр,

Ҡалаларығыҙҙы ташлап, ҡаяларға һыйынығыҙ.

Мәмерйә ауыҙында оя ҡорған күгәрсендәр кеүек булығыҙ+.

29Моавтың ғорурлығы,
Самаһыҙ мәғрурлығы хаҡында ишеттек;
Текә, тәкәббер, маҡтансыҡлығын,
Үҙен артыҡ юғары ҡуйыуын ишеттек беҙ+.

30«Уның һауалылығын белә йөрөйөм, – тип белдерә Раббы. –

Маҡтанып һөйләнеүе лә,

Эшләгәндәре лә ялған».

31Шуға күрә Моав өсөн һыҡрармын,
Бөтөн Моав өсөн иңрәрмен;
Ҡир-Харәсәҫ халҡы өсөн илармын+.
32Эй Сивманың йөҙөм ағасы, һинең өсөн
Яғзер өсөн йәш түккәндән дә нығыраҡ илармын!
Тәлгәштәрең диңгеҙ ашып,
Диңгеҙгә, Яғзергә етә ине.
Емереүсе һинең йәйге емешеңә,
Бешкән йөҙөмөңә ташланды+.

33«Моавтың уңдырышлы еренән
Шатлыҡ-ҡыуаныс тартып алынды;
Йөҙөм һыҡҡыстарҙан аҡҡан һутты туҡтаттым;
Инде геүләшеп уны иҙмәҫтәр.
Бында – тауыш, тик шатлыҡ ауазы түгел.

34Хешбон менән Әлғәленең иңрәүҙәре Яһасҡа олғашыр, Соғарҙан Хоронаимға, Ғәғләҫ-Шелишияһҡа саҡлы барып етер. Хатта Нимрим һыуҙары ҡорор+. 35Моавта ботҡа табыныу ҡалҡыулыҡтарында ҡорбан килтереүселәрҙе, илаһтарына хуш еҫле матдәләр төтәтеүселәрҙе юҡ итермен, – тип белдерә Раббы».

36Шуға күрә Моав өсөн йөрәгем һыбыҙғы кеүек һыҡрай,

Һыбыҙғылай иңрәй күңелем Ҡир-Харәсәҫ халҡы өсөн,

Сөнки эшләп тапҡан байлыҡтары һәләк булды.

37Һәр кем сәсен, һаҡалын ҡырыр,

Ҡулдарын йәрәхәтләр, биленә ҡыл туҡыма урар+.

38Моавтың өй баштарында,

Майҙандарында күмәкләп илашалар.

«Моавты кәрәкһеҙ бер һауыт кеүек ваттым», – тип белдерә Раббы+.

39«Селпәрәмә килде! Ҡайһылай илашалар.

Оятҡа ҡалып артына боролдо!»

Тирә-яғындағылар өсөн

Мәсхәрә һәм дәһшәт өлгөһө булды Моав!

40Раббы былай ти:

«Ҡара, дошман, бөркөт кеүек осоп,
Моав өҫтөндә ҡанатын кирер+.
41Ҡалалары баҫып алыныр,
Ҡәлғәләре ҡулға төшөр.
Ул көн Моав яугирҙәренең йөрәге

Тулғаҡтан ғазапланған ҡатын йөрәге һымаҡ тулар+.

42Моав халыҡтар араһынан юҡ ителер,
Сөнки ул Раббы алдында эреләнде.
43Дәһшәт, соҡор һәм тоҙаҡ бар һеҙгә,
Эй Моав халҡы! – тип белдерә Раббы. –+
44Дәһшәттән ҡасҡан соҡорға төшөр,
Соҡорҙан сыҡҡан тоҙаҡҡа эләгер.
Сөнки Моавтың өҫтөнә
Яза йылы килтерәм, – тип белдерә Раббы. –+
45Хешбондың күләгәһендә
Хәле бөтөп туҡтаны ҡасҡындар;
Әммә Хешбондан – ут,
Сихон араһынан ялҡын сыҡты;
Моавтың сикәһен,
Башбаштаҡ кешеләрҙең түбәһен ялмар+.
46Башыңа бәлә килде, Моав!
Илаһ Кемоштың халҡы юҡ булды,
Улдарың һөргөнгә ебәрелде,
Ҡыҙҙарың тотҡонлоҡҡа эләкте+.
47Ләкин киләсәк көндәрҙә

Моавҡа элекке мул, имен тормошон ҡайтарырмын», – тип белдерә Раббы.

Йермеяһтың Моав тураһындағы пәйғәмбәрлек һүҙҙәре ошонда тамамлана+.

49

Ғаммон тураһында

49^1Ғаммон халҡы тураһында.

Раббы былай ти:

«Исраилдың улдары юҡмы әллә?

Уның вариҫы юҡмы?

Ни өсөн илаһ Милком Ғадты биләмәһе итеп алған?

Ниңә уның халҡы Ғад ҡалаларында йәшәй+?

2Шул арҡала, бына, шундай көндәр килә, – тип белдерә Раббы, –

Ғаммондарҙың Рабба ҡалаһына ҡаршы
Яу оранын яңғыратасаҡмын;
Ул хараба өйөмөнә әйләнер,
Эргәһендәге ауылдар яндырылыр;

Исраил үҙенә хужа булғандарға хужа булыр, – ти Раббы. –+

3Үкһе, Хешбон! Ғай ҡалаһы емерелде!

Илағыҙ, эй Рабба ҡыҙҙары, ҡыл туҡымаға уранып,

Һыҡтап, диуарҙар араһында йүгерекләгеҙ!

Сөнки илаһығыҙ Милком һөргөнгә оҙатыласаҡ,

Уның ҡаһиндары һәм түрәләр әсирлеккә алып кителәсәк+.

4Ниңә уңдырышлы үҙәнеңә маҡтанаһың?

Эй хыянатсыл Ғаммон-ҡыҙ!

Байлығыңа ышанаһың,

„Кем һуң миңә ҡаршы килһен?“ – тиһең+.

5Ҡара, әйләнә-тирәңдән

Өҫтөңә дәһшәт килтерәсәкмен, – тип белдерә Күк ғәскәрҙәре Раббыһы, Хаким. –

Һеҙҙең барығыҙҙы ҡыуаларҙар,

Ҡасҡандарҙы йыйып алыусы булмаҫ.

6Әммә һуңынан Ғаммон халҡына элекке мул, имен тормоштарын ҡайтарырмын», – тип белдерә Раббы+.

Эдом тураһында

7•Эдом тураһында.

Күк ғәскәрҙәре Раббыһы былай ти:

«Теманда аҡыл эйәләре ҡалманымы ни?

Белдеклеләр ниңә кәңәш итмәй?

Аҡылдары әллә һайыҡҡанмы+?

8Дедан халҡы, борол да ҡас!

Йәшенә һал!

Сөнки Ғаяз нәҫеленә яза бирер ваҡыт етте –

Уның өҫтөнә афәт ебәрәм+.

9Йөҙөм йыйыусылар килгән хәлдә лә,

Бер аҙ йөҙөм ҡалдырмаҫ инеме ни?

Төндә ҡараҡтар инһә лә, кәрәк тиклем генә алыр ине.

10Ә Мин Ғаязды шәп-шәрә сисендерәм,

Йәшерен урындарын асып һалам:

Бер ерҙә лә боҫоп ҡала алмаҫ.

Балалары, туғандары, күршеләре һәләк булыр,

Үҙенең дә ғүмере өҙөлөр.

11Етемдәреңде ҡалдыр, эй Эдом,

Мин уларҙың ғүмерен һаҡлап ҡалырмын;

Тол ҡатындарың да Миңә өмөтләнһен».

12Раббы былай ти:

– Хатта был туҫтаҡтан эсергә тейеш булмағандар ҙа эскәндә, һиңә тейеш булып та, язаһыҙ ҡалмаҡсыһыңмы? Юҡ, һин язаһыҙ ҡалмаҫһың, ул көрәгәнән мотлаҡ эсерһең!+
13Сөнки Үҙем менән ант итәм, – тип белдерә Раббы, – Босра ҡалаһы харабаға, ҡурҡыныс урынға әйләнер, хурлыҡҡа ҡалыр һәм ләғнәткә дусар булыр, эргә-тирәһендәге ҡалалар ҙа мәңгелек бушлыҡҡа әйләнер+.

14Раббынан бер хәбәр алдым.

«Тупланығыҙ ҙа Эдомға ҡаршы

Һуғышҡа күтәрелегеҙ!»

Быны әйтергә ҡәүемдәр араһына илсе ебәрелгән.

15«Ҡара, һине ҡәүемдәр араһында иң меҫкене итәм,

Әҙәм мәсхәрәһенә ҡалдырам.

16Эй һин, торлағын ҡая ярыҡтарында һалған,

Сәскән дәһшәтең менән йөрәгеңдең тәкәбберлеге алданы һине!

Тау түбәләрен төйәк итһәң дә,

Ояңды бөркөт кеүек юғарыға ҡорһаң да,

Унан да һине бәреп төшөрөрмөн, – тип белдерә Раббы. –+

17Эдом шом һала торған урынға әйләнер, уның янынан үткән-һүткән һәр кем, уның яраларынан ҡото алынып, һыҙғырып ҡуйыр+. 18Содом менән Ғамора һәм уларҙың тирә-яғындағы ҡалалар нисек тар-мар ителгән, – ти Раббы, – унда ла һис кем йәшәмәҫ, әҙәм балаһы ул ерҙә төйәкләнмәҫ+.

19Ана, Иордан буйындағы шырлыҡтан

Һуғарылған көтөүлеккә сыҡҡан арыҫлан һымаҡ,

Мин эдомдарҙы тиҙ ҡыуып ебәрермен.

Уға Үҙем һайлағанды етәксе итеп ҡуйырмын.

Кем Миңә тиңләшә ала?

Миңә дәғүә ҡуйырлыҡ,

Миңә ҡаршы торорлоҡ көтөүсе бармы+?

20Шуға күрә Раббының Эдомға ҡаршы ниәтен тыңлағыҙ,

Теманда йәшәүселәргә ҡаршы маҡсатын ишетегеҙ.

Хаҡтыр: көтөүҙән бәрәстәрҙе һөйрәп алып китерҙәр,

Раббы кешеләре арҡаһында

Эдомдың көтөүлектәрен дә һәләк итер+.

21Эдом гөрһөлдәп ауғандан ер тетрәп торор.

Тауыштары Ҡамышлы диңгеҙе буйында ла ишетелер.

22Ҡара, дошман, бөркөт кеүек осоп,
Босра өҫтөндә ҡанаттарын кирер.
Ул көн Эдом яугирҙәренең йөрәге

Тулғаҡтан ғазапланған ҡатын йөрәге һымаҡ тулар»+.

Дамаск тураһында

23Дамаск тураһында.

«Хамаҫ менән Арпад аптырашта ҡалды,

Сөнки яман хәбәр ишетеп, ебеп төштө.

Тыныслана алмаған диңгеҙ кеүек, борсола улар+.

24Дамасктың ҡото осто,
Ҡасырға әҙерләнде, ҡурҡыуға бирелде,
Тулғаҡ тотҡан ҡатын һымаҡ, ғазапҡа сорналды+.
25Ни булды, шөһрәтле ҡала,
Минең шатлығым ҡалаһы ташландыҡмы ни?
26Егеттәре майҙандарҙа ҡолап ятыр,

Бөтә яугирҙәре ул көндө һәләк булыр, – тип белдерә Күк ғәскәрҙәре Раббыһы. –+

27Дамаск диуарҙарына ут һалам,

Бен-Һадад һарайҙарын ут ялмар»+.

Ҡыдар менән Хасор хаҡында

28Бабил батшаһы Навуходоносор тарафынан ҡыйратылған Ҡыдар менән Хасор батшалыҡтары тураһында Раббы былай ти:

«Ҡыдарға һуғыш менән барығыҙ!

Шәреҡ халҡын юҡҡа сығарығыҙ!+

29Уларҙың сатырҙарын һәм көтөүҙәрен,

Сатыр шаршауҙарын, барлыҡ ҡаралдыһын,

Дөйәләрен тартып аласаҡтар.

„Тирә-яҡта – дәһшәт!“ – тип ҡысҡырасаҡтар+.

30Тиҙерәк йүгерегеҙ!

Йәшенегеҙ мәмерйәләргә, Хасорҙа йәшәүселәр! – тип белдерә Раббы. –

Сөнки Бабил батшаһы Навуходоносор
Һеҙҙең хаҡта бер фекергә килде,
Һеҙгә ҡаршы ниәт ҡорҙо.

31Тороғоҙ, ҡайғыһыҙ, вайымһыҙ йәшәгән

Ошо ҡәүемгә һөжүм итегеҙ, – тип белдерә Раббы. –

Ҡапҡалары ла, арҡыры биктәре лә юҡ,
Халҡы үҙ алдына йәшәй+.
32Дөйәләре башҡаларға табыш булыр,
Көтөү-көтөү малдары таланыр.
Был сикә сәстәрен ҡырып йөрөгән әҙәмдәрҙе
Һәр тарафҡа елгә һибәм,

Һәр яҡтан баштарына бәлә ебәрәм, – тип белдерә Раббы. –+

33Хасор сүл бүреләренә төйәк булыр,

Мәңгелек бушлыҡҡа әйләнер.

Унда бер кем дә йәшәмәҫ,

Ул ерҙә әҙәм балаһы төйәкләнмәҫ»+.

Ғелам хаҡында

34Йәһүҙәнең батшаһы Сидкияһ хакимлыҡ итә башлаған көндәрҙә Йермеяһ пәйғәмбәргә Ғелам тураһында Раббы һүҙе булды+.

35Күк ғәскәрҙәре Раббыһы былай ти:

«Бына, Мин Ғеламдың йәйәһен,

Ҡеүәтенең төп таянысын һындырам.

36Ғелам өҫтөнә күктең дүрт тарафынан дүрт ел күндерәм,

Халҡын ошо ел менән сәсеп ебәрәм.

Һөргөн киткән ғеламдар бармаған бер генә ҡәүем дә ҡалмаҫ+.

37Дошмандарының алдында,

Йәндәрен көҫәгәндәрҙең ҡаршыһында

Ғеламды ҡурҡыуға һалам, – тип белдерә Раббы. –

Уларҙың баштарына афәт,
Ялҡынлы асыуымды күндерәм.
Уларҙы тамам ҡырып бөткәнгә тиклем,
Арттарынан ҡылыс ебәрәм+.
38Тәхетемде Ғеламда ҡорам,

Ғелам батшаһы менән түрәләрен юҡ итәм, – тип белдерә Раббы. –

39Әммә киләсәк көндәрҙә Ғеламға мул, имен тормошон кире ҡайтарам», – тип белдерә Раббы+.

50

Бабил хаҡында

50^1Халдейҙар йәшәгән Бабил иле тураһында Йермеяһ пәйғәмбәргә Раббы һүҙе булды+.

2«Белдерегеҙ ҡәүемдәргә, хәбәр ебәрегеҙ!
Байраҡ күтәреп иғлан итегеҙ,
Бер нәмә лә йәшермәгеҙ, еткерегеҙ:
Бабил яулап алыныр,
Бел оятҡа ҡалыр,
Меродах[*] селпәрәмә килер –
Бабил боттары хур булыр,
Ерәнгес һындары емерелер!+
3Бабилға ҡаршы төньяҡтан
Бер ҡәүем күтәрелде;
Илдәрен улар бушлыҡҡа әйләндерер,
Унда йәшәүселәр ҡалмаҫ,
Кешеләр ҙә, йәнлектәр ҙә ҡасып китер+.

4Ул көндәрҙә, ул замандарҙа, – тип белдерә Раббы, – Исраил халҡы һәм Йәһүҙә халҡы бергәләшеп килер, илай-илай йөрөп, Аллалары Раббыны эҙләр+.

5Йөҙҙәрен Сионға табан бороп,
Унда илткән юлды һорашырҙар.
„Әйҙәгеҙ, Раббыға ҡайтайыҡ,
Уның менән мәңгелек,
Онотолмаҫлыҡ килешеү төҙөйөк“, – тиерҙәр+.

6Халҡым Минең аҙашҡан һарыҡ кеүек ине.

Көтөүселәре уны юлдан яҙҙырҙы,

Тауҙар араһында таратып ебәрҙе.

Улар тауҙан ҡалҡыулыҡҡа китте,

Йәшәгән урындарын онотто+.

7Уларҙы кем тапһа, шул ашаны.

Дошмандары: „Беҙ ғәйепле түгел,

Улар ғәҙеллек төйәге булған Раббы,

Ата-бабаларының өмөтө булған

Раббы ҡаршыһында гонаһ ҡылды“, – тине.

8Бабилдан ҡасығыҙ, Халдей еренән китегеҙ!
Көтөү алдынан барған кәзә тәкәһеләй булығыҙ!+
9Бына, Мин төньяҡтағы илдән

Бабилға ҡаршы бөйөк ҡәүемдәрҙе йыйып килтерәм;

Улар сафҡа теҙелеп килерҙәр,
Төньяҡтан һөжүм итеп, Бабилды яулап алырҙар;
Уҡтары мәргән яугирҙеке кеүек булыр –
Һәр саҡ кәрәк ергә барып тейер+.
10Халдей иле баҫҡынсыларҙың табышына әйләнер,

Уны талағандар тамам туйыр, – тип белдерә Раббы. –

11Эй һеҙ, биләмәмде талаусылар!

Ҡыуанып тантана итәһегеҙ,

Болондағы башмаҡтай уйнаҡлайһығыҙ,

Айғыр һымаҡ кешнәйһегеҙ.

12Әммә әсәйегеҙ оятҡа ҡалыр,

Һеҙҙе тапҡандың йөҙө ҡыҙарыр.

Халыҡтар араһында иң һуңғы,

Ҡыу дала, ҡороп кипкән ер булыр.

13Раббының нәфрәте арҡаһында

Бер кем дә йәшәмәҫ унда, буп-буш ҡалыр.

Бабил аша үткән һәр кемдең ҡото алыныр,

Уның яраларына аптырап һыҙғырып ҡуйыр+.

14Бабилды уратып, сафҡа теҙелегеҙ,
Эй һеҙ, ян керешен тартыусылар,
Атығыҙ, уғығыҙҙы йәлләп тормағыҙ,
Сөнки ул Раббыға ҡаршы гонаһ ҡылды+.
15Һәр яҡтан уға ҡаршы оран һалығыҙ!
Бабил ҡулға төштө:
Манаралары ҡоланы, диуарҙары емерелде.
Сөнки был – Раббының үсе:
Уның ҡонон ҡайтарығыҙ,
Үҙе нисек ҡыланһа, шулай эшләгеҙ+.
16Бабилда сәсеүселәрҙе,
Ураҡ ваҡытында ураҡсыны үлтерегеҙ;
Баҫҡынсының ҡылысынан ҡурҡып,
Һәр килмешәк үҙ халҡына ҡайтһын,
Барыһы ла үҙ иленә ҡасһын+.

17Исраил – таралған һарыҡ көтөүе ул;
Уны арыҫландар баҫтырҙы.
Тәүҙә уны Ашшур батшаһы ашаны,

Унан Бабил батшаһы Навуходоносор һөйәктәрен кимерҙе»+.

18Шуға күрә Исраил Аллаһы

Күк ғәскәрҙәре Раббыһы былай ти:

«Бына, Ашшур батшаһын нисек язалаған булһам,

Бабил батшаһы менән илен дә шулай язалайым+.

19Исраилды утлауына кире ҡайтарам.

Ул Кармәлдә һәм Башанда утлар,

Әфраим таулығында һәм Ғилғәдтә туйғансы ашар+.

20Ул көндәрҙә һәм ул замандарҙа, – тип белдерә Раббы, –

Исраилдың ғәйебен эҙләрҙәр, тик ул булмаҫ.

Йәһүҙәнең гонаһтарын юлларҙар, әммә ул табылмаҫ.

Сөнки Үҙем иҫән ҡалдырғандарымды ярлыҡармын»+.

21«Мераҫайим еренә, Пеҡодта[*] йәшәгәндәргә һөжүм ит.

Уларҙы үлтер, тотошлай ҡырып бөтөр, – тип белдерә Раббы. –

Ни бойорһам, барыһын да үтә+.

22Илдә һуғыш-ҡыйралыш ауаздары яңғырай!+

23Бөтә донъяны емергән балға ине,

Инде үҙе ватылды, емерелде!

Бабил бар ҡәүемдәр араһында

Ҡот осорғос нәмәгә әүерелде!+

24Мин һиңә тоҙаҡ ҡорҙом, эй Бабил!

Үҙең дә һиҙмәйенсә уға эләктең.

Раббыға ҡаршы сыҡҡаның өсөн

Һине таптылар, эләктереп алдылар».

25Раббы ҡорал келәтен асты,
Асыуының ҡоралын сығарҙы,
Сөнки Күк ғәскәрҙәре Раббыһы Хакимдың
Халдей ерендә ҡыласаҡ ғәмәле бар+.
26Бабилға һәр яҡтан һөжүм итегеҙ;
Келәттәрен шар асығыҙ;
Мөлкәтен ашлыҡ һымаҡ өйөгөҙ.
Уны тулыһынса юҡҡа сығарығыҙ,
Бер нәмәһе лә ҡалмаһын.
27Бөтә үгеҙҙәрен боғаҙлағыҙ,
Салыу урынына килтерегеҙ.
Баштарына ҡайғы!
Сөнки уларҙың көнө, яза мәле етте.
28Тыңлағыҙ! Аллабыҙ Раббының үс алыуын,
Ҡорамы өсөн ҡон ҡайтарыуын
Сионда иғлан итер өсөн

Бабилдан ҡасып ҡотолоусыларҙың тауышы ишетелә!+

29«Уҡсыларҙы, ян керешен киргәндәрҙе

Һәммәһен саҡырығыҙ Бабилға ҡаршы.

Уны уратып алһындар, ҡасып ҡотолғандар булмаһын.

Ҡылғандарына күрә күрһәтегеҙ уға,
Үҙе нимә эшләгән, шуны эшләгеҙ,
Сөнки Раббыға – Исраилдың Изгеһенә ҡаршы
Ул тәкәббер баш күтәрҙе+.

30Шуға күрә егеттәре майҙандарҙа йығылып ҡалыр,

Ул көн бөтә яугирҙәре һәләк булыр», – тип белдерә Раббы+.

31«Ҡара, Мин ҡаршымын һиңә,

Эй тәкәббер Бабил! – тип белдерә Хаким, Күк ғәскәрҙәре Раббыһы. –

Сөнки һинең көнөң,

Һине язалар ваҡытым етте.

32Тәкәббер һөрөнөп барып төшөр,

Уны торғоҙоусы булмаҫ.

Ҡалаларына ут һалам,

Тирә-яғын үртәп юҡ итәсәк»+.

Раббының Үҙ халҡын ҡотҡарыуы

33Күк ғәскәрҙәре Раббыһы былай ти:

«Исраил да, Йәһүҙә халҡы ла иҙелә.

Уларҙы тотҡонға алыусылар ҡаты тота,

Һис тә ысҡындырырға теләмәй+.

34Әммә уларҙың Йолоп алыусыһы ҡеүәтле,

Күк ғәскәрҙәре Раббыһы – Уның исеме.

Үҙенең халҡын Ул мотлаҡ яҡлар,

Илдәренә именлек килтерер,

Бабилда йәшәүселәрҙең тыныслығын алыр.

35Халдейҙарға ҡаршы – ҡылыс! – тип белдерә Раббы. –

Бабилда йәшәгәндәргә,

Түрәләренә, аҡыл эйәләренә – ҡылыс!

36Ҡылыс ялған пәйғәмбәрҙәренә төшһөн!

Ахмаҡлыҡтары ярылып ятһын.

Ҡылыс һуғышсыларына төшһөн!

Уларҙың ҡото алынһын.

37Ҡылыс аттарына, яу арбаларына,

Килмешәктәрҙән торған ғәскәренә төшһөн!

Уларҙы ҡурҡаҡ ҡатындар итһен!

Хазиналарына ҡаршы ҡылыс килһен!

Улар барыһы ла таланасаҡ+.

38Һыуҙарына ҡоролоҡ килһен!

Улар тотош кибеп бөтһөн!

Сөнки Бабил – боттар иле,

Халҡы ҡурҡыныс һындар арҡаһында

Аҡылдан шашты+.

39Шуға күрә унда ҡырағай хайуандар,

Һыртландар, дөйәғоштар йәшәр,

Быуындан-быуынға һис кем төйәкләнмәҫ+.

40Содомды һәм Ғамораны

Тирә-яғындағы ҡалалар менән

Алла нисек тар-мар иткән,

Унда ла һис кем йәшәмәҫ,

Әҙәм балаһы ул ерҙә төйәкләнмәҫ, – тип белдерә Раббы+.

41Ана, төньяҡтан бер халыҡ килә,
Бөйөк ҡәүем һәм бик күп батшалар
Ер сигенән күтәрелә+.
42Ҡулдарында – йәйә, һөңгө;
Улар аяуһыҙ һәм мәрхәмәтһеҙ.
Тауыштары диңгеҙ олоуындай;
Аттарҙа сабып киләләр,
Бер кешеләй яуға теҙеләләр
Һиңә ҡаршы һуғышырға, эй Бабил-ҡыҙ!
43Бабил батшаһы улар хаҡында хәбәр алды,
Ҡулдары һәленеп төштө;
Тулғаҡ тотҡан ҡатын кеүек,
Әрнеү-ғазап йәнен өттө+.
44Ана, Иордан буйындағы шырлыҡтан
Һуғарылған көтөүлеккә сыҡҡан арыҫлан һымаҡ,
Мин бабилдарҙы тиҙ ҡыуып ебәрермен.
Уға Үҙем һайлағанды етәксе итеп ҡуйырмын.
Кем Миңә тиңләшә ала?
Миңә дәғүә ҡуйырлыҡ,
Миңә ҡаршы торорлоҡ көтөүсе бармы?»+

45Шуға күрә Раббының Бабилға ҡаршы ниәтен тыңлағыҙ.

Халдей иленә ҡаршы маҡсатын ишетегеҙ.

Хаҡтыр, көтөүҙән бәрәстәрҙе һөйрәп алып китерҙәр,

Раббы кешеләре арҡаһында

Бабилдың көтөүлектәрен дә һәләк итер+.

46Бабил яулап алыныр, шауынан ер тетрәп торор.

Иңрәүҙәре халыҡтар араһында ишетелер.

51

51^1Раббы былай ти:

«Бына Мин Бабилда һәм Лев-Ҡамайҙа[*] йәшәүселәргә ҡаршы

Һәләкәтле ғәрәсәт ҡуптарам+.
2Ашлыҡ елгәреүселәр күндерәм Бабилға,
Уны елгәреп, ерен бушатырҙар.
Ҡаза көнөндә һәр яҡтан уға ябырылырҙар.
3Уҡсы йәйәһен кирә алмаһын,
Һарайтаһын кейеп өлгөрмәһен.
Уның егеттәрен ҡыҙғанмағыҙ;
Бар ғәскәрен ҡырып бөтөрөгөҙ.
4Үлтерелгәндәр – Халдей ерендә,
Яралылар Бабил урамдарында ергә йығылыр+.
5Исраилдың Изгеһе алдында
Илдәре енәйәткә батҡан булһа ла,
Аллалары Күк ғәскәрҙәре Раббыһы
Исраил һәм Йәһүҙә халҡын ташламаны+.
6Бабилдан ҡасығыҙ!
Һәр кем үҙ йәнен ҡотҡарһын!
Уның гонаһы арҡаһында харап булмағыҙ,
Сөнки был – Раббының үс алыу сәғәте,
Ул Бабилдың ҡылғанының әжерен ҡайтарыр!+
7Бабил – Раббы ҡулында бер алтын туҫтаҡ ине,
Бөтә донъяны иҫертте ул
Ҡәүемдәр уның шарабын эсте,
Шул арҡала барыһы ла аҡылынан шашты+.
8Ҡапыл төшөп селпәрәмә килде Бабил –
Йәлләп уның өсөн йәш түгегеҙ!
Яраларына бәлзәм һөртөгөҙ,
Бәлки, уға дауа табылыр»+.

9«Дауаланыҡ беҙ Бабилды, әммә һауыҡманы.

Ташлағыҙ уны,

Һәр беребеҙ үҙ илебеҙгә ҡайтайыҡ.

Сөнки уға сығарылған хөкөм күккә етте,

Болоттарға тиклем күтәрелде».

10«Раббы беҙҙе аҡланы;
Әйҙәгеҙ, Аллабыҙ Раббының был эшен
Сионда иғлан итәйек!»

11Уҡтарығыҙҙы ослағыҙ!

Һаҙаҡтарығыҙға тултырығыҙ!

Раббы, Үҙенең ҡорамы өсөн үс алырға,

Бабилды һәләк ҡылырға ниәт итеп,

Мадай батшаларын Бабилға ҡаршы ҡуҙғатты+.

12Бабил диуарҙары ҡаршыһында

Байраҡ күтәрегеҙ!

Һаҡсыларҙың һанын күбәйтегеҙ,

Ҡарауылсылар ҡуйығыҙ, боҫҡон[*] ҡороғоҙ!

Сөнки Раббы Үҙенең ниәтен –

Бабил халҡына ҡаршы әйткәнен бойомға ашырыр.

13Эй ағын һыуҙар буйында йәшәгәндәр,
Бик мул хазиналары булғандар,
Ахырығыҙ килде, ғүмер ебегеҙ өҙөлдө+.

14Күк ғәскәрҙәре Раббыһы Үҙенең барлығы менән ант итте:

«Һине саранча тубы баҫып алғандай,

Дошман сиреүе менән тултырасаҡмын.

Һиндә уларҙың еңеү ауаздары яңғырап торор»+.

Раббыға мәҙхиә

15Раббы Үҙенең ҡөҙрәте менән ерҙе яратты,
Аҡылы менән ғаләмде ҡорҙо,
Зиһене менән күктәрҙе йәйҙе+.
16Уның күкрәүенән күктәге һыуҙар шаулай;
Ул ер сигенән болоттар күтәрә.
Ямғыр өсөн йәшенен йәшнәтә,
Келәттәренән елдәр сығара+.
17Уның алдында бар әҙәм аҡылһыҙ һәм наҙан;
Һәр көмөшсө боттары менән оятҡа ҡала,
Яһаған һындары ялған,
Уларҙың өнө-тыны юҡ+.
18Һис файҙаһыҙ, көлкө нәмә улар,
Язаланған мәлдә юҡҡа сығасаҡтар.
19Улар кеүек түгел Яҡуптың Өлөшө,
Сөнки Ул – бөтәһен дә бар ҡылыусы.
Ә Исраил халҡы – Уның биләмәһе,
Күк ғәскәрҙәре Раббыһы – Уның исеме!+

20«Һин Бабил – суҡмарым Минең, яу ҡоралым:
Һинең менән ҡәүемдәрҙе ҡырам,
Һинең менән батшалыҡтарҙы емерәм+.
21Һинең менән ат һәм һыбайлыны,
Яу арбаһын һәм күсерен ялпаштырам;
22Һинең менән ирҙәрҙе һәм ҡатындарҙы,
Һинең менән йәшен-ҡартын,
Егеттәрҙе һәм ҡыҙҙарҙы Мин ҡыйратам;
23Һинең менән көтөүҙе һәм көтөүсене,
Үгеҙҙәре менән бергә игенсене,
Өлкә башлығын, ҡала хакимын тар-мар итәм.

24Бабилдан һәм бөтә халдейҙарҙан

Сионға ҡылған бар золомдары өсөн

Күҙ алдығыҙҙа үс аласаҡмын, – тип белдерә Раббы. –

25Эй Бабил, һәләк итеүсе тау,
Мин һиңә ҡаршымын! – тип белдерә Раббы. –
Эй бар донъяны һәләк итеүсе!
Ҡулымды һиңә ҡаршы күтәреп
Ҡаяларҙан аҫҡа тәгәрләтәм,
Янып-көйгән тауға әйләндерәм.
26Һинән төҙөлөш өсөн мөйөш ташы ла,
Нигеҙ ташы ла алмаҫтар,

Һин мәңге бушлыҡ булып ҡалырһың», – тип белдерә Раббы.

27Ер йөҙөндә байраҡ күтәрегеҙ,
Ҡәүемдәр араһында борғо ҡысҡыртығыҙ;
Әҙерләгеҙ халыҡтарҙы,
Арарат, Минни, Ашкеназ батшалыҡтарын
Бабилға ҡаршы туплағыҙ.
Башлыҡ тәғәйенләгеҙ ғәскәргә,
Өҫтөнә саранча тубы кеүек аттар ебәрегеҙ+.
28Ҡәүемдәрҙе – Мадай батшаларын,
Өлкә, ҡалаларҙың башлыҡтарын,
Уға буйһонған бөтә илдәрҙе
Бабилға ҡаршы һуғышҡа әҙерләгеҙ!+
29Ер тетрәй һәм ҡалтырана,
Сөнки Раббының Бабилға ҡаршы ниәте –

Кеше йәшәмәҫ төйәккә, бушлыҡҡа әйләндереү ниәте

Тормошҡа аша+.

30Бабил батырҙары һуғышыуҙан туҡтаны,

Нығытмаларында боҫто.

Көстәре бөттө уларҙың,

Ҡурҡаҡ ҡатындар кеүек булдылар.

Торлаҡтары – янғын ҡосағында,

Ҡапҡа биктәре ватылды+.

31Сапҡын артынан сапҡын елдерә,

Илсе артынан илсе саба.

Хәбәр тиҙерәк Бабил батшаһына барып етһен:

«Ҡалабыҙ баҫып алынды,

32Кисеүҙәребеҙҙе ҡулға төшөрҙөләр,

Нығытмаларыбыҙ – ут эсендә,

Ягирҙәр ҡурҡыуға ҡалды!»

33Исраил Аллаһы, Күк ғәскәрҙәре Раббыһы былай ти:

«Бабил-ҡыҙ көлтә һуҡҡан ырҙын табағына оҡшаған:

Бына-бына уның ураҡ ваҡыты етер»+.

34«Бабил батшаһы Навуходоносор
Ашаны беҙҙе, кимерҙе;
Буш туҫтаҡҡа әйләндерҙе,
Аждаһалай йотто;
Рәхәтләнеп ҡорһағын тултырҙы,
Шунан беҙҙе сығарып ташланы+.

35Беҙ кисергән йәбер-золом Бабилдың башына төшһөн!»

Шулай тиер Сион халҡы.

«Түгелгән ҡаным өсөн халдейҙар язаланһын», – тиер Йәрүсәлим.

36Шуға күрә Раббы былай ти:

«Инде дәғүәңде Үҙем ҡарармын,
Һинең өсөн үс алырмын.
Диңгеҙен ҡоротормон,
Инештәрен киптерермен+.
37Бабил таштар өйөмөнә,
Сүл бүреләренең төйәгенә,
Ҡот осорғос бер урынға,
Кеше йәшәмәҫ ергә, мәсхәрәгә әйләнер+.

38Халҡы бергәләп арыҫландай үкерер;
Арыҫлан балаһылай ырылдар+.
39Әммә улар ҡыҙышып киткәс,
Табын ҡорормон, иҫертермен,
Әйҙә, кәйефләнһендәр,
Мәңгелек йоҡоға талһындар ҙа
Башҡа уянмаһындар, – тип белдерә Раббы. –
40Мин уларҙы һарыҡ бәрәселәй,
Кәзә-һарыҡ тәкәләреләй салырға алып китермен.

41Шешах тар-мар ителде,
Бөтә донъяның даны яуланды!
Бабил ҡәүемдәрҙең араһында
Дәһшәткә һалыр урынға әүерелде!
42Бабилды диңгеҙ баҫты,
Шаулы тулҡындар уны ҡапланы.
43Ҡалалары харабаға,
Ҡоро тупраҡ, сүллеккә әйләнде.
Инде унда бер кем дә йәшәмәй,
Һис кемдең аяғы баҫмай+.
44Бабил илаһы Белды язалайым,
Йотҡандарын ауыҙынан тартып алам.
Ҡәүемдәр башҡа уға ағылмаҫ,
Бабилдың диуарҙары йығылыр+.
45Унан сыға һал, халҡым!
Раббының ялҡынлы асыуынан
Һәр берегеҙ йәнегеҙҙе ҡотҡарығыҙ!+
46Йөрәгегеҙ ҡалтырап төшмәһен,
Ерҙә йөрөгән хәбәрҙәрҙән ҡурҡмағыҙ,

Бер йыл бер хәбәр килер, киләһе йылға – икенсе.

„Аяуһыҙлыҡ ерҙә хөкөм һөрә,

Хаким хакимға ябырыла!“

47Бына шундай көндәр етер,
Бабилдың боттарын язалармын;
Бөтә ере хурлыҡҡа ҡалыр,
Үлтерелгәндәре унда аунап ятыр+.

48Күк, ер һәм ундағы бар нәмә ҡыуанып гөрләшер,

Сөнки Бабилдың өҫтөнә төньяҡтан емереүселәр килә, – тип белдерә Раббы. –+

49Эй Исраилдың үлтерелгәндәре!

Бөтөн ерҙә Бабил үлтергәндәр нисек ҡолаһа,

Бабил үҙе лә шулай уҡ ҡолар.

50Ҡылыстан ҡотолғандар, ҡасығыҙ, туҡтамағыҙ!

Алыҫ илдә лә Раббыны онотмағыҙ,

Йәрүсәлим күңел түрегеҙҙә булһын».

51«Мыҫҡыл ишетәбеҙ, оятҡа ҡалдыҡ,
Йөҙөбөҙгә сәркеү яғылды,
Сөнки яттар Раббы ҡорамының
Изге урындарына инде»+.

52«Бына шундай көндәр килә, – тип белдерә Раббы, –

Мин Бабил боттарын язалармын.

Бөтә ерҙә яралылар ыңғырашыр+.

53Бабил хатта күккә олғашһа ла,

Бейек ҡәлғәләрен нығытһа ла,

Минән уға ҡыйратыусылар киләсәк», – тип белдерә Раббы+.

54Бабилдан һыҡтап илаған тауыш ишетелә,
Халдей ерендә – оло ҡыйралыш!+
55Сөнки Раббы Бабилды һәләк ҡылыр,
Ундағы тәкәббер ауаздарҙы юҡ итер.
Дошмандары ташҡын һымаҡ шаулар,
Геүләүҙәре яңғырап торор.
56Бабилға һәләк итеүсе килер,
Һуғышсылары әсиргә төшөр, йәйәләре һыныр;
Сөнки Раббы – ҡон ҡайтарыусы Алла,
Әжерен ҡылғанына күрә бирер+.

57«Бабил түрәләрен, аҡыл эйәләрен,
Өлкә, ҡала башлыҡтарын,
Һуғышсыларын иҫерткәнсе эсерәм.

Улар мәңгелек йоҡоға талыр һәм бүтән уянмаҫ», – тип белдерә исеме Күк ғәскәрҙәре Раббыһы булған Батша.

58Былай ти Күк ғәскәрҙәре Раббыһы:

«Бабилдың ҡалын диуарҙары нигеҙенә тиклем емерелер.

Бейек ҡапҡалары утта яндырылыр.

Бушҡа ғына көс түкте халыҡтар,

Ҡәүемдәр тик юҡҡа яфа сиккән,

Хеҙмәттәре утта янып бөткән»+.

Йермеяһтың Бабилға хәбәр ебәреүе

59Йәһүҙә батшаһы Сидкияһ, хакимлығының дүртенсе йылында, Бабилға сәфәргә йыйынды. Йермеяһ пәйғәмбәр Сидкияһты оҙата барған баш хеҙмәтсе Махсеяһ улы Нерияһтан тыуған Сераяһҡа йомош ҡушты+. 60Йермеяһ Бабилға киләсәк барлыҡ бәләләрҙе, Бабил хаҡындағы ошо һүҙҙәрҙең барыһын да төргәк китапҡа теркәне. 61Шунан Йермеяһ Сераяһҡа:

– Ҡара уны, Бабилға барғас, ошонда яҙылғандарҙың барыһын да уҡы ла 62әйт: «Эй Раббым! Һин был ил тураһында: Уны тотош юҡ итәсәкмен. Бында кеше лә, мал-тыуар ҙа ҡалмаҫ. Ул мәңгегә бушлыҡ булыр, – тинең»+. 63Был төргәкте уҡып бөткәс, уға таш бәйләп Евфраттың уртаһына ырғыт+. 64Шунан былай тип әйт: «Бабил ошолай батыр һәм Раббы уға ебәргән һәләкәттән бүтәнсә ҡалҡа алмаҫ, бөтөнләй хәлдән тайыр».

Ошо урында Йермеяһтың һөйләгәндәре тамамлана.

52

Йәрүсәлимдең ҡолатылыуы

52^1•Тәхеткә ултырғанда Сидкияһҡа егерме бер йәш ине. Ул Йәрүсәлимдә ун бер йыл батшалыҡ итте. Әсәһе Хамутал Ливна ҡалаһынан Йермеяһтың ҡыҙы ине+. 2Сидкияһ та, Йеһояҡим кеүек үк, Раббы күҙендә яман булған эштәр ҡыла. 3Раббы Йәрүсәлим менән Йәһүҙәгә шул тиклем ныҡ асыулы ине, уларҙы Үҙенең хозурынан алып бырғаны.

Сидкияһ Бабил батшаһына ҡаршы баш күтәрҙе+.

4Сидкияһ хакимлығының туғыҙынсы йылында, унынсы айҙың унынсы көнөндә Бабил батшаһы Навуходоносор, бөтә ғәскәре менән килеп, Йәрүсәлимдең әйләнәһенә туплам булып урынлашты һәм уратып уба ҡорҙо+. 5Ҡала Сидкияһ батша хакимлығының ун беренсе йылына тиклем ҡамауҙа булды. 6Дүртенсе айҙың туғыҙынсы көнөнә ҡалала аслыҡ шул тиклем көсәйҙе, халыҡтың бер тәғәм ризығы ла ҡалманы. 7Шул көндө дошман ҡала диуарының бер урынын емерҙе. Халдейҙар ҡаланы һәр яҡтан ҡамауҙа тотһалар ҙа, Йәһүҙә батшаһы яугирҙәре менән бергә ҡасып китте. Улар төндә батша баҡсаһының эргәһендә ике диуар араһындағы ҡапҡанан сыҡтылар ҙа Ғарава юлынан киттеләр. 8Халдейҙар ғәскәре Сидкияһ батша артынан төштө һәм уны Йерихо тигеҙлегендә ҡыуып етте. Бөтә ғәскәр батшаны ташлап ҡасып бөттө. 9Батшаны әсиргә алып, Хамаҫ ерендәге Ривлаға Бабил батшаһына килтерҙеләр һәм Навуходоносор уға хөкөм сығарҙы+. 10Бабил батшаһы Ривлала Сидкияһтың күҙ алдында улдарын, шулай уҡ Йәһүҙәнең бөтә түрәләрен сәнсеп үлтертте+. 11Сидкияһтың күҙен һуҡырайтты һәм, баҡыр бығау кейҙереп, Бабилға алып китте. Сидкияһ үлгән көнөнә тиклем зинданда тотолдо+.

12Навуходоносор батша хакимлығының ун туғыҙынсы йылында, бишенсе айҙың унынсы көнөндә Бабил батшаһының хеҙмәтсеһе, нөгәрҙәр башлығы Невузарадан Йәрүсәлимгә инде+. 13Ул Раббы ҡорамын, батша һарайын, Йәрүсәлимдәге йорттарҙы – бөтә ҙур биналарҙы – яндырып бөтөрҙө+. 14Нөгәрҙәр башлығы етәкселегендә халдейҙар ғәскәре Йәрүсәлимде уратып алған диуарҙарҙы емерҙе+. 15Ярлыларҙың ҡайһы берәүҙәрен, ҡалала иҫән ҡалған кешеләрҙе, Бабил батшаһы яғына күскәндәрҙе һәм ҡалған һөнәрселәрҙе Невузарадан һөргөнгә оҙатты. 16Йөҙөм баҡсаларында һәм баҫыуҙарҙа эшләр өсөн бер ни тиклем ярлыларҙы ғына ҡалдырҙы.

17Халдейҙар, Раббы ҡорамындағы баҡыр бағаналарҙы, таяуҙарҙы, баҡыр диңгеҙҙе киҫәктәргә тураҡлап, барлыҡ баҡырын Бабилға оҙаттылар+. 18Улар ҡаҙандарҙы, көрәктәрҙе, филтә таҙартҡыстарҙы, сеүәтәләрҙе, табаҡтарҙы, ғөмүмән, ҡорамдағы ғибәҙәт хеҙмәтендә ҡулланылған барлыҡ баҡыр һауыттарҙы алды+. 19Тастарҙы, күмер сүлмәктәрен, сеүәтәләрҙе, ҡаҙандарҙы, шәмдәлдәрҙе, хуш еҫ төтәҫләгестәрҙе, түкмә ҡорбандар өсөн һауыттарҙы, алтындан һәм көмөштән ҡойолған әйберҙәрҙе нөгәрҙәр башлығы алып китте.

20Раббы ҡорамы өсөн Сөләймән батша яһатҡан ике бағана, баҡыр диңгеҙ һәм уны тотоп торған ун ике үгеҙ рәүешендәге таяуҙарға килгәндә, улар өсөн тотонолған баҡыр үлсәп бөтөрөрлөк түгел ине+. 21Һәр бағананың бейеклеге – ун һигеҙ, әйләнә оҙонлоғо ун ике терһәк булып, дүрт бармаҡ ҡалынлығындағы баҡырҙан эшләнгән был бағаналарҙың эстәре ҡыуыш ине+. 22Остарында баҡыр таж бар. Таждың бейеклеге биш терһәк ине. Таж тирәләй ҡуйылған селтәр ҙә, анар емештәре лә баҡырҙан ҡойолғайны. Анар емештәре менән биҙәлгән икенсе бағана ла беренсеһенә оҡшағайны. 23Һәр бағана тирәләй туҡһан алты анар емеше булып, селтәрҙе уратҡан анарҙарҙың бөтәһе йөҙ дана ине.

24Нөгәрҙәр башлығы баш ҡаһин Сераяһты, ҡаһин ярҙамсыһы Сефанъяһты, өс тупһа һаҡсыһын әсиргә алды+. 25Ҡалала тороп ҡалған яугирҙәрҙең башлығын, батшаның ете кәңәшсеһен, ил халҡын ғәскәри хеҙмәткә теркәгән хәрби баш кәтипте һәм ҡалала ҡалған халыҡтан алтмыш кешене үҙе менән алып китте. 26Нөгәрҙәр башлығы Невузарадан уларҙың барыһын да Ривлаға Бабил батшаһына алып барҙы. 27Бабил батшаһы уларҙы Хамаҫ ерендәге Ривлала язалап үлтерҙе. Шулай итеп, Йәһүҙә халҡы үҙ төйәгенән һөргөнгә ҡыуылды.

28Бабил батшаһы һөргөнгә ҡыуып алып киткән кешеләрҙең иҫәбе түбәндәгесә: Навуходоносор хакимлығының етенсе йылда өс мең егерме өс йәһүҙи,+
29ун һигеҙенсе йылында – Йәрүсәлимдән һигеҙ йөҙ утыҙ ике кеше; 30егерме өсөнсө йылында нөгәрҙәр башлығы Невузарадан тарафынан ете йөҙ ҡырҡ биш йәһүҙи һөргөнгә алып кителде. Һөргөнгә ҡыуылған халыҡ йәмғеһе дүрт мең алты йөҙ кеше ине.

Йеһояхиндың зиндандан сығарылыуы

31•Йәһүҙә батшаһы Йеһояхин Бабилға һөргөнгә ебәрелеүенең утыҙ етенсе йылында Бабил тәхетенә Әуил-Меродах ултырҙы. Шул йылдың ун икенсе айының егерме бишенсе көнөндә Әуил-Меродах, Йәһүҙә батшаһы Йеһояхинға мәрхәмәт күрһәтеп, зиндандан азат итте+. 32Уның менән миһырбанлы һөйләште, Бабилда булған башҡа батшаларға ҡарағанда юғарыраҡ урынға ултыртты. 33Йеһояхин зиндан кейемдәрен алмаштырҙы, ошо көндән алып ғүмеренең аҙағына тиклем батша менән бер табындан ашаны. 34Вафат булғанға тиклем уға Бабил батшаһы тарафынан йәшәү өсөн кәрәк-яраҡ көн һайын бирелә килде.

* 1:11 Баҙам – руссаһы: миндаль.

* 1:12 Бында һүҙ уйнатыу: йәһүд телендә «баҙам» һәм «уяу» – ауаздаш һүҙҙәр.

* 2:18 Шихор – Нил йылғаһының бер ҡушылдығы.

* 3:1 …уйнаштарың менән зина ҡылдың – бында ят илаһтарға табыныу тураһында һүҙ бара.

* 4:31 Сион-ҡыҙ – Сион тауында урынлашҡан Йәрүсәлим ҡалаһының шиғри атамаһы. Бында һәм башҡа шундай урындарҙа Сион һәм Йәрүсәлим ҡатын-ҡыҙға тиңләштерелә.

* 6:10 …ҡолаҡтары ҡапланған… – йәһүд телендә һүҙмә-һүҙ тәржемәһе: «ҡолаҡтары сөннәтләнмәгән».

* 7:18 Күк алиһәһе – бабилдарҙың алиһәһе Иштар.

* 19:2 Харсиҫ – йәһүд телендә «ватыҡ көршәк киҫәктәре» тигән мәғәнәлә.

* 20:3 Магор-Миссавив – йәһүд телендә «тирә-яҡта – дәһшәт» тигән мәғәнәлә.

* 22:11 Шаллум – Йеһоахаз батшаның икенсе исеме (ҡарағыҙ: «ІV Батшалар» 23:31).

* 22:23 Ливан – бында йәки батшаның Йәрүсәлимдәге һарайы, йәки Йәрүсәлим ҡалаһы үҙе күҙ уңында тотола.

* 22:24 Конъяһ/Йеһояхин – Йеһояхин батшаны Йехонъяһ һәм Конъяһ тип тә атайҙар.

* 23:33 …хәбәр… йөк… – бында һүҙ уйнатыу. Йәһүд телендә «хәбәр» һәм «йөк» һүҙҙәренең яҙылышы бер.

* 25:26 Шешах – был урында Бабилды аңлата.

* 27:1 Сидкияһ – бында йәһүд телендәге ҡайһы бер сығанаҡтарға һәм сүриә телендәге, ғәрәп тәржемәләренә таянып алынды. Йәһүд телендәге төп нөсхәлә – Йеһояҡим.

* 46:15 Үгеҙең – Мысырҙың Мемфис ҡалаһындағы ҡорамда торған һәм илаһ Апис тип аталған үгеҙ һыны.

* 48:2 Хешбон – йәһүд телендә «ниәт» тигән һүҙгә оҡшаш.

* 48:2 Мадмен – йәһүд телендә «тынып ҡалыу» тигән һүҙгә оҡшаш.

* 50:2 Бел, Меродах – Бабилдың илаһтары, икенсе исем Мардук булараҡ билдәле.

* 50:21 Мераҫайим, Пеҡод – Бабил илендәге өлкәләр. Йәһүд телендәге текста һүҙ уйнатыу: «мераҫайим» – «фетнә артынан фетнә», «пеҡод» – «яза биреү».

* 51:1 Лев-Камай – йәһүд телендә «дошмандарымдың йөрәге» тигән мәғәнәлә булып, Халдей илен аңлата.

* 51:12 Боҫҡон – руссаһы: засада.

+ 1:1 Йуш 21:18, 3 Бат 2:26

+ 1:2 4 Бат 22:1, Йер 3:6, Йер 25:3, Сеф 1:1

+ 1:3 4 Бат 23:36, 4 Бат 24:18, Йер 39:2, 4 Бат 25:8-11

+ 1:4 Ишғ 49:1, Глт 1:15, Ишғ 49:6, Ғмл 9:15
+ 1:6 Сығ 4:10
+ 1:8 Зөл 2:6, Зөл 3:11, Маҫ 10:28, Йер 15:20
+ 1:9 Ишғ 6:7, Днл 10:16, Йер 5:14
+ 1:10 Йер 18:7, Йер 31:28
+ 1:11 Ғам 7:8, Ғам 8:2
+ 1:13 Зәк 6:6

+ 1:14 Йер 4:6, Йер 6:1, Йер 10:22, Йер 13:20, Йер 47:2, Зөл 26:7

+ 1:15 Йер 25:9

+ 1:17 3 Бат 18:46

+ 1:18 Ишғ 50:7, Йер 6:27, Йер 15:20, Зөл 3:8-9

+ 2:2 Йер 3:4, Зөл 16:8, Ҡнн 2:7

+ 2:3 Сығ 19:6, Сығ 28:36, Ҡнн 7:6, Яҡ 1:18, Асл 14:4

+ 2:5 Мих 6:3, 4 Бат 17:15, Рим 1:21

+ 2:6 Ҡнн 8:15

+ 2:7 Ҡнн 8:7, Ҡнн 11:11, Лев 18:25, Иҫп 35:33, Зөл 36:17

+ 2:8 Йер 23:13
+ 2:9 Сығ 20:5-6
+ 2:10 Ишғ 21:16-17

+ 2:11 Ишғ 37:19, Йер 16:20, Зәб 105:20, Рим 1:23

+ 2:13 Зәб 35:10, Йер 17:13, Ях 4:10

+ 2:15 Ишғ 5:29, Йер 4:7, Нхм 2:11, Йер 9:11, Йер 46:19

+ 2:18 Ишғ 30:2, Ишғ 31:1, Йер 2:18, Зөл 16:28, Зөл 23:12

+ 2:20 Йер 30:8, Зөл 34:27, Зөл 6:13, Зөл 16:15-16, Һош 4:13

+ 2:21 Ишғ 5:1, Зәб 79:9, Маҫ 21:33
+ 2:22 Әйп 9:30, Зөл 24:12
+ 2:24 Һош 8:9
+ 2:25 Ҡнн 32:16, Йер 3:13, Йер 18:12
+ 2:26 Йер 32:32
+ 2:27 Хак 10:10
+ 2:28 Ҡнн 32:37, Йер 11:12-13

+ 2:30 Ишғ 9:13, Йер 5:3, 3 Бат 18:4, 2 Йыл 24:21, Маҫ 23:37, Ғмл 7:52

+ 2:32 Ишғ 61:10, Ҡнн 32:18, Ишғ 17:10, Йер 3:21, Һош 8:14

+ 2:33 Йер 22:20, Йер 30:14
+ 2:34 4 Бат 21:16, 4 Бат 24:4, Йер 19:4
+ 2:36 Ишғ 30:3-5
+ 3:1 Ҡнн 24:1-4
+ 3:2 Ишғ 13:20, Зөл 16:25
+ 3:3 Ҡнн 28:24, Ғам 4:7
+ 3:5 Зәб 102:9, Һҡт 3:31

+ 3:6 4 Бат 22:1, Йер 1:2, Зөл 6:13, Зөл 16:15-16, Һош 4:13

+ 3:8 Ҡнн 24:1, Ишғ 50:1, 4 Бат 17:19, Зөл 23:11

+ 3:9 Сығ 34:15
+ 3:10 Зөл 23:4
+ 3:11 Зөл 16:51
+ 3:12 Зәб 102:9
+ 3:13 Зөл 6:13, Зөл 16:15-16, Һош 4:13
+ 3:15 Йер 23:4
+ 3:16 Сығ 25:10

+ 3:18 Ишғ 11:13, Йер 50:4, Зөл 37:19, Һош 1:11

+ 3:20 Һош 3:1
+ 3:21 Ҡнн 32:18, Ишғ 17:10, Йер 2:32
+ 3:22 Ишғ 57:18, Йер 30:17
+ 3:25 Ғөз 9:6-7, Зәб 105:6
+ 4:1 2 Йыл 30:6, Йои 2:12
+ 4:2 Ҡнн 6:13, Йер 5:2, Йер 9:24
+ 4:3 Һош 10:12, Маҫ 13:7, Мрк 4:7, Ғвр 6:8

+ 4:4 Ҡнн 10:16, Ҡнн 30:6, Рим 2:29, Йер 21:11

+ 4:5 Һош 5:8, Һош 8:1
+ 4:6 Йер 1:14, Зөл 26:7
+ 4:7 Ишғ 5:29, Йер 2:15, Нхм 2:11
+ 4:8 Ишғ 22:12, Йои 1:13
+ 4:10 Йер 14:13, Зөл 14:9
+ 4:12 Йер 51:1, Һош 4:19, Һош 13:15
+ 4:13 Зөл 38:9, Ишғ 5:28, Һҡт 4:19, Хав 1:8
+ 4:14 Зәб 50:4, Ишғ 1:16, Яҡ 4:8
+ 4:17 4 Бат 25:1-4
+ 4:18 Йер 2:17
+ 4:19 Ишғ 16:11
+ 4:20 Зөл 7:26, Йер 10:20
+ 4:22 Ҡнн 32:28
+ 4:23 Баш 1:2, Ишғ 5:30
+ 4:24 Зөл 38:20, Нхм 1:5
+ 4:25 Йер 9:10
+ 4:26 Зәб 106:34
+ 4:27 Йер 5:10
+ 4:28 Ишғ 24:4, Һош 4:3, Йои 1:10, Ишғ 50:3
+ 4:30 Һҡт 1:19, Зөл 23:22, Зөл 23:40

+ 4:31 Ишғ 13:8, Йер 6:24, Йер 13:21, Йер 22:23, Мих 4:9-10, Ишғ 1:15, Һҡт 1:17

+ 5:1 Ишғ 59:16, Зөл 22:30, Баш 18:26
+ 5:2 Ҡнн 6:13, Йер 4:2
+ 5:3 Йер 2:30, Ғам 4:6, Хаг 2:17
+ 5:4 Йер 8:7
+ 5:5 Йер 2:20

+ 5:6 Ишғ 5:29, Йер 2:15, Һош 13:7-8, Нхм 2:11

+ 5:7 Ҡнн 32:21, 2 Йыл 13:9, Сығ 23:13, Йуш 23:6

+ 5:8 Сығ 20:14, Сығ 20:17, Зөл 22:11
+ 5:9 Йер 9:9
+ 5:10 Йер 4:27
+ 5:12 Ишғ 28:15, Йер 6:14, Йер 14:13
+ 5:13 2 Йыл 36:16, Зәк 1:4
+ 5:14 Йер 1:9, Асл 11:5
+ 5:15 Хав 1:6, Ҡнн 28:49
+ 5:16 Зәб 5:10
+ 5:17 Лев 26:16, Ҡнн 28:51
+ 5:19 Йер 13:22, Йер 16:10, Йер 22:8
+ 5:21 Ҡнн 32:6, Ҡнн 29:4, Ишғ 6:9, Мрк 8:18

+ 5:22 Йер 10:7, Асл 15:4, Баш 1:9, Әйп 38:8-11, Зәб 32:7, Зәб 103:9

+ 5:23 Сығ 32:9, Зәб 77:8
+ 5:24 Ҡнн 11:14
+ 5:26 Зәб 63:5, Хик 1:11, Хик 12:6
+ 5:28 Ишғ 1:23
+ 5:29 Йер 5:9, Йер 9:9

+ 5:31 Йер 6:13, Йер 14:14, Йер 29:9, Һҡт 2:14, Зөл 13:6

+ 6:1 2 Бат 14:2, Нөх 3:14, Йер 1:14, Зөл 26:7

+ 6:4 Йои 3:9
+ 6:6 Ҡнн 20:19-20, Сеф 3:1
+ 6:7 Зәб 54:10, Зөл 7:23

+ 6:10 Ишғ 28:10, Ишғ 42:20, Зөл 12:2, Ях 8:43

+ 6:11 Йер 20:9

+ 6:12 Ҡнн 28:30

+ 6:13 Ишғ 57:17, Йер 5:31, Йер 23:11, Мих 3:11

+ 6:14 Йер 23:17, Зөл 13:10, Мих 3:5
+ 6:15 Сеф 2:1, Йер 8:10-12
+ 6:16 Йер 18:15, Маҫ 11:29
+ 6:17 Йер 44:16
+ 6:19 Хик 1:31

+ 6:20 3 Бат 10:1, 2 Йыл 9:1, Ишғ 1:13, Ғам 5:21, Млх 1:10

+ 6:21 Зөл 3:20, Зөл 18:24
+ 6:22 Йер 1:13, Йер 50:41-43
+ 6:24 Ишғ 13:8, Йер 4:31, Мих 4:9-10

+ 6:25 Зәб 30:14, Йер 20:3, Йер 20:10, Йер 46:5

+ 6:26 Ғам 8:10, Зәк 12:10, Йер 48:8
+ 6:27 Йер 9:7, Йер 1:18
+ 6:30 Ишғ 1:22, Ишғ 1:25, Зөл 22:19-20
+ 7:2 Йер 19:14, Йер 26:2
+ 7:3 Йер 18:11, Йер 26:13
+ 7:4 Ишғ 48:1, Мих 3:11
+ 7:5 Йер 22:3
+ 7:7 Йер 25:5
+ 7:9 Йер 5:2, Һош 4:2
+ 7:11 Маҫ 21:13, Мрк 11:17, Лк 19:46
+ 7:13 Хик 1:24, Ишғ 65:12, Ишғ 66:4
+ 7:15 4 Бат 17:6, 4 Бат 17:23

+ 7:16 Сығ 32:10, Ҡнн 9:14, Йер 11:14, Йер 14:11

+ 7:20 2 Йыл 34:25
+ 7:21 Һош 8:13
+ 7:22 1 Бат 15:22

+ 7:23 Лев 26:12, Йер 11:4, Ҡнн 4:40, Ҡнн 5:33, Ҡнн 18:17

+ 7:24 Зәб 80:11-12
+ 7:25 2 Йыл 36:15
+ 7:26 Йер 16:12

+ 7:30 4 Бат 21:4-5, Йер 32:34-35, Лев 15:31, 2 Йыл 36:14, Зөл 5:11

+ 7:31 Йуш 15:8, 4 Бат 23:10, Йер 19:2, Ҡнн 12:31

+ 7:33 Ҡнн 28:26, Ишғ 17:2

+ 7:34 Асл 18:23, Лев 26:31, Йер 16:9, Йер 25:10

+ 8:2 Ҡнн 4:19, Зөл 8:16, Йер 9:22, Йер 16:4, Йер 25:33

+ 8:3 Әйп 3:21, Асл 9:6
+ 8:7 Йер 5:4
+ 8:8 Ишғ 10:1
+ 8:10 Ҡнн 28:30
+ 8:11 Зөл 13:10, Мих 3:5
+ 8:12 Сеф 2:1, Йер 6:12-15
+ 8:13 Ишғ 1:30
+ 8:14 Йер 9:15, Йер 23:15, Һҡт 3:15
+ 8:15 Әйп 30:26, Йер 14:19
+ 8:16 Әйп 39:20-25

+ 8:17 Иҫп 21:6, Ҡнн 32:24, Зәб 57:5-6, Вәғ 10:11

+ 8:19 Мих 4:9, Ҡнн 32:21
+ 8:21 Йер 14:17
+ 8:22 Йер 46:11
+ 9:1 Йер 13:17, Һҡт 1:2, Һҡт 1:16
+ 9:2 Зәб 54:8

+ 9:3 Зәб 63:4, Хак 2:10, Әйп 18:21, Һош 4:1, 2 Тес 1:8

+ 9:4 Йер 12:6, Мих 7:5
+ 9:7 Йер 6:27
+ 9:8 Зәб 27:3, Зәб 61:5, Хик 26:23, Мих 6:12
+ 9:9 Йер 5:9, Йер 5:29
+ 9:10 Йои 1:19-20, Йер 4:25

+ 9:11 Ишғ 25:2, Йер 2:15, Йер 34:22, Йер 46:19

+ 9:15 Йер 8:14, Йер 23:15, Асл 8:11
+ 9:16 Лев 26:33, Ҡнн 28:64, Йер 49:37
+ 9:17 Ғам 5:16
+ 9:18 Йер 14:17
+ 9:22 Йер 8:2
+ 9:23 Хик 3:5, Хик 21:30
+ 9:24 Яҡ 1:9, 1 Кор 1:31, 2 Кор 10:17
+ 9:26 Йер 49:32, Ҡнн 10:16, Йер 4:4
+ 10:4 Ишғ 40:19-20, Ишғ 41:7
+ 10:5 Зәб 113:12-15, Ишғ 46:7, Ишғ 41:23-24
+ 10:6 Сығ 15:11, Зәб 85:8
+ 10:7 Йер 5:22, Асл 15:4
+ 10:9 3 Бат 10:22
+ 10:11 Зәб 95:5

+ 10:12 Әйп 9:8, Зәб 103:2, Зәб 135:5, Хик 3:19

+ 10:13 Әйп 38:22, Зәб 134:7, Йер 51:16

+ 10:14 Зәб 96:7, Ишғ 42:17, Зәб 134:17, Хав 2:18-19, Рим 1:25

+ 10:16 Иҫп 18:20, Зәб 15:5, Ҡнн 32:9, Йер 51:15-19

+ 10:19 Йер 14:17, Йер 30:12
+ 10:20 Йер 4:20
+ 10:21 Зөл 34:2, Зөл 34:5-6
+ 10:22 Йер 1:14, Зөл 26:7
+ 10:23 Хик 16:1, Хик 20:24, Днл 5:23
+ 10:24 Зәб 6:2, Зәб 37:2

+ 10:25 Йер 10:25, Асл 16:1, Зәб 13:4, Зәб 78:6-7

+ 11:3 Ҡнн 27:26

+ 11:4 Ҡнн 4:20, 3 Бат 8:51, Лев 26:12, Йер 7:22

+ 11:5 Сығ 3:8, Баш 17:2, Баш 26:3
+ 11:8 Лев 26:14-45, Ҡнн 28:15-65
+ 11:9 Зөл 22:25
+ 11:10 Ҡнн 31:16

+ 11:11 1 Бат 8:18, Хик 1:28, Ишғ 1:15, Зөл 8:18, Мих 3:4

+ 11:12 Ишғ 57:13, Йер 2:28
+ 11:13 Йер 2:28
+ 11:14 Йер 7:16, Йер 14:11

+ 11:15 Хик 2:14, Хик 10:23, Хик 15:21, Ишғ 1:11-12

+ 11:16 Зәб 51:10, Рим 11:17
+ 11:17 Ишғ 5:2, Йер 2:21
+ 11:19 Ишғ 53:7

+ 11:20 1 Бат 16:7, Йер 17:10, Йер 20:12, Асл 2:23, Йер 15:15, Йер 20:12

+ 11:21 Ишғ 30:10, Ғам 2:11, Мих 2:6, Йуш 21:18, Йер 1:1

+ 12:1 Ғөз 9:15, Днл 9:7, Ях 17:25, Асл 16:5, Әйп 12:6, Әйп 21:7, Зәб 72:3, Зәб 91:8, Хик 24:19, Хав 1:13, Млх 3:15

+ 12:2 Ишғ 29:13

+ 12:3 Зәб 16:3, Зәб 138:1

+ 12:4 Ишғ 40:24, Йер 9:10, Йер 23:10, Йои 1:10, Рим 8:22, Йер 4:25, Һош 4:3

+ 12:6 Йер 9:4, Хик 26:25

+ 12:9 Ишғ 46:11, Ишғ 56:9, Зөл 39:17, Асл 19:17-18

+ 12:10 Ишғ 5:1-2
+ 12:13 Ҡнн 28:38, Мих 6:15
+ 12:14 Зөл 25
+ 12:15 Йер 48:47, Йер 49:6
+ 12:16 Йер 4:2
+ 13:1 Сығ 28:39, Лев 16:4
+ 13:13 Ишғ 51:17
+ 13:14 Зәк 11:6

+ 13:16 Ишғ 5:30, Ишғ 8:22, Ғам 8:9, Ях 11:10, Ях 12:35

+ 13:17 Йер 9:1, Зәк 10:3, Зәк 13:7

+ 13:18 4 Бат 24:12, Йер 22:26, Әйп 19:9, Йер 13:18, Һҡт 5:16

+ 13:20 Йер 1:14, Йер 6:22
+ 13:21 Ишғ 13:8, Йер 4:31, Мих 4:9-10
+ 13:22 Йер 5:19
+ 13:24 Зәб 1:4, Зәб 82:14
+ 13:25 Әйп 20:29
+ 13:26 Ишғ 47:3, Нхм 3:5, Хав 2:16
+ 13:27 Йер 5:8, Ишғ 1:16
+ 14:2 Ишғ 3:25
+ 14:4 Йер 3:3, Йои 1:11
+ 14:7 Зәб 24:11, Зәб 78:9
+ 14:8 Зәб 70:5, Йер 17:13
+ 14:10 Һош 8:13, Һош 9:9
+ 14:11 Йер 7:16, Йер 11:14

+ 14:12 Хик 1:28, Ишғ 1:15, Мих 3:4, Йер 6:20, Ҡнн 32:24, Йер 16:4, Йер 24:10, Йер 32:24, Зөл 5:17, Зөл 14:21

+ 14:13 Ишғ 28:15, Йер 5:12
+ 14:14 Йер 5:31, Зөл 13:6, Мрк 13:6
+ 14:15 Ҡнн 18:20
+ 14:16 Зәб 78:3
+ 14:17 Йер 13:17, Йер 8:21
+ 14:18 Зөл 7:15
+ 14:19 Һҡт 5:22, Йер 8:15
+ 14:20 Зәб 105:6, Днл 9:5, Днл 9:8
+ 14:21 Лев 26:42
+ 14:22 Лев 26:4, Зөл 34:26, Зәк 10:1
+ 15:1 Сығ 32:11-14, 1 Бат 7:10, Зәб 98:6
+ 15:2 Йер 43:11, Зәк 11:9, Асл 13:10
+ 15:3 Лев 26:16-22, Асл 6:8
+ 15:4 4 Бат 21:3-7, 4 Бат 21:11, Йер 34:17
+ 15:5 Ишғ 51:19, Нхм 3:7
+ 15:9 1 Бат 2:5, Ғам 8:9
+ 15:10 Әйп 3:3, Йер 20:14, Сығ 22:25
+ 15:13 Йер 17:2
+ 15:14 Йер 16:13, Ҡнн 32:22
+ 15:15 Йер 11:20, Зәб 68:8

+ 15:16 Зөл 3:1-3, Асл 10:9-10, Зәб 118:111, Зәб 118:162

+ 15:17 Һҡт 3:28

+ 15:18 Йер 30:12, Әйп 6:15

+ 15:20 Ишғ 50:7, Йер 1:18, Зөл 3:8-9, Йер 1:8

+ 16:4 Йер 8:2, Йер 25:33, Йер 14:12, Зөл 5:17, Зөл 14:21, Ҡнн 28:26

+ 16:5 Зөл 24:16

+ 16:6 Лев 19:28, Ҡнн 14:1

+ 16:9 Ишғ 24:8, Йер 7:34, Зөл 26:13, Һош 2:11, Ғам 8:10, Асл 18:23

+ 16:10 Йер 5:19
+ 16:11 Ҡнн 29:24-26, Йер 22:9
+ 16:12 Йер 7:26
+ 16:13 Ҡнн 4:28, Ҡнн 28:36
+ 16:15 Йер 23:7-8
+ 16:16 Хав 1:14-15

+ 16:17 2 Йыл 16:9, Зәб 89:8, Хик 5:21, Йер 32:19

+ 16:18 Ишғ 40:2, Асл 18:6

+ 16:19 Зәб 27:7, Зәб 31:3, Йер 17:17, Ғам 2:4

+ 16:20 Ишғ 37:19, 1 Кор 8:4
+ 17:1 Әйп 19:24, Сығ 27:2
+ 17:2 Ҡнн 16:21, Йер 15:13
+ 17:4 Ҡнн 32:22
+ 17:5 Зәб 117:8, Зәб 145:3, Ишғ 31:3
+ 17:6 Йер 48:6
+ 17:7 Зәб 70:5
+ 17:8 Зәб 1:3

+ 17:10 1 Йыл 28:9, 1 Йыл 29:17, Зәб 25:2, Хик 17:3, Йер 32:19

+ 17:11 Зәб 38:7

+ 17:13 Зәб 70:5, Йер 14:18, Зәб 35:10, Йер 2:13, Ях 4:10

+ 17:15 Ишғ 5:19
+ 17:17 Йер 16:19
+ 17:18 Зәб 34:4, Зәб 39:15
+ 17:21 Нөх 13:15
+ 17:22 Сығ 20:8
+ 17:25 Йер 22:4
+ 17:26 Лев 7:12, 2 Йыл 33:16
+ 17:27 Зөл 20:48, Һош 8:14, Ғам 2:5
+ 18:1 Зәк 11:13
+ 18:3 Маҫ 27:9-10

+ 18:6 Әйп 10:9, Әйп 33:6, Ишғ 29:16, Ишғ 45:9, Ишғ 64:8, Рим 9:20-24

+ 18:7 Йер 1:10, Йер 31:28, Йер 42:10

+ 18:8 Сығ 32:14, 2 Бат 24:16, Зөл 18:21, Юнс 3:10

+ 18:10 1 Бат 2:30
+ 18:11 Йер 36:3, Юнс 3:8, Йер 7:3, Йер 26:13
+ 18:12 Йер 2:25
+ 18:15 Йер 2:31, Йер 6:16
+ 18:16 Йер 25:9, Лев 26:32
+ 18:17 Һош 13:15
+ 18:18 Йер 11:19
+ 18:20 Зәб 34:12, Хик 17:13, Зәб 118:85
+ 18:21 Зәб 108:9-10
+ 18:22 Зәб 139:6
+ 18:23 Зәб 63:3, Нөх 4:5, Зәб 68:28
+ 19:1 Йер 18:2
+ 19:2 Йуш 15:8, 4 Бат 23:10, Йер 7:31-32
+ 19:3 1 Бат 3:11, 4 Бат 21:12
+ 19:4 4 Бат 21:16, 4 Бат 24:4, Йер 2:34
+ 19:5 Лев 18:21, Ҡнн 12:31
+ 19:7 Ҡнн 28:26, Йер 7:33
+ 19:8 Сеф 2:15

+ 19:9 Лев 26:29, Ҡнн 28:53, Һҡт 2:20, Һҡт 4:10, Зөл 5:10

+ 19:11 Зәб 2:9, Ишғ 30:14, Йер 7:32
+ 19:13 Ҡнн 4:19, Йер 32:29, Сеф 1:5
+ 19:14 Йер 7:2, Йер 26:2
+ 20:2 Йер 29:26
+ 20:3 Йер 6:25
+ 20:5 4 Бат 24:13-14
+ 20:6 Йер 14:14
+ 20:7 Зөл 14:9, Зәб 118:50, Һҡт 3:14
+ 20:9 Әйп 32:20, Зәб 38:3, Йер 6:11
+ 20:10 Йер 6:25, Йер 46:5
+ 20:11 Йер 1:8, Йер 23:40

+ 20:12 1 Бат 16:7, Йер 11:20, Асл 2:23, Йер 15:15

+ 20:13 Зәб 108:30-31
+ 20:14 Әйп 3:3, Йер 15:10
+ 20:16 Баш 19:24-25
+ 20:17 Әйп 3:10-11
+ 20:18 Әйп 3:20

+ 21:1 Йер 38:1, 4 Бат 25:18, Йер 29:25, Йер 37:3, Йер 52:24

+ 21:2 4 Бат 25:1, Зәб 104:2

+ 21:5 Зөл 20:33

+ 21:7 Йер 37:17, Йер 39:5, Йер 52:9, Ҡнн 28:50, Зөл 5:11

+ 21:8 Ҡнн 30:15
+ 21:9 Йер 38:2, Йер 39:18, Йер 45:5
+ 21:10 2 Йыл 36:19

+ 21:11 Ишғ 1:17, Мих 6:8, Зәк 7:9-10, Йер 4:4

+ 21:13 Йер 49:4
+ 21:14 Зөл 20:47
+ 22:3 Ишғ 1:17, Йер 7:5-6, Йер 21:12
+ 22:4 Йер 17:25
+ 22:5 Йер 44:6, Йер 49:13
+ 22:7 Ишғ 37:24, Йер 6:6
+ 22:8 Лев 26:32, 3 Бат 9:8, 2 Йыл 7:21
+ 22:9 Ҡнн 29:24-26, Йер 16:11
+ 22:10 2 Йыл 35:24-25
+ 22:12 4 Бат 23:34
+ 22:13 Лев 19:13, Ҡнн 24:15, Хав 2:12
+ 22:15 4 Бат 23:25, Ишғ 3:10
+ 22:16 Хик 31:9
+ 22:18 4 Бат 23:36
+ 22:19 Йер 36:30
+ 22:20 Иҫп 27:12, Ҡнн 32:49
+ 22:23 Йер 4:31

+ 22:24 Ишғ 49:18, Зөл 5:11, Сеф 2:9, Рим 14:11, Эст 8:8, Йыр 8:6, Хаг 2:23, 4 Бат 24:8-12, Йер 24:1

+ 22:26 4 Бат 24:12, Йер 13:18
+ 22:28 Йер 48:38
+ 22:29 Ишғ 1:2
+ 22:30 Йер 36:30
+ 23:1 Зөл 34:1-10, Зәк 11:16-17
+ 23:3 Ҡнн 30:3, Йер 32:37, Зөл 34:13
+ 23:4 Йер 3:15
+ 23:5 Һош 3:5, Зөл 34:23
+ 23:6 Йер 32:37, Зөл 28:26, Йер 33:14-16
+ 23:8 Йер 16:14-15

+ 23:11 Йер 6:13, Йер 7:30, Йер 32:34, Сеф 3:4

+ 23:12 Зәб 34:6, Зәб 72:18, Хик 4:19

+ 23:13 Йер 2:8

+ 23:14 Йер 29:23, Зөл 13:22, Баш 18:20, Баш 19:24, Ишғ 1:10, Зөл 16:46

+ 23:15 Йер 8:14, Йер 9:15, Асл 8:11
+ 23:16 Зөл 13:2
+ 23:17 Йер 6:14, Зөл 13:10, Мих 3:5
+ 23:18 Әйп 15:8
+ 23:19 3 Бат 19:11, Зөл 1:4
+ 23:20 Йер 30:23-24
+ 23:21 Йер 5:31, Йер 14:14, Зөл 13:6
+ 23:23 Зәб 138:7-12
+ 23:24 Ишғ 66:1
+ 23:25 Ҡнн 13:1, Зәк 10:2
+ 23:27 Хак 3:27
+ 23:30 Ҡнн 18:20, Йер 14:15, Зөл 13:8
+ 23:32 Мих 3:5
+ 23:40 Йер 20:11

+ 24:1 Ғам 8:1, Мих 7:1, 4 Бат 24:12-15, Зөл 17:12

+ 24:2 Йер 29:16
+ 24:6 Йер 31:28, Йер 42:10
+ 24:7 Ҡнн 30:6, Йер 32:39
+ 24:8 Йер 21:1
+ 24:9 Ҡнн 28:37
+ 24:10 Йер 14:12, Зөл 5:17, Зөл 14:21
+ 25:1 4 Бат 24:1, Йер 36:1, Днл 1:1
+ 25:3 Йер 1:2, Йер 7:13, Йер 26:5
+ 25:4 2 Йыл 24:19
+ 25:5 Йер 7:7
+ 25:6 Сығ 20:3-4

+ 25:9 Йер 1:15, Йер 27:6, Йер 43:10, Йер 18:16

+ 25:10 Вәғ 12:4, Йер 7:34
+ 25:11 Йер 29:10, Днл 9:2, Зәк 1:12, Зәк 7:5
+ 25:13 Йер 46
+ 25:14 Йер 27:7, Йер 50:9, Йер 51:28

+ 25:15 Зәб 74:8, Ишғ 51:17, Ғов 1:16, Асл 14:10

+ 25:16 Йер 47:6
+ 25:17 Ишғ 51:22, Нхм 3:11
+ 25:19 Йер 46:25

+ 25:20 Баш 22:21, Әйп 1:1, Һҡт 4:21, Йер 47:1

+ 25:21 Йер 48
+ 25:22 Ишғ 23:1, Йер 27:3, Йер 47:4
+ 25:23 Баш 22:21, Ишғ 21:13, Йер 49:8
+ 25:25 Йер 49:34-39
+ 25:27 Зөл 38:21
+ 25:28 Йер 49:12
+ 25:29 1 Птр 4:17, Зөл 38:22
+ 25:30 Йои 3:16, Ғам 1:2
+ 25:32 Йер 23:19, Йер 30:23
+ 25:33 Ишғ 66:16, Йер 8:2, Йер 16:4
+ 25:34 Йер 4:8
+ 26:1 4 Бат 23:36
+ 26:2 Йер 7:2, Йер 19:14, Ҡнн 4:2, Асл 22:18
+ 26:3 Йер 18:8, Йер 36:3, Юнс 3:10
+ 26:4 Лев 26:14, Ҡнн 28:15
+ 26:5 Йер 25:3-4
+ 26:10 Йер 36:10

+ 26:13 Йер 7:3, Йер 18:11, Ҡнн 30:2-3, Юнс 3:10

+ 26:14 Йуш 9:25
+ 26:17 Ғмл 5:34
+ 26:18 Мих 3:12
+ 26:19 2 Йыл 32:26, Сығ 32:14
+ 26:20 Йуш 9:17, 1 Бат 7:1
+ 26:21 4 Бат 23:36
+ 26:22 Йер 36:12, Йер 36:25
+ 26:24 4 Бат 22:12
+ 27:1 4 Бат 24:18
+ 27:2 Йер 28:10
+ 27:3 Йер 25:21-22
+ 27:5 Ишғ 45:12, Днл 4:14

+ 27:6 Ишғ 44:28, Ишғ 45:1, Йер 25:9, Йер 43:10, Днл 2:38, Днл 4:19

+ 27:7 Йер 52:31, Йер 25:12-14
+ 27:8 Йер 28:10, Зөл 34:27, Йер 14:20
+ 27:9 Йер 29:8
+ 27:10 Йер 5:31
+ 27:12 Йер 38:17
+ 27:13 Йер 14:12
+ 27:16 Йер 28:3
+ 27:19 4 Бат 24:14-15
+ 27:22 4 Бат 25:13, Ғөз 1:7, Йер 29:10
+ 28:1 4 Бат 24:18, Йуш 9:3, Йуш 21:17
+ 28:2 Ҡнн 28:48, Йер 27:8
+ 28:3 Йер 27:16
+ 28:9 Йер 6:14, Ҡнн 18:22
+ 28:10 Йер 27:2
+ 28:14 Йер 27:6
+ 28:15 Йер 29:31-32
+ 29:1 Зөл 8:1
+ 29:2 4 Бат 24:12, Йер 24:1
+ 29:7 Ғөз 6:10, 1 Тим 2:1-2
+ 29:8 Йер 27:9, Йер 27:15
+ 29:9 Йер 5:31

+ 29:10 Йер 25:11-12, Днл 9:2, Зәк 1:12, 2 Йыл 36:22, Ғөз 1:1

+ 29:12 3 Бат 8:48, 2 Йыл 6:38, Днл 9:3
+ 29:13 1 Йыл 28:9, 2 Йыл 15:2, Ишғ 55:6
+ 29:14 Ҡнн 4:29, Ҡнн 30:3
+ 29:16 Йер 24:3, Йер 24:8
+ 29:18 Йер 14:12, Йер 15:4, Йер 18:16
+ 29:19 2 Йыл 24:19, Йер 25:4
+ 29:21 Йер 5:31
+ 29:22 Ишғ 65:15
+ 29:23 Йер 23:14
+ 29:24 4 Бат 25:18, Йер 21:1
+ 29:26 4 Бат 9:11, Һош 9:7, Йер 20:2
+ 29:31 Йер 28:15-16
+ 30:2 Йер 36:2, Хав 2:2, Зәк 5:1

+ 30:3 Ҡнн 30:3, Йер 29:14, Йер 12:15, Зөл 20:42

+ 30:6 Ишғ 13:8, Йои 2:6, Нхм 2:10
+ 30:7 Йои 2:11, Сеф 1:14, Днл 12:1
+ 30:8 Йер 2:20, Йер 27:8, Зөл 34:27
+ 30:9 Зөл 23:5, Зөл 34:23-24, Зөл 37:24

+ 30:10 Ишғ 41:8, Лев 26:6, Йер 46:27, Зөл 39:26, Мих 4:4

+ 30:11 Йер 46:27-28
+ 30:12 Йер 15:18
+ 30:16 Ишғ 33:1
+ 30:17 Йер 3:22, Йер 33:6, Һош 6:1
+ 30:19 Зөл 36:10
+ 30:22 Лев 26:12
+ 30:23 3 Бат 19:11, Зөл 1:4
+ 30:24 Йер 23:19-20
+ 31:3 Ҡнн 7:8, Млх 1:2
+ 31:4 Сығ 15:20
+ 31:5 Ишғ 65:21
+ 31:6 Ишғ 2:3
+ 31:8 Йер 3:18
+ 31:9 Йер 50:4, Сығ 4:22, Һош 11:1, Млх 1:6
+ 31:10 Ишғ 40:11
+ 31:11 Сығ 13:13, Лев 25:49, Ишғ 49:24
+ 31:12 Ишғ 58:11
+ 31:13 Зәб 29:12
+ 31:15 Маҫ 2:18
+ 31:18 Һҡт 5:21
+ 31:20 Сығ 4:22, Һош 11:1, Млх 1:6
+ 31:22 Йер 49:4
+ 31:23 Йер 29:14, Зәб 121:6

+ 31:27 Ишғ 49:19, Зөл 36:11, Зәк 2:4, Зәк 10:8

+ 31:28 Йер 1:10, Йер 18:7, Йер 24:6, Йер 42:10

+ 31:29 Һҡт 5:7, Зөл 18:2-4
+ 31:30 Ҡнн 24:16
+ 31:31 Лк 22:20, 2 Кор 3:6
+ 31:32 Йер 3:14

+ 31:33 Йер 32:40, Зөл 37:26, Ҡнн 6:6, Ишғ 51:7, Рим 2:15-16, Лев 26:12

+ 31:34 Һош 2:20, Ишғ 43:25, Ғвр 8:8-12, Ғвр 10:16-17

+ 31:35 Баш 1:16, Әйп 38:33, Ишғ 51:15
+ 31:36 Йер 33:20-26
+ 31:37 Йер 33:26, Рим 11:1
+ 31:38 Нөх 3:1, 4 Бат 14:13
+ 31:40 Йер 7:31-32, 2 Йыл 23:15, Нөх 3:28
+ 32:1 4 Бат 24:18
+ 32:2 4 Бат 25:1, Нөх 3:25
+ 32:5 Йер 21:10, Йер 34:3, Йер 38:3

+ 32:7 Йер 22:11, Йуш 21:18, Йер 1:1, Лев 25:25, Иҫп 27:11

+ 32:8 Лев 25:25, Иҫп 27:11, Рут 4:4
+ 32:12 Йер 36:4, Йер 43:3, Йер 45:1
+ 32:17 Баш 18:14, Әйп 42:2, Маҫ 19:26
+ 32:18 Сығ 20:5, Сығ 34:7, Ҡнн 5:9
+ 32:19 2 Йыл 16:9, Йер 16:17, Йер 17:10
+ 32:20 Зәб 134:9
+ 32:21 Сығ 6:6, Ҡнн 4:34
+ 32:22 Сығ 3:8, Ҡнн 26:15
+ 32:23 Днл 9:10-14
+ 32:24 Йер 14:12, Зөл 5:17
+ 32:26 Баш 18:14

+ 32:29 2 Йыл 36:19, Йер 21:10, Йер 19:13, Сеф 1:5

+ 32:30 Йер 3:25
+ 32:32 Йер 2:26
+ 32:34 4 Бат 21:4-5, Йер 7:30-31, Йер 23:11
+ 32:35 Лев 18:21, Ҡнн 18:10, Ҡнн 12:31
+ 32:36 Йер 21:10

+ 32:37 Ҡнн 30:3, Ишғ 11:12, Зөл 11:17, Сеф 3:20, Йер 23:6, Зөл 28:26

+ 32:38 Лев 26:12
+ 32:39 Зөл 11:19
+ 32:40 Ишғ 55:3, Йер 31:33, Зөл 16:60
+ 32:41 Ишғ 62:5, Сеф 3:17, Ҡнн 28:63
+ 32:42 Зәк 8:15
+ 32:44 Йер 29:14
+ 33:1 Йер 32:2
+ 33:3 Ишғ 48:6
+ 33:4 Ҡнн 31:17
+ 33:6 Йер 3:22, Йер 30:17, Һош 6:1
+ 33:7 Йер 29:14
+ 33:8 Лев 16:30, Зөл 36:25, Зәк 13:1
+ 33:10 Йер 32:43
+ 33:11 Йер 7:34, Йер 16:9, Зәб 105:1
+ 33:15 Һош 3:5, Зөл 34:23
+ 33:16 Йер 32:37, Зөл 28:26, Йер 23:5-6
+ 33:17 2 Бат 7:16
+ 33:19 Баш 8:22
+ 33:21 Зәб 88:34
+ 33:22 Баш 15:5, Баш 22:17, 3 Бат 4:20
+ 33:25 Зәб 73:17, Зәб 103:19
+ 33:26 Йер 31:37, Йер 29:14
+ 34:1 4 Бат 25:1, Йер 39:1, Йер 52:4
+ 34:2 4 Бат 24:18, Йер 32:1, Йер 21:10
+ 34:3 Йер 32:3-5
+ 34:5 Йер 38:20, Йер 39:7, 2 Йыл 16:14
+ 34:7 Йуш 10:3, Йуш 10:10
+ 34:9 Лев 25:39-46
+ 34:13 Сығ 20:2, Лев 26:13
+ 34:14 Сығ 21:2, Ҡнн 15:12
+ 34:17 Йер 14:12, Йер 15:4
+ 34:20 Ҡнн 28:26, Йер 7:33
+ 34:21 Йер 37:5, Йер 37:11
+ 34:22 Йер 37:8, Йер 4:7
+ 35:1 4 Бат 23:36, Йер 25:1
+ 35:2 1 Йыл 2:55, 1 Йыл 9:26, 1 Йыл 9:33
+ 35:6 4 Бат 10:15, 4 Бат 10:23
+ 35:11 4 Бат 24:1, Йер 46:2
+ 35:15 Сығ 20:3, Йер 18:11, Йер 25:5
+ 35:17 Ишғ 50:2
+ 36:1 4 Бат 24:1, Йер 25:1, Йер 45:1
+ 36:2 Йер 30:1, Хав 2:2, Зәк 5:1, Йер 1:2

+ 36:3 Зөл 12:3, Йер 18:11, Йер 26:3, Юнс 3:10

+ 36:4 Йер 32:12
+ 36:9 Ғөз 8:21, 2 Йыл 20:3, Юнс 3:5
+ 36:10 Йер 26:10, 1 Йыл 9:26, 1 Йыл 9:33
+ 36:12 Йер 26:22
+ 36:22 Ғам 3:15
+ 36:24 Йуш 7:6
+ 36:26 Йер 26:20-23
+ 36:29 Йер 26:9
+ 36:30 Йер 22:30, 4 Бат 22:19
+ 37:1 4 Бат 24:17, Зөл 17:13
+ 37:2 2 Йыл 36:12
+ 37:3 Йер 38:1, Йер 21:1
+ 37:4 Йер 32:2
+ 37:5 Йер 34:21
+ 37:6 Һҡт 4:17
+ 37:8 Йер 34:22
+ 37:13 Зәк 14:10, Йер 38:19
+ 37:15 Йер 38:6
+ 37:17 Йер 21:7
+ 37:19 Йер 28:2
+ 37:21 Йер 32:2, Йер 38:9, Йер 52:6
+ 38:1 Йер 37:3, Йер 21:1
+ 38:2 Ҡнн 30:15, Йер 21:9
+ 38:3 Йер 32:3
+ 38:4 Йер 26:11, Йер 37:15
+ 38:5 2 Бат 3:39
+ 38:6 Баш 37:24, Зәк 9:11, Зәб 68:15
+ 38:7 Йер 39:16, Ғмл 8:27, Йер 37:13
+ 38:9 Йер 52:6
+ 38:17 Йер 27:12
+ 38:18 Йер 21:10
+ 38:19 Йер 37:13
+ 38:20 Йер 34:5
+ 38:22 Йер 38:6
+ 38:23 Йер 39:6
+ 38:26 Йер 37:20
• 39:1 4 Бат 25:1-21, Йер 52:4-16
+ 39:1 Ҡнн 28:52
+ 39:2 Йер 1:3

+ 39:5 Йуш 5:10, Иҫп 34:11, 4 Бат 23:33, Йер 21:7

+ 39:7 Йер 34:4-5
+ 39:8 Йер 21:10, Зөл 16:41, Нөх 1:3
+ 39:9 Йер 40:1, Йер 52:12
+ 39:14 4 Бат 22:12, Йер 26:24, Йер 40:5
+ 39:15 Йер 32:2, Йер 33:1
+ 39:16 Йер 38:7
+ 39:17 Йер 22:25
+ 39:18 Йер 21:9
+ 40:1 Йер 39:11, Йуш 18:25, Йер 31:15
+ 40:2 Ҡнн 29:24-28
+ 40:3 Йер 44:23, Днл 9:10-12
+ 40:5 4 Бат 22:12
+ 40:6 Йуш 18:26
• 40:7 4 Бат 25:22-26
+ 40:7 4 Бат 22:12, Йер 39:14, Йер 40:5
+ 40:8 Йуш 18:26
+ 40:13 Йер 40:8, Йер 42:1, Йер 43:2
+ 41:1 Йуш 18:26, Йер 40:14
+ 41:2 4 Бат 25:25
+ 41:5 Йуш 17:7, Йуш 18:1, 3 Бат 16:24
+ 41:9 3 Бат 15:16
+ 41:11 Йер 40:15
+ 41:12 2 Бат 2:13
+ 41:15 Йер 40:14
+ 42:1 Йер 40:13
+ 42:2 1 Бат 7:8, 1 Бат 12:19
+ 42:5 Баш 31:50, Хак 11:10
+ 42:6 Йер 7:23
+ 42:10 Йер 24:6, Йер 31:28
+ 42:14 Йер 4:19, Йер 43:7
+ 42:16 Зөл 11:8
+ 43:2 Йер 40:13, Йер 42:1, Йер 42:19
+ 43:3 Йер 32:12
+ 43:6 Йер 39:10, Йер 40:7, Йер 40:5
+ 43:7 Йер 2:16

+ 43:10 Ишғ 44:28, Ишғ 45:1, Йер 25:9, Йер 27:6

+ 43:11 Йер 44:13, Йер 15:2, Зәк 11:9, Асл 13:10

+ 43:12 Йер 46:25, Зөл 30:13
+ 44:1 Йер 43:8, Йер 46:14
+ 44:3 Ҡнн 16:14, Йер 19:4
+ 44:4 2 Йыл 36:15-16
+ 44:9 3 Бат 11:8, 4 Бат 11:1
+ 44:12 Йер 42:15-17
+ 44:13 Йер 43:11
+ 44:16 Йер 6:17, Йер 42:13-14
+ 44:17 Йер 19:13
+ 44:22 Зөл 8:6, 4 Бат 22:19
+ 44:23 Йер 40:3
+ 44:27 Йер 31:28
+ 44:28 Зөл 6:8
+ 44:30 Йер 46:17, Зөл 30:21

+ 45:1 Йер 32:12, 4 Бат 24:1, Йер 36:1, Йер 36:23

+ 45:2 Йер 36:26
+ 45:5 Йер 21:9, Йер 39:18
+ 46:1 Йер 25:13

+ 46:2 Ишғ 19:1, Зөл 29:1, Йои 3:19, 4 Бат 23:29, 2 Йыл 35:20, Йер 25:1, Йер 36:1, Йер 45:1

+ 46:5 Йер 6:25, Йер 20:10

+ 46:10 Ишғ 13:19, Йои 1:15, Сеф 1:7, Ишғ 1:24, Ҡнн 32:42, Йер 46:2

+ 46:11 Йер 8:22, Зөл 30:21
+ 46:12 Нхм 2:5
+ 46:14 Йер 2:16, Йер 44:1, Зөл 30:13
+ 46:16 Лев 26:37
+ 46:17 Ишғ 30:7

+ 46:18 Йер 4:2, Хак 4:6, 3 Бат 18:42, Йер 48:15

+ 46:19 Зөл 29:12, Зөл 30:23, Йер 2:15, Йер 9:11, Йер 44:1

+ 46:20 Һош 10:11
+ 46:24 Йер 1:14-15
+ 46:25 Зөл 30:14, Нхм 3:8, Йер 25:19
+ 46:26 Ишғ 19:22, Зөл 29:13

+ 46:27 Ишғ 41:8, Йер 30:10, Лев 26:6, Зөл 39:26, Мих 4:4

+ 46:28 Йер 30:10-11

+ 47:1 Ишғ 14:29, Йер 25:20, Зөл 25:15, Йои 3:4, Ғам 1:6, Сеф 2:4, Зәк 9:5

+ 47:2 Йер 1:14, Зөл 26:7

+ 47:4 Ишғ 23:1, Зөл 26:2, Йои 3:4, Ғам 1:9, Зәк 9:4, Баш 10:14, Ғам 9:7

+ 47:6 Ҡнн 32:41, Йер 25:16

+ 47:7 Зөл 14:17

+ 48:1 Ишғ 15:1, Ишғ 25:10, Йер 25:21, Зөл 25:8, Ғам 2:1, Сеф 2:8, Иҫп 32:3, Иҫп 32:37-38

+ 48:5 Ишғ 15:5
+ 48:6 Йер 17:6
+ 48:7 Иҫп 21:29, Йер 49:3-4
+ 48:8 Йер 6:26
+ 48:11 Сеф 1:12
+ 48:13 Ишғ 16:14
+ 48:15 Йер 46:18
+ 48:18 Иҫп 21:30
+ 48:19 Ҡнн 2:35, Йуш 13:9
+ 48:26 Йер 25:27, Йер 51:39, Ишғ 19:14
+ 48:27 Сеф 2:8
+ 48:28 Йыр 2:14
+ 48:29 Ишғ 16:6
+ 48:31 Ишғ 16:7-10
+ 48:32 Иҫп 21:32
+ 48:34 Иҫп 32:37, Ишғ 15:4
+ 48:37 Йер 47:5
+ 48:38 Йер 22:28
+ 48:40 Ҡнн 28:49, Йер 49:22, Зөл 17:3
+ 48:41 Йер 49:22
+ 48:43 Ишғ 24:17-18
+ 48:44 Ғам 5:19
+ 48:45 Иҫп 24:17
+ 48:46 Иҫп 21:28-29
+ 48:47 Йер 12:15, Йер 49:6, Йер 49:39

+ 49:1 Зөл 21:28, Зөл 25:1, Ғам 1:13, Сеф 2:8, 3 Бат 11:5, 3 Бат 11:33

+ 49:2 Ҡнн 3:11, 2 Бат 12:26
+ 49:3 Йер 48:2, Йер 48:6-7, Ғам 1:15
+ 49:4 Йер 31:22, Йер 21:13
+ 49:6 Йер 12:15, Йер 48:47, Йер 49:39
• 49:7 Ғов 1:1-9

+ 49:7 Ишғ 34:5, Зөл 25:12-14, Зөл 35, Ғам 1:11-12, Ғов 1:1-16, Млх 1:3-4, Баш 36:15, Әйп 2:11

+ 49:8 Баш 25:3, Йер 25:23
+ 49:12 Йер 25:28-29
+ 49:13 Йер 22:5, Йер 48:24
+ 49:16 Иҫп 24:21, Хав 2:9
+ 49:17 Зөл 35:3, Зөл 35:7, Зөл 35:9

+ 49:18 Баш 19:24, Ҡнн 29:23, Сеф 2:9, Йер 50:40

+ 49:19 Йер 12:5, Әйп 9:19, Йер 50:44-46
+ 49:20 Ишғ 14:24
+ 49:22 Ҡнн 28:49, Зөл 17:3, Йер 48:40-41

+ 49:23 Ишғ 17:1, Ғам 1:3, Зәк 9:1, 4 Бат 18:34

+ 49:24 Йер 48:41

+ 49:26 Йер 50:30

+ 49:27 3 Бат 15:18, 4 Бат 6:24, Йер 17:27, Ғам 1:4

+ 49:28 Зәб 119:5, Ишғ 21:16, Ишғ 60:7, Ишғ 11:14

+ 49:29 Әйп 15:21, Йер 6:25
+ 49:31 Хак 18:9-10, Зөл 38:11
+ 49:32 Йер 9:26
+ 49:33 Йер 9:11

+ 49:34 4 Бат 24:18, Баш 14:1, Ишғ 21:2, Зөл 32:24, Днл 8:2, Йер 25:25

+ 49:36 Днл 7:2, Асл 7:1
+ 49:37 Йер 9:16
+ 49:39 Йер 12:15, Йер 48:47, Йер 49:6
+ 50:1 Ишғ 13:1, Ишғ 21:1, Ишғ 47:1

+ 50:2 Ишғ 46:1, Йер 51:44, 1 Бат 5:4, Ишғ 21:9

+ 50:3 Йер 1:15, Йер 51:62

+ 50:4 Ишғ 11:13, Йер 3:18, Зөл 37:19, Һош 1:11, Йер 31:9, Һош 3:5

+ 50:5 Йер 32:40

+ 50:6 Зәб 118:176, Ишғ 53:6, Зәк 10:2, 1 Птр 2:25, Зөл 34:2

+ 50:8 Ишғ 48:20, Йер 51:6, Йер 51:45, Зәк 2:6-7, Асл 18:4

+ 50:9 Йер 25:12-14
+ 50:13 Йер 18:16
+ 50:14 Ишғ 21:2
+ 50:15 Йер 51:58, Зәб 136:8, Асл 18:6
+ 50:16 Ишғ 13:14

+ 50:17 Ишғ 53:6, Зәк 10:2, 4 Бат 17:6, 4 Бат 25:1

+ 50:18 Ишғ 10:12, Ишғ 14:25
+ 50:19 Зөл 34:13, Мих 7:14
+ 50:20 Ишғ 33:24
+ 50:21 Зөл 23:23
+ 50:22 Йер 51:54
+ 50:23 Йер 51:20
+ 50:25 Ишғ 13:5
+ 50:28 Йер 51:11

+ 50:29 Ишғ 13:18, Зөл 35:15, Ғов 1:15, Хав 2:8

+ 50:30 Йер 49:26
+ 50:32 Йер 17:27
+ 50:33 Ишғ 14:17, Ишғ 42:22
+ 50:37 Ишғ 19:16, Йер 51:30, Нхм 3:13
+ 50:38 Ишғ 44:27

+ 50:39 Әйп 30:29, Ишғ 13:21, Ишғ 34:13, Мих 1:8

+ 50:40 Баш 19:24, Ҡнн 29:23, Сеф 2:9, Йер 49:19

+ 50:41 Йер 1:15, Йер 6:22-24
+ 50:43 Ишғ 13:8, Йер 4:31, Мих 4:9-10
+ 50:44 Йер 12:5, Әйп 9:19, Йер 49:19-21
+ 50:45 Ишғ 14:24
+ 51:1 Йер 4:11, Һош 4:19, Һош 13:15
+ 51:4 Йер 49:26
+ 51:5 Ишғ 54:7
+ 51:6 Йер 50:8, Баш 19:15
+ 51:7 Асл 14:8, Асл 17:2, Һҡт 4:21, Хав 2:15
+ 51:8 Асл 14:8, Асл 18:9
+ 51:11 Ишғ 13:17, Днл 5:31, Йер 50:28
+ 51:13 Асл 17:1
+ 51:14 Ғам 6:8
+ 51:15 Әйп 9:8, Зәб 103:2
+ 51:16 Әйп 38:22, Зәб 134:7, Йер 51:16
+ 51:17 Ишғ 42:17, Зәб 134:17, Хав 2:18-19

+ 51:19 Иҫп 18:20, Зәб 15:5, Ҡнн 32:9, Йер 10:12-16

+ 51:20 Йер 50:23

+ 51:27 Йер 4:5, Һош 5:8, Һош 8:1, Баш 8:4, 4 Бат 19:37

+ 51:28 Ишғ 13:17, Йер 25:14
+ 51:29 Йер 50:45
+ 51:30 Ишғ 19:16, Нхм 3:13, Ғам 1:5
+ 51:33 Ишғ 21:10
+ 51:34 Зәб 73:13-14
+ 51:36 Ишғ 44:27
+ 51:37 Ишғ 13:20-22
+ 51:38 Нхм 2:11-12
+ 51:43 Йер 50:12, Йер 50:40
+ 51:44 Ишғ 46:1, Йер 50:2
+ 51:45 Йер 50:8
+ 51:47 Йер 50:2
+ 51:48 Асл 18:20
+ 51:51 Һҡт 1:10
+ 51:52 Зөл 26:15
+ 51:53 Ишғ 14:13
+ 51:54 Йер 50:22
+ 51:56 Ишғ 59:18
+ 51:58 Йер 50:15, Хав 2:13
+ 51:59 Йер 28:1
+ 51:62 Йер 50:3
+ 51:63 Асл 18:21
• 52:1 4 Бат 24:18, 2 Йыл 36:11-21
+ 52:1 4 Бат 23:31
+ 52:3 Зөл 17:15
+ 52:4 Ҡнн 28:52

+ 52:9 Иҫп 34:11, 4 Бат 23:33, Йер 21:7, Зөл 23:24

+ 52:10 Сеф 1:8
+ 52:11 Ҡнн 28:36, 4 Бат 20:18
+ 52:12 Йер 32:1, Йер 39:9, Йер 40:1
+ 52:13 Лев 26:31, Зөл 16:41
+ 52:14 Нөх 1:3

+ 52:17 3 Бат 7:15-37, 2 Йыл 4:1-15, Йер 27:19

+ 52:18 3 Бат 7:45, 3 Бат 7:50
+ 52:20 3 Бат 7:47
+ 52:21 3 Бат 7:15-22

+ 52:24 1 Йыл 6:14, Ғөз 7:1, Йер 21:1, Йер 29:25, Йер 37:3

+ 52:28 4 Бат 24:12-14
• 52:31 4 Бат 25:27-30
+ 52:31 4 Бат 24:12, 4 Бат 24:15, Йер 27:7

+ https://ibt.org.ru/ebook?id=BSK

Ҡушымталар

Ҡушымталар

1. Һүҙлек

2. Шәжәрә

3. Исемдәрҙең бирелеше

4. Үлсәмдәр, ауырлыҡ берәмектәре

5. Аҡса берәмектәре

6. Боронғо ҡулъяҙмалар

7. Географик карталар

Һүҙлек

Һүҙлек

1. А

2. Б

3. Г

4. Ғ

5. Д

6. З

7. И

8. Й

9. К

10. Ҡ

11. Л

12. М

13. Н

14. Ө

15. П

16. Р

17. С

18. Т

19. У

20. Ү

21. Ф

22. Х

23. Һ

24. Ш

25. Э

26. Ә

27. Ю

28. Я

Аҡлау – Яңы Ғәһедтәге мәғәнәһе: Ғайса Мәсихтең үлеп терелеүе аша Алла кешеләрҙең гонаһтарын ярлыҡай, уларҙы Үҙе алдында тәҡүә һәм ғәйепһеҙ тип һанай. Ғайса Мәсихкә инанған кешене генә Алла аҡлай.

Римдарға 1:17; 3:22-28; Галаттарға 2:16

Ҡарарға: Тәҡүә, Хаҡлыҡ.

Аҡһаҡал – Иң тәүҙә ғаиләләге, нәҫелырыуҙағы иң өлкән, абруйлы, хөрмәтле кеше аҡһаҡал исеменә эйә булған. Аҙаҡ еврей халҡының һәм айырым йәмғиәттәрҙең башлыҡтарын шулай атай башлайҙар, улар хөкөм сығарыу, ҡатмарлы булмаған дәғүәләрҙе хәл итеү кеүек эштәр башҡара.

Сығыу 3:16; Лукас 7:3

Алашар – Бестерелгән ир кеше. Борон күп халыҡтарҙа батша ҡатындары йәшәгән йортта бестерелгән ирҙәр хеҙмәт иткән. Уларҙың батша һарайында абруй яулап, юғары вазифаларға өлгәшкәндәре лә булған, шуға ла «алашар» һүҙе йыш ҡына «батша һарайындағы чиновник» һүҙенең синонимы булараҡ ҡулланылған.

ІV Батшалар 25:19; Эстер 2:3; Ғәмәлдәр 8:27-39

Алла – Йәһүдсә «Эл», «Элоһим». Берҙәнбер, ҡөҙрәтле Зат, күк менән ерҙе, ундағы булған бөтә нәмәне Бар ҡылыусы. Ул кешеләрҙе лә Үҙ рәүешендә бар ҡылған һәм уларҙы бик ярата. Шуға ла Үҙе менән кешеләр араһында, әҙәми заттарҙың гонаһы арҡаһында боҙолған мөнәсәбәттәрҙе яңынан тергеҙергә теләй. Үҙенә тоғроларға мәрхәмәт күрһәтә, Ғайса Мәсихкә инаныусыларға мәңгелек тормош бүләк итә.

Башланмыш 1:1, 27; 2:2; Ҡанун 6:4-5; Зәбүр 144:8; 145; Маркус 10:6; Яхъя 1:1; 3:16; Римдарға 5:8-9; ІІ Коринҫостарға 5:19

Алла Батшалығы – Был һүҙ Изге Яҙмала иң тәүҙә Алланың ер йөҙөндәге сикһеҙ хакимлығын сағылдыра. Шулай уҡ Алла менән Уны үҙҙәренең Батшаһы тип ҡабул иткән кешеләр араһындағы мөнәсәбәт тураһында ла һөйләй. Йәһүдтәр Мәсихте Алла ебәрәсәк Батша тип көтә. Алла Батшалығы Ғайса Мәсих ергә ҡабат килгәндән һуң урынлашасаҡ: элекке донъя яңыһына урын бирәсәк, яуызлыҡ юҡҡа сығып, мәңгелек именлек урын аласаҡ. Алла Батшалығы – Ғайса Мәсих, Сумдырыусы Яхъя һәм илселәрҙең төп вәғәзләү темаларының береһе.

Даниил 7:13-14; Маҫҫайос 3:1; 21:31; Маркус 1:15; Лукас 17:20-21; Асылыш 11:15

Алла бәрәсе – Муса аша бирелгән ҡанунға ярашлы, һәр Исраил кешеһе Ҡотҡарылыу байрамында Аллаға ҡорбан итеп йәш бәрәс салырға тейеш булған. Шул рәүешле Алла ярҙамында Мысыр ҡоллоғонан ҡотолоуҙы иҫкә алғандар. Яхъя пәйғәмбәр, Ғайса Мәсихте «Алла Бәрәсе» тип атап, кешеләрҙең гонаһтары өсөн ҡорбан ителәсәген алдан әйтә.

Башланмыш 22:7; Сығыу 12:3-5; Иҫәп 28:3-27; 29:2, 8-13; Яхъя 1:29; Асылыш 5:5-6

Алла йорто, ҡорам – Муса заманында еврейҙар табынған Изге сатыр урынына Сөләймән батша Йәрүсәлимдә беренсе ҡорамды төҙөй. Б.э.т. 586 йылда вавилондар (бабилдар) тарафынан емертелә, әммә бер нисә тиҫтә йылдан һуң яңынан аяҡҡа баҫтырыла. Аҙаҡ Бөйөк Һируд уны ҙурайта. Һируд б.э.т. 37 йылдан 4 йылға тиклем хакимлыҡ итә. Алла йорто Исраил тормошоноң үҙәге була. Бары ошонда ғына ҡорбан килтерәләр, ошонда илдең төрлө төбәктәренән һәм сит илдәрҙән мөһим дини байрамдарҙы үткәрергә йәһүдтәр йыйыла. Алла йорто Мөҡәддәс һәм Иң мөҡәддәс урындарҙан торған. Бүлмәләр ҙур пәрҙә менән айырылған. Иң мөҡәддәс урынға Килешеү һандығы урынлаштырылған һәм унда махсус хеҙмәт атҡарыр өсөн йылына бер тапҡыр баш ҡаһин ғына инә алған. Ябай кешеләргә унда инергә ярамағанлыҡтан, улар Аллаға Алла йортоноң ихатаһында табынған.

ІІІ Батшалар 5:4-5; 8:20-21; Ғөзәйер 6:14-16; Ишағыяһ 66:1; Маҫҫайос 21:12-13; 27:51; Эфестарға 2:19-22

Алла Улы – Иҫке Ғәһедтә ғәҙәттә «Алла улдары» тип Алла тарафынан яратылған һәм Уға хеҙмәт иткән рухи заттарға (фәрештә, рух) әйтәләр. Исраил халҡын һәм уның ҡайһы бер батшаларын да Алла улдары тип йөрөтәләр. Әммә Инжил авторҙары Алла Улы тип Ғайса Мәсихте атай. Был Уның Мәсих исеменә эйәлеген, сығышы менән Атабыҙ Алланан булыуын һәм Уға тура бәйләнештә тороуын күрһәтә. Бөтә иманлылар Уны ярата, ихтыярын үтәргә тырыша. Иманлылар Алла балалары тип атала ала, сөнки Алла уларҙы Үҙенең балалары кеүек күрә.

І Йылъяҙма 22:10; Әйүп 1:6; Зәбүр 2:7; Йермеяһ 31:9; Маҫҫайос 4:3; Яхъя 11:27

Арам – Исраил батшалығынан төньяҡта урынлашҡан дәүләт. Иң ҙур ҡалаларының береһе Дамаск булған. Беҙҙең эраға бер нисә быуат ҡала гректар был илде Сүриә тип атай башлай.

ІІІ Батшалар 20:1

Арами теле – Боронғо йәһүд һәм бер ни тиклем кимәлдә ғәрәп телдәренә ҡәрҙәш тел. Иҫке Ғәһед китаптарының ҡайһы бер бүлектәре ошо телдә яҙылған (һылтанмаларҙы ҡарағыҙ). Ғайса Мәсих йәшәгән осорҙа йәһүдтәр арами телендә һөйләшкән.

Ғөзәйер 4:8–6:18; 7:12-26; Йермеяһ 10:11; Даниил 2:4–7:28.

Арҡысаҡ – Рим империяһында, Ғайса Мәсих йәшәгән осорҙа, иң ауыр енәйәт ҡылған кешеләрҙе язалап үлтереү өсөн файҙаланылған ҡулайлама. Ул ергә ултыртылған бағананан һәм уға арҡыры ҡағылған һайғауҙан торған. Арҡысаҡҡа ҡаҙаҡланырға хөкөм ителгән кешеләр бик оҙаҡ, ыҙаланып үлгән. Был яза иң ҡатыһы һәм хурлыҡлыһы һаналған. Ғайса арҡысаҡҡа ҡаҙаҡланғандан һуң, киреһенсә, был язалау ҡоралы Уның аша ҡотолоу һәм йәшәйеш билдәһе булып һанала башлаған.

Маҫҫайос 10:38; Лукас 23:26, 33; І Коринҫостарға 1:17-18

Асия өлкәһе – Рим провинцияһы, Кесе Азияның (хәҙерге Төркиә) бер өлөшө. Баш ҡалаһы Эфес булған.

Ғәмәлдәр 19:26; Асылыш 1:4

Асылыш – Алла кешегә Үҙенең ихтыярын төрлө юлдар менән – күктән тауыш биреү, фәрештәләр, пәйғәмбәрҙәр, илаһи күренмештәр, Изге Яҙма аша аса. Уның ихтыярын еткергән бөтә был ысулдарҙы «асылыш» тип әйтергә мөмкин. Изге Яҙманың һуңғы китабы ла шулай атала.

Даниил 10:1; Маҫҫайос 2:12; Асылыш 1:1

Ата – Ғайса Мәсих Алланы «Атам» тип атай, шул рәүешле ата менән бала араһындағы мөнәсәбәт ниндәй булһа, Алла менән Үҙе араһында нәҡ шундай мөнәсәбәт икәнен күрһәтә. Ғайса Мәсихкә инанған кеше лә Алла менән шундай мөнәсәбәттә була, шуға күрә Алланы «Атам» тип атай ала.

Маркус 14:36; Яхъя 11:41-42; Римдарға 8:15

Ашера – Ҡәнғәниҙәр табынған уңдырышлылыҡ алиһәһе. Борон Яҡын Көнсығышта Ашераға табынған урындарҙа алиһәнең һүрәте соҡоп яһалған ағас ҡолғалар торған. Уны «бөтә илаһтарҙың әсәһе», «баш алиһә» тип атағандар.

Сығыу 34:13

Ашшур – (Ассирия) Хәҙерге Ираҡ биләмәһендә урынлашҡан боронғо ҡеүәтле империя, баш ҡалаһы Ниневе була. Б.э.т. 722 йылда ашшурҙар Төньяҡ Исраил батшалығын яулап ала һәм күп исраилдарҙы әсирлеккә ала. Улар урынына Исраил еренә ирекһеҙләп Ашшур империяһы кешеләре күсерелә. Ашшурҙар шулай уҡ көньяҡ батшалыҡҡа – Йәһүҙәгә лә һөжүм итә, әммә уңышҡа өлгәшә алмай. Һуңыраҡ Ниневе, Алла язаһын алып, баҫҡынсылар тарафынан тулыһынса ҡыйратыла.

ІV Батшалар 18:19–19:36; Нахум 1–3

Бабил – (Вавилон) Боронғо Яҡын Көнсығышта (хәҙерге Ираҡтың көньяғы) Ике Йылға араһында урынлашҡан бөйөк империяның баш ҡалаһы. Бабилда күп төрлө илаһтарға табынғандар. Бабилдар б.э.т. 587 йылда Йәрүсәлимде ҡыйрата, йәһүҙиҙәрҙең байтаҡ өлөшөн үҙҙәре менән алып китә. Яңы Ғәһед дәүеренә ҡала тулыһынса ҡыйратылған була. Асылыш китабында «Бабил» һүҙе Иблис батшалығына тиңләштерелә. Яңы бөйөк империяның баш ҡалаһы Римды ла элекке боҙоҡлоҡтар, мәжүсиҙәрҙең табыныу үҙәге булған Бабил менән бәйләйҙәр.

ІV Батшалар 25:1-22; Асылыш 18

Байрамдар –

1. Ҡотҡарылыу байрамы. Йәһүдтәрҙең мөһим байрамдарының береһе. Уны, еврейҙарҙың Мысыр ҡоллоғонан ҡотолоуын хәтергә алып, яҙ билдәләгәндәр. Борон еврейҙар был көндө Аллаға табыныу өсөн Йәрүсәлимгә килгән. Ҡотҡарылыу байрамы артынан уҡ ете көнлөк Сөсө икмәк байрамы башланған. Бер аҙна буйына сөсө икмәк кенә ашағандар. Инжилдә был ике байрам берҙәм байрам булып һанала. Нәҡ ошо көндәрҙә Ғайса Мәсих арҡысаҡҡа ҡаҙаҡланған һәм үленән терелгән.

Сығыу 12:1-14, 21-51; Левиҙәр 23:5; Иҫәп 9:1-14; Маркус 14:1, 12; Яхъя 19:14

2. Сөсө икмәк байрамы. Исраилдарҙа Ҡотҡарылыу байрамынан һуң үткәрелгән һәм ете көн дауам иткән байрам. Ул көндәрҙә сөсө ҡамырҙан бешерелгән аҙыҡ ҡына ашағандар, сөнки исраилдар, Мысырҙан киткән саҡта ҡамыр ҡуйырға ваҡыттары булмағанлыҡтан, Алла бойороғон үтәп, юлға икмәкте сөсө ҡамырҙан бешереп алған.

Сығыу 12:14-20; 13:3-10; Левиҙәр 23:6-8; Маркус 14:1, 12; Лукас 22:1

3. Илленсе көн байрамы. Ҡотҡарылыу байрамынан һуң илле көндән үткәрелгән. Ураҡ байрамы тип тә йөрөткәндәр. Ул көндө рәхмәт йөҙөнән Аллаға яңы уңыштан икмәк саҙаҡаһы һәм башҡа төр ҡорбандар килтергәндәр. Ғайса Мәсихтең шәкерттәренә Изге Рух ошо байрам көнөндә иңгән.

Сығыу 23:16; 34:22; Левиҙәр 23:15-21; Иҫәп 28:26-31; Ғәмәлдәр 2:1-4; І Коринҫостарға 16:8

4. Ҡыуыш байрамы. Йәһүдтәр, сүлдә йәшәгән ваҡыттарын хәтерләп, ике аҙнаға өйҙәренән ҡыуыштарға күсеп торған. Байрам ураҡ ахырында, көҙгө ямғырҙар башланғансы билдәләнгән, шуға Уңыш йыйыу байрамы тип тә аталған.

Сығыу 23:16, 34:22; Левиҙәр 23:33-36, 39-43; Ҡанун 16:13-15

Баҡыр диңгеҙ – Алла йортондағы һыу тултырылған баҡыр йыуынғыс. Ҡаһиндар был һыу менән аяҡ-ҡулдарын йыуған.

ІІІ Батшалар 7:23-26; ІІ Йылъяҙма 4:2-5,10

Баш ҡаһин, иң баш ҡаһин – Йәһүдтәрҙең иң төп ҡаһины. Ҡанунға ярашлы, ҡайһы бер йолаларҙы ул ғына башҡарған, атап әйткәндә, Алла йортоноң Иң мөҡәддәс урынына ул ғына инә алған.

Левиҙәр 16; Маҫҫайос 26:3; Ғивриҙәргә 6:19-20

Бәғел – Фәләстин еренә исраилдар килгәнсе ҡәнғәниҙәр табынған илаһтарҙың береһе, «әфәнде, хужа» тигән мәғәнәлә. Бында ҡалған ерле халыҡ ыңғайына аҙаҡ исраилдар ҙа йыш ҡына Бәғелгә табыныр булған. Был Аллаға ҡаршы ҡылынған иң ҙур енәйәт һаналған.

Хакимдар 2:13; 10:6; І Батшалар 7:3-4; 12:10; Римдарға 11:4

Бәғел-Зевув, Бәғел-Зевул – Иҫке Ғәһедтән белеүебеҙсә, Бәғел-Зевул пелештиҙәр ҡалаһы Ғәҡрондың илаһы булған. Был һүҙҙең мәғәнәһе «ҡеүәтле хужа» тигәнде аңлатһа ла, исраилдар көлөп был илаһты «Бәғел-Зевув», йәғни «себендәр хужаһы» тип атай. Яңы Ғәһед ваҡытында инде Иблис исемдәренең береһе булараҡ ҡулланыла башлай. Уны яуыз рухтар башлығы тип һанайҙар.

ІV Батшалар 1:6; Лукас 11:15

Галилея – Фәләстиндең төньяҡ өлөшө. Быуаттар һуҙымында был өлкәлә ситтәр хакимлыҡ итә, шуға унда йәһүд булмағандар күп була. Галилеяның Назара ҡалаһында Ғайсаның бала һәм үҫмер сағы үтә. Ошонда, Галилеяла, Ул күп төрлө мөғжизәләрен ҡыла.

Ишағыяһ 9:1; Йушағ 20:7; Маҫҫайос 4:23

Гонаһ – Алла ҡануны талаптарын боҙоу, Алланы тыңламау һәм Уға буйһонмау. Иҫке Ғәһедтә гонаһ ҡылған кеше ҡорбан килтерергә тейеш була.

Башланмыш 4:7; 18:20; Сығыу 29:10-14; Маҫҫайос 3:6; Римдарға 3:20

Гонаһтарҙан пакланыу, йолоп алыу –

1. Аллаға килтерелгән ҡорбандар аша гонаһтарҙан ҡотолоу, ғәйепте юйыу. Әлеге ғәмәл Алла менән ҡорбан килтергән кеше араһындағы бәйләнеште яңынан тергеҙгән. Йәһүдсә «ҡаплау» тигәнде аңлата, йәғни йоланы башҡарған кеше гонаһтарҙы юя, ҡаплай.

Левиҙәр 1:3-4; Римдарға 3:25

2. Йолоп алыу – тейешле түләү кертеп, бер кешене йә тотош халыҡты ҡоллоҡтан, әсирлектән ҡотҡарыуҙы аңлата. Инжилдә яҙылғанса, кешелекте гонаһ хакимлығы нан азат итер өсөн түләнгән хаҡ – Ғайса Мәсихтең ҡорбан булып үлеүе.

Ҡанун 7:8; Маҫҫайос 20:28

Гонаһтарҙан пакланыу көнө – Көҙ башында Ҡыуыш байрамы алдынан уҙғарыла торған был байрам көнөндә исраилдар эшләмәгән, ураҙа тотҡан. Үҙҙәрен һәм халыҡты гонаһтан арындырыу, Алла сатырын һәм ундағы ҡорбан усағын пакландырыу өсөн, ҡаһиндар тейешле ҡорбандар килтергән.

Левиҙәр 16; 23:27

Грек теле – Ғайса Мәсих заманында Урта диңгеҙ буйындағы илдәрҙә аралашыу теле. Яңы Ғәһед, йәғни Инжил, грек телендә яҙылған.

Ғанаҡтар – Исраилдарға тиклем Ҡәнғән ерендә йәшәгән халыҡтарҙың береһе. Улар оҙон буйлы һәм бәһлеүән кәүҙәле, күп һанлы була.

Ҡанун 9:2; Йушағ 11:21-22

Ғаштароҫ – йәһүдсә «Ашторет». Ҡәнғәниҙәрҙә мөхәббәт, уңыш-үрсем һәм һуғыш алиһәһе.

Хакимдар 2:13

Ғибәҙәтхана – дини йорт. Яңы Ғәһедтә йәһүдтәрҙең бергәләп доға ҡылырға, Изге Яҙманы уҡырға һәм дини йолаларҙы өйрәнергә йыйылған урыны. Йыйылыш мәлендә ғибәҙәтханала хатта ябай ҡатнашыусы ла Изге Яҙманан өҙөк уҡып, йыйылған халыҡҡа уны аңлата алған. Алла йортонан айырмалы рәүештә, ғибәҙәтханаларҙа ҡорбан килтерелмәгән. Йәһүдтәр йәшәгән һәр ҡалала берәү булһа ла ғибәҙәтхана булған.

Хакимдар 9:46; Маҫҫайос 4:23; Лукас 4:16-21

Ғиври (еврей) – Килеп сығышы билдәһеҙ боронғо һүҙ. Исраилдарҙы этник төркөм булараҡ билдәләй.

Башланмыш 14:13; Сығыу 1:15-16; Филиппойҙарға 3:5-6

Ғилғәд – Махирҙың улы, Менашшеның ейәне. Иордандан көнсығыштағы таулы өлкә лә Ғилғәд тип аталған. Исраилдың бер өлөшө булған был ерҙәрҙе Рәүвән, Ғад ырыуҙары һәм Менашшеның ярты ырыуы биләй.

Башланмыш 31:20-25; Ҡанун 3:13-15

Ғедән баҡсаһы – Тәүге кешеләр Алла менән аралашып йәшәгән матур баҡса. Уны ожмах тип тә йөрөтәләр. Алланың әйткәнен һанға һуҡмағас, Әҙәм менән Һауа баҡсанан ҡыуыла һәм ауыр хеҙмәт башҡарып, ауырыуҙар кисереп йәшәргә мәжбүр ителә, үлемһеҙлектән мәхрүм була. Ожмах тигәндә, Алла менән бергә хозур һәм вайымһыҙ, мәңге дауам итәсәк тормошта йәшәү күҙ уңында тотола.

Башланмыш 2:8-10; Ишағыяһ 51:3; Зөлкифел 36:35; Лукас 23:43; Асылыш 2:7

Дан, шөһрәт – «Алла шөһрәте», «Раббының шөһрәте» тигән төшөнсә Алланың бөйөклөгөн аңлата. Тәүраттан мәғлүм булыуынса, ҡайһы бер осраҡтарҙа Алланың шөһрәте исраилдарға яҡты нур, ут-ялҡын, төтөн рәүешендә күренгән. Ғайса Мәсихтең тормошонда Алла шөһрәте Мәсихтең тыуыуында, Ул ҡылған мөғжизәләрҙә, арҡысаҡтағы үлемендә һәм терелеүендә сағыла.

Сығыу 16:10; Лукас 2:9; 9:32-32; Яхъя 17:5

Дауыт – Шаулдан һуң икенсе һәм иң күренекле Исраил батшаһы, тәхеткә б.э.т. мең йыл тирәһе элек ултыра. Дауыт Исраилды бөйөк дәүләткә әүерелдерә, ә Йәрүсәлимде уның баш ҡалаһы яһай. Ул шулай уҡ оҫта һуғышсы һәм бөйөк шағир, Иҫке Ғәһедтәге Аллаға мөрәжәғәт ителгән йырҙар – Зәбүр китабы авторҙарының береһе. Тоғро хеҙмәте өсөн Алла уның нәҫелен генә Исраилдың батшалары итергә вәғәҙә бирә. Исраил пәйғәмбәрҙәре Ғайса Мәсихтең Дауыт тоҡомонан буласағын алдан әйткән. Шуға ла Ғайсаны Дауыт Улы тиҙәр.

І Батшалар 17:12-58; ІІ Батшалар 7; Зәбүр 88:4-5; Маҫҫайос 22:41-45

Дауыт ҡалаһы – Йәрүсәлимдең боронғо өлөшө, Сион тауы битләүендә төҙөлгән ҡәлғә. Лукас бәйән иткән Һөйөнөслө Хәбәрҙә Бейт-Ләхәмде лә, Дауыт шунда тыуғанға күрә, Дауыт ҡалаһы тип атайҙар.

ІІ Батшалар 5:6-9; Лукас 2:11

Дауыт Улы – Туранан-тура Дауыт батшаның тоҡомо. Шулай тип йәһүдтәр ергә килергә тейеш Мәсихте атай, сөнки улар Мәсихтең Дауыт батша тоҡомонан булырына ышанған.

Йермеяһ 23:5; Маҫҫайос 1:20; Маркус 10:47; Лукас 20:41-44

Доға ҡылыу – Иҫке Ғәһед тә, Инжил, йәғни Яңы Ғәһед тә доғаның ике төрөн белә: шәхси – кеше Аллаға үҙ һүҙҙәре менән мөрәжәғәт итә, Уны данлай, рәхмәтен белдерә йә ярҙам һорай. Икенсеһе – тейешле урында (Алла йортонда йә ғибәҙәтханала) һәм тейешле ваҡытта билдәле бер өлгө буйынса күмәкләп ҡылынған доға.

ІІ Батшалар 7:18-29; Зәбүр 6:10; 140:2; Маҫҫайос 6:7-13; 21:22; Ғәмәлдәр 3:1

Зәбүр – Йәһүд телендәге 150 дини йыр Иҫке Ғәһедтең айырым китабына – Зәбүргә тупланған. Был китапты Дауыт батшаның исеме менән бәйләйҙәр, сөнки ундағы йырҙарҙың күбеһен шәхсән үҙе яҙған тип һанала. Уларҙың ҡайһыларында Алланың тоғро мөхәббәте һәм мәрхәмәте данлана, Уға рәхмәт белдерелә, икенселәрендә ярҙам һорала. Иманлылар элек-электән доға ҡылғанда Зәбүр йырҙарын йырлай.

Зәбүр 4:1; Лукас 20:42; Эфестарға 5:19

Зәйтүн – Мәңге йәшел ағас, бейеклеге 10 метрға етә, оҙаҡ йәшәй һәм емеш биреүҙән туҡтамай.

Римдарға 11:17

Зәйтүн майы – Зәйтүн емешенән һығып алынған май. Боронғо Исраилда зәйтүн майын яҡтыртҡыстарға яғыулыҡ итеп һалғандар; яраны, тире ауырыуҙарын дауалағанда ҡулланғандар. Ҡайһы берҙә, хуш еҫ сығып торһон өсөн, төтәҫләү майҙарына ҡушҡандар, сәстәренә, тәндәренә һөрткәндәр. Зәйтүн майын кемделер батшалыҡҡа мәсехләгәндә, ҡаһин йә пәйғәмбәр хеҙмәтенә алғанда ҡулланғандар һәм дини йола буйынса пакландырыр өсөн изге әйберҙәргә ҡойғандар.

Башланмыш 28:18; Сығыу 29:7; 35:28; Ҡанун 24:20; Маҫҫайос 25:3-4, 8-9

Зәйтүн тауы – Йәрүсәлимдең көнсығыш диуары яғындағы тәпәш тау. Унан бөтә ҡала ус төбөндәгеләй күренгән. Тау итәгендәге зәйтүн баҡсаһында күп ваҡиғалар булған. Мәҫәлән, Зөлкифел ҡаланан Раббының шөһрәте киткәнен ошонан күргән, Ғайса Мәсих ахырызаман тураһында ошонда бәйән иткән һәм ошо тауҙан күккә ашҡан.

Зәкәрьяһ 14:4; Маҫҫайос 24:3; 26:30; Ғәмәлдәр 2:9-12

Иблис – Грекса «диаболос», «хәйләкәр, алдаҡсы» тигәнде аңлата. Яуыз рухтарҙың башлығы һәм Алланың дошманы. Изге Яҙмалағы бүтән исемдәре – шайтан, Бәғел-Зевув. Асылыш китабында уның бер ваҡыт тулыһынса еңеләсәге һәм юҡ ителәсәге тураһында һөйләнелә.

І Йылъяҙма 21:1; Әйүп 1:6-8; Маҫҫайос 4:10

Ибрам/Ибраһим – Тәүге исеме – Ибрам, Ибраһим тигән яңы исемде Алла уға аҙаҡ бирә. Алла Ибраһим менән килешеү төҙөй, уға Ҡәнғән еренә күсеп ултырырға бойора. Ул ерҙе Алла Ибраһимдың күп һанлы тоҡомона бирергә вәғәҙә иткән була. Ибраһим менән ҡатыны Сараға улдары Исхаҡтың тыуғанын оҙаҡ көтөргә, төрлө һынауҙар аша үтергә тура килә. Ибраһимдың, Исхаҡтан тыш, Сараның хеҙмәтсеһе Хәжәрҙән Исмәғил исемле улы тыуа. Шулай Ибраһим исраилдарҙың ата-бабаһы булып китә. Изге Яҙмала ул Алланың барлыҡ бойороҡтарын һүҙһеҙ үтәргә әҙер тоғро улан итеп күрһәтелгән.

Башланмыш 11:27–12:9; 15:1-21; 17:5; Римдарға 4; Ғивриҙәргә 11:8-19

Изге икмәк – Раббы хозурына махсус өҫтәлгә һалынған ун ике сөсө икмәк. Был икмәктәрҙе бер аҙнанан яңыларына алыштырғандар. Өҫтәлдән алынған икмәкте ҡаһиндарға ғына ашарға рөхсәт ителгән.

ІІІ Батшалар 7:48; Маҫҫайос 21:42; Римдарға 10:11

Изге Рух – Алла Рухы. Боронғо йәһүд һәм грек телдәрендә «рух» һүҙенең – «һулыш», «ел» тигән мәғәнәләре лә бар. Иҫке Ғәһедтә Алла Рухы – һәр нәмәне бар итеүсе, бөтә тереклекте йәшәтеүсе, һаҡлап тороусы көс. Унан тыш кешегә аңлау ҡеүәһе бирә, һәләт менән бүләкләй һәм Алла хеҙмәтенә саҡыра. Алла Рухы айырым берәүгә йә кешеләр төркөмөнә иңгән, уларға пәйғәмбәрлек һәләте биргән. Уға Аллалағы бөтә сифаттар хас. Ғайса Мәсих тә донъяға әҙәм затының ғәмәле менән түгел, ә Алла Рухының ҡөҙрәте менән килә. Ғайсаға Изге Рух һыуға сумдырылған саҡта иңә. Изге Рух Илленсе көн байрамында илселәргә лә иңә. Яңы Ғәһедтән, йәғни Инжилдән күренеүенсә, уны Ғайса Мәсихкә инаныусылар ҙа ҡабул итә. Изге Рух аша кеше яңы тормошҡа килә, Алла уны балаһы итеп ҡабул итә.

Башланмыш 1:2; Зәбүр 50:13; Маҫҫайос 1:18; 3:16; Ғәмәлдәр 2:1-5; Галаттарға 5:22-23

Изге сатыр, Килешеү сатыры, Осрашыу сатыры – Алла бойороғо буйынса эшләнгән, исраилдар сүлде гиҙгән саҡта күсереп йөрөтөлгән ҙур сатыр. Ул ҡаһиндарҙың аралашсылығы ярҙамында исраилдарҙың Алла менән осрашыу, Аллаға ғибәҙәт ҡылыу урыны булған. Сатырҙа Килешеү һандығы һаҡланған; исраилдарҙың тупламында ул Алланың йорто тип һаналған. Сөләймән Йәрүсәлимдә Алла йортон төҙөгәнсе, исраилдар нәҡ шул Изге сатыр алдында Аллаға табынған һәм ҡорбан килтергән.

Сығыу 26:1-37; 27:21; Иҫәп 1:50; Ғәмәлдәр 7:44; Ғивриҙәргә 8:2-5

Изге Яҙма, Иҫке Ғәһед, Яңы Ғәһед – Яңы Ғәһедтә, йәғни Инжилдә Иҫке Ғәһед китаптары шулай аталған. Ваҡыт үтеү менән, Яңы Ғәһед яҙылып донъя күргәс, уны ла «Изге Яҙма» төшөнсәһенә индергәндәр.

Левиҙәр 6:18; 11:44-45; Ишағыяһ 6:3; Маркус 1:24; Римдарға 1:7

Изге, мөҡәддәс – «Изге» һүҙенең мәғәнәһе – «айырып алынған». Изге Яҙмала был һүҙ иң тәүҙә Аллаға ҡағылышлыны аңлата. Аллаға бағышланған бөтә нәмәне – Алла йортон, ғибәҙәт ҡылыу әйберҙәрен һәм Уға табынған кешеләрҙе (Иҫке Ғәһедтә – Исраил халҡы, Яңы Ғәһедтә – имандаштар берҙәмлеге) һыҙатлай.

Сығыу 25:30; Левиҙәр 24:5-9; Маҫҫайос 12:1-4

Илсе – грекса «апостолос». Боронғо грек телендәге был һүҙҙең мәғәнәһе – «ебәрелгән кеше, хәбәр илтеүсе». Тәү сиратта был исем менән Ғайса Мәсих менән гел бергә йөрөгән иң яҡын ун ике шәкертен атайҙар. Ғайса, Үҙ исеменән һөйләргә вәкәләт биреп, уларҙы Алла хеҙмәтен башҡарырға халыҡ араһына сығарып ебәрә. Был вазифа кешегә ҙур яуаплылыҡ һалған, шулай уҡ бик абруйлы һаналған.

Маҫҫайос 10:1-20; Ғәмәлдәр 14:14

Иман – Аллаға инаныу, Алла биргән вәғәҙәләрҙең үтәлеренә ышаныу, Уның ихтыярын ҡабул итеп, юлынан барырға әҙер булыу. Инжилдә Ғайса Мәсихте Раббы һәм Ҡотҡарыусы итеп таныу – имандың төп өлөшө.

Ғивриҙәргә 11

Имандаштар берҙәмлеге, берҙәмлек – Бер тирәлә йәшәп, Аллаға табыныу, Изге Яҙманы өйрәнеү һәм аралашыу өсөн даими йыйылып торған Ғайса Мәсихкә инаныусылар йәмғиәте. Был һүҙ урындағы берҙәмлеккә генә түгел, донъяла Ғайса Мәсихкә инанған барлыҡ кешеләргә лә ҡағыла.

Маҫҫайос 16:18; Ғәмәлдәр 8:1; 20:28; Римдарға 16:4

Инжил (Яңы Ғәһед) – Б.э. І быуатының икенсе яртыһында боронғо грек телендә яҙылған, Ғайса Мәсихтең тормошо һәм тәғлимәте тураһында бәйән иткән дүрт «Һөйөнөслө хәбәр», «Илселәрҙең ғәмәлдәре», «Асылыш» китаптарынан һәм хаттарҙан торған тупланма. Тәүҙә Уның тормошон һүрәтләгән дүрт китап ҡына ошо исемде йөрөтһә, аҙаҡ тотош йыйынтыҡ «Инжил» тип атала башлай.

Исраил – Яҡуптың Алла биргән икенсе исеме. Иҫке Ғәһедтә Яҡуптың ун ике ырыуҙан торған тоҡомо Исраил халҡы тип йөрөтөлә. Сөләймәндең вафатынан һуң Исраил батшалығы икегә бүленә һәм ун ырыуҙан торған төньяҡ батшалыҡ барлыҡҡа килә. Иҫке Ғәһедтең ҡайһы бер яҙмаларында «Исраил» һүҙе бына ошо төньяҡ батшалыҡҡа ҡарата әйтелә, ә Яңы Ғәһедтә йыш ҡына Исраил халҡын һәм ерҙәрен, Фәләстинде аңлата.

Башланмыш 32:24-30; 35:9-12; Лукас 24:21; Ғәмәлдәр 5:31

Иҫке Ғәһед – Изге Яҙманың беренсе өлөшө. Атама килешеү төшөнсәһенә бәйле (Ҡарарға: «Килешеү»). Исраил халҡы Мысырҙан сыҡҡас, Алла Синай тауында улар менән килешеү төҙөй. Килешеүҙең мөһим өлөшө – ҡанун. Тәүрат, Зәбүр һәм Пәйғәмбәрҙәр китаптарын үҙ эсенә алған Иҫке Ғәһед йыйынтығы быуаттар дауамында төрлө кешеләр тарафынан яҙылып, Инжил, йәғни Яңы Ғәһед менән бергә Изге Яҙманы тәшкил итә.

Йөҙөм ағасы – Фәләстиндә таралған үҫемлек. Емештәре бик тәмле һәм туҡлыҡлы булғанға тыныс, мул тормош билдәһе һаналған. Шулай уҡ йөҙөм ағасы Исраил халҡын символлаштыра.

Иҫәп 13:24; ІІІ Батшалар 4:25; Ишағыяһ 5:1-7; Яхъя 15:1

Йөҙөм һыҡҡыс – Йөҙөм иҙеү өсөн ҡаяла уйып яһалған тишекле соҡор. Ғәҙәттә йөҙөмдө аяҡ менән иҙгәндәр һәм сыҡҡан һут ошо тишек аша аҫтағы бәләкәйерәк соҡорға һығылып ағып төшкән.

Хакимдар 6:11; Ишағыяһ 63:3; Маҫҫайос 21:33

Йәриә – Ир кеше енси бәйләнешкә инер өсөн өйөндә йәшәткән ҡатын. Йәриәнең билдәле бер хоҡуҡтары булған: ул ҡолиәнән юғарыраҡ, ир ҡатынынан түбәнерәк торған.

Башланмыш 22:24

Йәрүсәлим – Дауыт менән Сөләймән батшалыҡ иткән дәүерҙә Исраилдың баш ҡалаһы булып китә. Йәһүҙә тауҙары битләүендә урынлашҡан. Сөләймәндең вафатынан һуң Йәһүҙәнең – көньяҡ батшалыҡтың баш ҡалаһы була. Б.э.т. 586 йылда ул бабилдар тарафынан ҡыйратылып, б.э.т. 538 йылдан б.э.т. 445 йылға тиклем арала аяҡҡа баҫтырыла. Б.э.т. 332 йылдан грек ҡалаһына әүерелгән ҡала, б.э.т. 63 йылда римдар ҡулына күсә. Б.э. 70 йылында, йәһүдтәр менән римдар һуғышы осоронда, тулыһынса емертелеп, аҙаҡ ҡабаттан аяҡҡа баҫтырыла.

ІІ Батшалар 5:9; Ишағыяһ 2:2-3; Лукас 21:20-24; Асылыш 21:2

Йәһүд теле – Иҫке Ғәһед китаптары башлыса боронғо йәһүд телендә яҙылған. Боронғо йәһүд һәм арами телдәре – ҡәрҙәш телдәр. Вавилон (Бабил) ҡоллоғо осоронан (б.э.т. VІ быуаттан) боронғо йәһүд телен арами теле ҡыҫырыҡлай башлай. Ғайса Мәсих заманында йәһүдтәр арами телендә һөйләшкән, ә боронғо йәһүд теле Изге Яҙма теле булараҡ һаҡланған.

Нөхәмияһ 8:8; Лукас 23:38

Йәһүҙә –

1. Яҡуптың ун ике улының береһе, ырыу башлығы (Дауыт менән Сөләймән батшалар ҙа, Ғайса Мәсих тә Йәһүҙә ырыуынан).

Башланмыш 29:35

2. Йәһүҙә тоҡомо, йәһүҙиҙәр йәшәгән ил, көньяҡ батшалыҡ.

ІІ Батшалар 2:4; Лукас 2:4; 11; Ғивриҙәргә 7:14

Йәһәннәм – Инжилдә был термин кешеләрҙе гонаһтары арҡаһында ташлай торған урын өсөн ҡулланыла. «Йәһәннәм» тигәнде аңлатҡан грек һүҙе «Ге-Һинном» («Йәһәннәм үҙәне») тигән йәһүд атамаһынан барлыҡҡа килгән. Был үҙән Йәрүсәлимдән көньяҡ-көнсығышта урынлашҡан. Борон унда Бәғел менән Мөләх илаһтарға табынғандар, йыш ҡына ҡорбанға тере кешене килтергәндәр. Йәһүҙә батшаһы Йошияһ бындай ҡорбандарҙы тыйһа ла, мәжүсилек культы юҡҡа сыҡмаған. Йермеяһ пәйғәмбәр Йәрүсәлим халҡын ошо үҙәндә дошмандары ҡырып һаласаҡ һәм улар күмелмәйенсә ятып ҡаласаҡ тип пәйғәмбәрлек ҡыла. Ишағыяһ пәйғәмбәр ҙә, бәлки, мәңге һүнмәҫ ут янған аныҡ бер урынды һүрәтләгәндә, ошо үҙәнде күҙ уңында тотҡандыр. Шуға ла йәһәннәм тигәндә гонаһлыларҙы язалау урыны – йәһәннәм уты булып күҙ алдына баҫҡан.

Йушағ 15:8; Ишағыяһ 66:24; Йермеяһ 19:6-9; Маҫҫайос 5:22; 10:28

Кемош – Моавтар табынған мәжүси илаһ.

ІІІ Батшалар 11:7

Килешеү – Алла менән кешеләр араһында төҙөлгән килешеү Изге Яҙмала төп урынды биләй. Синай тауында Алла Муса пәйғәмбәр аша бөтә Исраил халҡы менән килешеү төҙөй. Һәр яҡ, иңенә аныҡ бурыстар алып, вәғәҙәләр бирешә. Алла исраилдарҙы фатихаларға һәм уларҙы дошмандарынан ҡурсаларға һүҙ бирһә, тегеләре үҙ сиратында Аллаға тоғролоҡ һаҡларға, Уның ихтыярын үтәргә тейеш була. Пәйғәмбәрҙәр Алла менән кешеләр араһында яңы килешеү төҙөләсәге тураһында ла алдан әйтеп ҡалдыра. Һөйөнөслө Хәбәрҙә был килешеүҙең Ғайса Мәсихтең үлеп терелеүе аша төҙөлөрө бәйән ителә.

Башланмыш 9:9-17; 15:18-21; Сығыу 6:4; Зәбүр 88:4-5; Маҫҫайос 26:28; Ғәмәлдәр 3:25

Килешеү һандығы – Исраилдар өсөн изгеләрҙән-изге әйбер: ағастан эшләнеп, алтын ялатылған, ҡапҡасына кируб һындары ҡуйылған изге һандыҡ. Унда Алланың Ун бойороғо яҙылған таҡтаташтар һаҡланған. Һандыҡ тәүҙә Изге сатырҙың, Алла йорто төҙөлгәс, уның Иң мөҡәддәс бүлмәһендә торған.

Сығыу 25:10-21; Ғивриҙәргә 9:4; Асылыш 11:19

Кируб – русса «херувим». Алла хеҙмәтендәге Уға айырыуса яҡын күк заттары. Еврейҙар уларҙы Алла ултырған ике тәгәрмәсле арбаны һөйрәгән иҫ киткес ҙур кәүҙәле ҡанатлы зат итеп күҙ алдына килтергән. Кируб һындары Килешеү һандығының ҡапҡасына урынлаштырылған.

Башланмыш 3:24; Сығыу 25:18-22; Зөлкифел 9:3; Ғивриҙәргә 9:5

Күренмеш – Иҫке Ғәһедтә Алланың күренештәр ебәреп кешеләргә мөһим әйберҙәрҙе белдереүе башҡорт телендә «күренмеш» тип алынды. Ул ябай ғына күреүҙе түгел, ә тәрән рухи тойоуҙы аңлата. Яңы Ғәһедтә Алла, кешегә төш йә күренмештәр аша күренеп, доғаларҙа әйтелгән үтенестәргә яуаптар бирә, илселәренә, шәкерттәренә бойороҡтарын еткерә һәм юл күрһәтә.

І Батшалар 3:1-15; Ғовадъяһ 1:1; Ғәмәлдәр 7:55-56; 10:3-6, 11-16; 16:9; 18:9

Ҡамышлы диңгеҙ – Был атама боронғо йәһүд теленән һүҙмә-һүҙ тәржемә. Ҡайһы диңгеҙ тураһында һүҙ барғанын әйтеүе ҡыйын, ул Сүәйс (Суэц) йәки Акаба ҡултығы ла булырға мөмкин. Яңы Ғәһедтә Ҡыҙыл диңгеҙ тип бирелә. Мысырҙан сыҡҡан саҡта, Исраил халҡы ошо диңгеҙ аша үтә.

Сығыу 10:19; І Коринҫостарға 10:1

Ҡанун – йәһүдсә «тора». Исраил халҡына Муса пәйғәмбәр аша бирелгән Алла ҡануны. Ҡанундар һәм уларҙың бирелеү тарихы Изге Яҙманың тәүге биш китабында – Тәүратта тупланған. Ҡанун исраилдарҙың йәмғиәттәге көнкүрешен һәм дини тормошон көйләй, яҡшылыҡ, ғәҙеллек ҡағиҙәләрен урынлаштыра. Яңы Ғәһедтә илсе Паулус кешеләрҙең ҡанунды тулыһынса үтәй алмаясағын, ҡанун кешеләрҙе ҡылған гонаһтары өсөн бирелгән язанан ҡотҡара алмаясағын әйтә. Шуға күрә Яңы Ғәһедтә ҡанун Алла мәрхәмәтенә ҡаршы ҡуйыла. Илсе Паулус яҙғанса, Ғайса Мәсих ҡанундың маҡсатын ғәмәлгә ашыра.

Башланмыш 26:4-5; Сығыу 24:12; Маҫҫайос 5:17; Римдарға 2:12-13, 25; 3:20; 10:4

Ҡанун белгесе – Алланың Муса аша биргән ҡануны буйынса белгес. Ул ҡанунды күсереп яҙыу, өйрәнеү, ҡулланыу менән шөғөлләнгән, шулай уҡ уны халыҡҡа аңлатҡан. Ҡанун белгестәрен йәһүд йәмғиәтендә ихтирам иткәндәр.

Маҫҫайос 23:23; Лукас 10:25

Ҡапҡа, ҡала ҡапҡаһы – Боронғо ҡалалар ғәҙәттә ҡалын диуарҙар менән уратып алынған булған. Зөлкифел китабының 40-сы бүлегенән күренеүенсә, ҡапҡалары ябай түгел: унда бүлмәләр урынлашҡан булырға мөмкин. Ҡапҡа алдындағы асыҡ майҙан төрлө йыйындар, осрашыуҙар, килешеүҙәр төҙөү өсөн иң уңайлы урын һаналған. Йәмғиәттән ҡыуылған кешеләр, мәҫәлән, махау сирлеләр, ҡапҡанан тышта йәшәргә тейеш булған. Ғайса Мәсихте лә ҡаланан ситкә сығарып арҡысаҡҡа ҡаҙаҡлағандар.

Башланмыш 23:10-11, 17-18; Рут 4:1-11; ІІ Батшалар 18:24; ІV Батшалар 7:3; Зөлкифел 40:6-16; Ғивриҙәргә 13:12

Ҡаһин – Изге сатырҙа һәм Йәрүсәлим ҡорамында хеҙмәт итеү, ҡорбан килтереү өсөн яуаплы кеше. Ҡаһинлыҡты тик Һарун нәҫеле генә башҡарған. Ҡаһиндар 12 төркөмгә бүленгән һәм алмашлап хеҙмәт алып барған, уларға левиҙәр ярҙам иткән. Уларға баш ҡаһин етәкселек иткән. Изге сатырға, аҙағыраҡ Алла йортона ҡаһиндар менән левиҙәр генә инә алған.

Сығыу 30:30; І Йылъяҙма 23:32; Маҫҫайос 8:4; Лукас 1:8-9

Ҡорбан усағы – Ҡорбанға килтерелгән хайуанды тотош килеш йә өлөшләтә яндыра торған махсус ҡоролма-урын. Ҡорбан усағын ғәҙәттә таштан төҙөгәндәр, ә күсереп йөрөтмәле Изге сатыр янындағыһын ағас һәм металл ҡулланып эшләгәндәр. Хуш еҫле үләндәр төтәтеү өсөн тимерҙән бәләкәй ҡорбан усаҡтары ла булған.

Башланмыш 8:20; Левиҙәр 1:5; Маҫҫайос 5:23-24

Ҡорбандар һәм саҙаҡалар –

1. Гонаһ ҡорбаны. Раббының бойороҡтарына ҡаршы эшләгән кешене гонаһынан паклар һәм ярлыҡатыр өсөн килтерелгән.

Левиҙәр 4:2-35; Ғивриҙәргә 10:26

2. Ғәйеп ҡорбаны. Аллаға йәки башҡа берәйһенә ҡаршы гонаһ ҡылған кешенән ғәйепте алып ташлау маҡсатында салынған.

Левиҙәр 5:14-19; 6:1-7

3. Икмәк саҙаҡаһы. Был осраҡта мал салынмаған. Икмәк саҙаҡаһын уңыш өсөн рәхмәт билдәһе итеп Аллаға бүләккә алып килгәндәр. Саҙаҡа сей йә ҡурылған бойҙайҙан йәиһә май, ладан, тоҙ ҡушып бешерелгән бойҙай ононан торған.

Левиҙәр 2:1-16

4. Татыулыҡ ҡорбаны. Алла менән яҡшы мөнәсәбәтте һаҡлап ҡалыу, татыулыҡты тергеҙеү билдәһе итеп килтерелгән. Малды салғандан һуң бер өлөшө ҡорбан усағында яндырылған; ҡалғанын ҡорбан килтергән кеше менән ғаиләһе һәм ҡаһин ашаған.

Левиҙәр 3:1-17; ІІІ Батшалар 9:25

5. Тотош яндырыу ҡорбаны. Ҡорбандың иң мөһим төрө һаналған. Уны, башҡа төр ҡорбандарҙан айырмалы, ҡорбан усағында тотошлайы менән яндырғандар. Уның төтөнө, күккә күтәрелеп, Алланың күңелен хушландыра тип һанағандар.

Башланмыш 8:20; 22:2; Левиҙәр 1:2-17; Маркус 12:33

6. Түкмә ҡорбан. Аллаға ҡорбан итеп алып килгән шарапты йәки майҙы ҡорбан усағына ҡойор булғандар. Инжилдә илсе Пау лус үҙенең үлемен ошондай ҡорбан менән сағыштыра.

Башланмыш 35:14; Левиҙәр 23:13; ІІ Тимоҫеусҡа 4:6

7. Үҙ ихтыяры менән (нәфел буйынса) килтерелгән ҡорбан. Емеш, ашлыҡ, шарап, май, хуш еҫле матдәләр теләк буйынса ҡорбан итеп килтерелгән.

Сығыу 35:29; Левиҙәр 22:23; Ғөзәйер 3:5

Ҡорбан, ҡорбан килтереү – Ҡылған гонаһтарынан пакланыр өсөн исраилдар үгеҙ, һарыҡ, кәзә йә күгәрсенде ҡорбанға килтергән. Уны өлөшләтә йә тотош килеш ҡорбан усағында яндырғандар. Хайуандан тыш икмәк, шарап, зәйтүн майы, яңы уңыштың беренсе емештәрен саҙаҡа итеп килтергәндәр. Уларҙың һәр береһе айырым әһәмиәткә эйә булған һәм башҡарылыу тәртиптәре Тәүратта бирелгән. Инжилдә Ғайса Мәсихтең арҡысаҡтағы үлеме тотош кешелектең гонаһтары өсөн килтерелгән ҡорбан итеп һүрәтләнә.

Левиҙәр 1:2-17; ІІІ Батшалар 9:25; Ғивриҙәргә 10:1-14

Ҡотҡарыусы – Изге Яҙмала «ҡотҡарыу» һүҙе Алланың айырым бер кешегә йә тотош халыҡҡа ярҙамын, дошмандарынан, ауырыуҙарҙан, хәүефтәрҙән ҡотҡарыуын аңлата. Шуға ла йыш ҡына Алланы Ҡотҡарыусы тип атайҙар. Ҡотҡарылыу шулай уҡ гонаһ хакимлығынан ҡотолоп, мәңгелек тормош алыу мөмкинлеген дә биргән. Инжилдән күренеүенсә, Ғайса Мәсихте Алла бар халыҡтар өсөн Ҡотҡарыусы иткән.

Сығыу 14:13; Зәбүр 16:7; Маркус 15:31; Лукас 1:76-77; 2:11; Римдарға 1:16

Ҡулдарҙы ҡуйыу – Дини йола: кешенең башына ҡулдарҙы ҡуйып, Алланан уға фатиха һорап доға ҡылғандар. Ошо рәүешле кешегә Изге Рух бүләк итеүен, ауырыуҙарҙан һауыҡтырыуын йәки ниндәйҙер бер рухи һәләттәр бирелеүен һорағандар. Шулай уны мөһим бер хеҙмәткә ҡуя алғандар. Бынан тыш, ҡулдарҙы ҡуйыу аша яуаплылыҡ йә ғәйеп тапшырылған (кешегә генә түгел, хайуанға ла – мәҫәлән, кәзә тәкәһенә гонаһтар йөкмәтелгән).

Сығыу 29:15; Левиҙәр 16:21-22; 24:14; Ҡанун 34:9; Маркус 6:5; 10:13-16; Ғәмәлдәр 8:17

Ҡәнғән – Хам улы Нухтың ейәндәренең береһе. Урта диңгеҙ менән Иордан йылғаһы араһында урынлашҡан, баштан уҡ ҡәнғәниҙәр йәшәгән биләмәнең исеме лә. Был ерҙе Алла Ибраһимға һәм уның нәҫеленә вәғәҙәләй. Әкренләп Ҡәнғәнде исраилдар баҫып ала.

Башланмыш 9:18; 12:5-7; Сығыу 6:4; Ғәмәлдәр 13:19

Ладан – Экзотик үҫемлектең киптерелгән сайыры. Уны яндырғанда хуш еҫле төтөн тарала.

Сығыу 30:34; Маҫҫайос 2:11

Левиҙәр – Леви ырыуы кешеләре. Леви Яҡуптың өсөнсө улы булған. Алла бойороғо буйынса, Леви ырыуынан Һарундың вариҫтары ғына ҡаһин итеп ҡуйыла алған. Леви ырыуына ҡарағандарҙың ҡалғандары Алла йортонда эштәр башҡарған, ҡаһиндарға ярҙамлашҡан, ҡанунды өйрәнеп, уны халыҡҡа аңлатыу менән шөғөлләнгән. Төп эштәре Алла йортондағы хеҙмәт булғанға күрә, уларға ер бирелмәгән. Уның урынына левиҙәр башҡа Исраил ырыуҙарының биләмәләрендәге уларға тәғәйен баҫыуҙар һәм ҡалалар менән файҙалана алған.

Сығыу 28:1; Иҫәп 18:20-21; 35:2-7; Яхъя 1:19

Ливан – Төньяҡ Фәләстиндәге кедр урмандары һәм һыу сығанаҡтары менән дан тотҡан тау һырты, Сүриәләге иң бейек тауҙар теҙмәһе. Сөләймән батша үҙенең һарайын һәм Йәрүсәлимдәге Алла йортон Ливан урманындағы ағастан төҙөгән.

Йушағ 1:4; ІІІ Батшалар 5:6-10; Зөлкифел 17:2-3

Мадай – (Мидия) Хәҙерге Ирандың төньяҡ-көнбайышында урынлашҡан ҡеүәтле батшалыҡ. Б.э.т. 612 йылда мадайҙар Ашшурҙың баш ҡалаһы Ниневене ҡыйрата. Шунан һуң фарсылар менән Фарсы империяһында хакимлыҡ итә, шуға ла ундағы ҡанундар «Мадай һәм Фарсы ҡанундары» тип йөрөтөлгән.

Эстер 1:19; Даниил 8:20-21

Майағас – Хуш еҫле үлән. Таҙарыныу йолаһын башҡарғанда уны ҡорбан малының ҡанына йә махсус әҙерләнгән һыуға манып алғандар ҙа кешегә йә әйбергә һирпкәндәр.

Сығыу 12:22; Левиҙәр 14:4; Ғивриҙәргә 9:19

Майҙә – Боронғо Исраил халҡын ҡоллоҡтан азат итеп Мысырҙан алып сыҡҡас, сүлдә тамаҡтарын туйҙырыу өсөн Алла күктән яуҙырған ризыҡ. Кориандр орлоғона оҡшаған майҙә тәме менән баллы көлсәне хәтерләткән. Инжилдә Ғайса Мәсих майҙәне донъяға күктән йәшәү биргән ысын икмәк менән сағыштыра. Был икмәк – Ғайса Мәсих Үҙе.

Сығыу 16:14-16, 31-35; Яхъя 6:31-35

Махау, йоғошло тире ауырыуы – Иҫке Ғәһед талаптарына ярашлы, тире ауырыулы кешеләр пак булмаған. Уларҙы йәмғиәттән ҡыуғандар, ауырыуынан тулыһынса һауыҡҡан һәм быға ҡаһин шаһит булған осраҡта ғына кире ҡабул иткәндәр.

Левиҙәр 13:45-46; Лукас 5:12-13

Мидйән – Ибраһимдың икенсе ҡатыны Ҡытуранан тыуған улдарының береһе. Хәҙерге Акаба ҡултығының көнсығыш яры буйындағы сүллектә йәшәгән күсмә халыҡ.

Башланмыш 25:2, 4; Хакимдар 6:1-7

Мирра – Ауыртыуҙы баҫҡан, тәнгә һөртә торған (шулай уҡ мәйетте ерләгәндә ҡулланылған) шифалы ыҫмала.

Йырҙар йыры 3:6; Маҫҫайос 2:11; Маркус 15:23; Яхъя 19:39-40

Моав – Ибраһимдың бер туған ҡустыһы Һарандан тыуған Луттың улы. Моавтың нәҫеле, моавтар. Табынған илаһтары – Кемош. Пеғор тауы башында йәшәй тип һаналған Пеғор Бәғеленә лә ышанғандар. Йәһүд теленә ҡәрҙәш телдә һөйләшкәндәр. Туғандаш һаналған исраилдар менән әлеге ҡәүем дошмандарса мөнәсәбәттә булған. «Рут» китабында Рут исемле Моав ҡатынының, үҙ илен ташлап, Исраил еренә күсеп килеүе һәм шунда кейәүгә сығыуы тураһында һөйләнелә. Рут – Дауыт батшаның йыраҡ өләсәһе.

Башланмыш 19:30-37; Иҫәп 25:1-3; Ҡанун 23:3-5

Мөгөҙ ҡысҡыртыу көнө – Исраилдар календары буйынса етенсе айҙың беренсе көнөндә үткәрелгән. Байрам көҙ башына тура килгән. Был көндө исраилдар бар эштәренән ял иткән. Изге йыйын үткәрелгән, унда мөгөҙ ҡысҡыртҡандар, тейешле ҡорбандарҙы килтергәндәр.

Левиҙәр 23:23-25; Иҫәп 29:1-6

Мөләх – Ҡәнғән халҡы табынған илаһ. Уға ҡайһы берҙә хатта үҙ балаларын ҡорбанға килтерә торған булғандар.

Левиҙәр 18:21; 20:2-5; ІІІ Батшалар 11:7

Муса – Исраилдың бөйөк пәйғәмбәре. Алла халыҡты Мысырҙан сығарған мәлдә лә, аҙаҡ сүл гиҙҙергәндә лә Исраил халҡының башында тора. Алла Муса аша халыҡҡа ҡанун бирә, һәм Исраил халҡы унда яҙылғандарҙы үтәргә тейеш була. Ҡанун Изге Яҙманың тәүге биш китабында (Тәүратта) бирелгән. Йәһүдтәр өсөн Муса һәр ваҡыт бөйөк иман уҡытыусыһы булып ҡала.

Сығыу 2:1-10; Ҡанун 18:18; 34:10; Маҫҫайос 17:3

Мысыр – Фәләстиндән көньяҡ-көнбайыштағы ил, унда боронғо еврейҙар дүрт йөҙ йыл йәшәгән. Мысырҙар ыҙалата башлағас, Раббы уларҙы иреккә алып сыға.

Башланмыш 46:5-7; 50:14; Сығыу 1:1; Ғәмәлдәр 7:34

Мәжүсиҙәр – Аллаға ғына табынған йәһүдтәрҙән айырмалы, һәр төрлө илаһтарға, ботһындарға ышанған халыҡтар. Тәржемәлә йәһүд булмаған халыҡтарға ҡарата йыш ҡына «ҡәүемдәр» һүҙе ҡулланыла.

Маҫҫайос 5:47; Ғәмәлдәр 6:5

Мәрхәмәт – Мөһим терминдарҙың береһе. Яңы Ғәһедтә был һүҙ «изгелек күрһәтеү» тигән мәғәнәне бирә: Алла изгелекте кешегә ниндәйҙер хеҙмәттәре өсөн түгел, ә Үҙенең ихтыяры менән бүләк итеп күрһәтә.

Лукас 1:30; Римдарға 5

Мәсих – Был һүҙҙең мәғәнәһе: «мәсехләнгән», йәғни «май һөртөлгән». Исраилда ҡаһин, пәйғәмбәр, батша билдәләгәндә, йәғни хеҙмәткә Алла Үҙе һайлап алған кешегә, зәйтүн майы һөртөү йолаһы булған. Яңы Ғәһедтә Ғайса Алла тарафынан мәсехләнгән Зат, Мәсих тип әйтелә. Алла пәйғәмбәрҙәр аша исраилдарға Үҙенең Мәсихен – Исраил халҡын ҡотҡарып, ерҙәге бар халыҡтар өҫтөнән хакимлыҡ итәсәк Батшаны ебәрергә вәғәҙәләй. Йәһүдтәр вәғәҙә ителгән Мәсих килер ҙә уларҙы римдар ҡулынан ҡотҡарыр, Исраилды элекке хәленә кире ҡайтарыр тип өмөтләнеп көтә. Әммә Ғайса Мәсих улар көткәндән күберәкте эшләй. Ул бар кешелекте гонаһ һәм үлем ҡоллоғонан ҡотҡара, Алла Уның аша кешеләр менән яңы, мәңгелек килешеү төҙөй.

ІІІ Батшалар 1:39; Ишағыяһ 9:1-7; Маҫҫайос 1:16; 26:63; Лукас 2:11; Яхъя 1:41

Мәсихсе – Ғайса Мәсихкә инанып, Алла тарафынан гонаһтары ярлыҡанған, Мәсих юлынан барып, Уны Ҡотҡарыусыһы тип һанаған, өйрәтеүҙәренә, күрһәткән үрнәгенә тап килерлек итеп йәшәргә тырышҡан кеше.

Ғәмәлдәр 11:26; І Петрус 4:16

Мәсихтә, Ғайса Мәсихтә, Раббыла – Яңы Ғәһедтәге хаттарҙа (бигерәк тә Паулустың хаттарында) «Мәсихтә» («Ғайса Мәсихтә», «Раббыла») тигән мөһим грек әйтеме йыш осрай. Был әйтемдән шул аңлашыла: Ғайса Мәсихкә инанғандар барыһы ла Уныҡы һәм уларҙың рухи тормошо Ғайса менән тығыҙ бәйләнгән, сөнки Ул Үҙенең үлеме һәм терелеүе аша иманлылар менән Алла араһындағы мөнәсәбәтте тергеҙҙе. Һөҙөмтәлә, иманлылар Мәсихтә йәшәй һәм Уның йоғонтоһо даирәһендә эш итә.

ІІ Коринҫостарға 5:17, 19, 21; Галаттарға 3:28; І Яхъя 2:27

Ниневе – Ҡеүәтле һәм аяуһыҙ Ашшур батшалығының баш ҡалаһы. Бында Алла Юныс пәйғәмбәрҙе ебәрә. Ул гонаһҡа батҡан халыҡҡа, әгәр тәүбәгә килмәһә, юҡ итәсәге хаҡында хәбәр итергә тейеш була. Тиҙҙән ниневеләр тәүбә итә һәм Алла уларҙы ярлыҡай.

Юныс 1:2; 3:2-10; Нахум 1:8; Маҫҫайос 12:41

Нәзир – Шарап һәм башҡа иҫерткес эсемлектәр эсмәҫкә, ҡырынмаҫҡа, сәсен алдырмаҫҡа, яҡын туғаны үлһә лә, кәүҙәһенә ҡағылмаҫҡа нәҙер әйткән, үҙен тулыһынса Алла хеҙмәтенә бағышлаған кеше. Биргән нәҙеренең ваҡыты тамамланғас, нәзир ҡорбан килтергән һәм Алла йортона инер алдынан сәсен ҡырған.

Иҫәп 6:2-21; Хакимдар 13:5, 7; Ғамос 2:11

Өлкән, берҙәмлек өлкәне – Инжилдә имандаштар берҙәмлегендә рухи етәксе эшен башҡарыусы «өлкән» тип аталған.

І Тимоҫеусҡа 5:17; Титусҡа 1:5-9

Пак; нәжес, бысраҡ – Муса ҡануны буйынса, исраилдар таҙа (хәләл) менән нәжесте (хәрәм) ентекләп айырырға тейеш була. Нәжес тип ҡайһы бер хайуандар, ҡоштар, балыҡтар, әйберҙәр һәм аҙыҡ төрҙәре һаналған. Махау сирле кеше, мәйеткә ҡағылыусы, күрем мәлендә һәм бала тыуҙыр ғандан һуңғы осорҙа ҡатын-ҡыҙ шулай уҡ бысраҡ тип табылған. Ундай кешеләр дини йолаларҙа ҡатнаша алмаған, уларға хатта пак кешеләргә ҡағылырға ла ярамаған. Ә инде бысраҡ булыуҙан ҡотолғас, яңынан таҙарыныр өсөн билдәле бер йолалар аша үтеү бурысы торған.

Левиҙәр 7:19; 10:10; 13:13; Иҫәп 19:17-19; Лукас 11:38-41; Римдарға 14:14

Пелештиҙәр – Сығышы билдәһеҙ булған халыҡ, боронғо ҡәнғәниҙәр еренә Кафтор (Крит) утрауынан килеп ултырған тип фараз ителә. Б.э.т. XІІ быуатта пелештиҙәр Ҡәнғәндең көньяҡ-көнбайыш ярҙарындағы Газа, Ашҡылон, Ашдод, Ғаҫ ҡалаларын баҫып алған, Ғәҡрон ҡалаһына нигеҙ һалған. Улар Ҡәнғән ерендәге халыҡтан айырылып торған. Ҡайһы берҙә пелештиҙәрҙе «сөннәтһеҙҙәр» тип атағандар, сөнки улар Яҡын Көнсығыш халҡы өсөн хас булған был йоланы тотмаған. Пелештиҙәр Исраил халҡының дошманы һаналған һәм был ике халыҡ араһында һуғыштар йыш булған.

Хакимдар 3:3; 14:3; ІІ Батшалар 8:1

Понтиос Пилатос – Рим идарасыһы, Ғайса Мәсих язалап үлтерелгән мәлдәрҙә Йәһүҙә провинцияһына етәкселек иткән (б.э. 26–36 й.й.). Уға бөтә хакимлыҡ тармаҡтары буйһонған, уның раҫлауынан тыш бер ниндәй үлем язаһы ла сығарыла алмаған. Понтиос Пилатос менән йәһүд башлыҡтары араһында мөнәсәбәттәр көсөргәнешле була, әммә, болаларға юл ҡуймаҫ өсөн, йыш ҡына уларҙың талаптарын үтәргә мәжбүр була.

Маҫҫайос 27:2; Ғәмәлдәр 13:28

Пәйғәмбәр – Алла тарафынан һайланып, Унан ҡабул иткән һүҙҙәрҙе халыҡҡа еткереү өсөн һайлап алынған кешеләр. Иҫке Ғәһедтә Ильяс кеүек тәүге пәйғәмбәрҙәр ҙә төрлө мөғжизәләр күрһәткән. Шемуил пәйғәмбәр хаким вазифаһын да башҡарған. Йермеяһ, Зөлкифел кеүек һуңыраҡ йәшәгән пәйғәмбәрҙәр Алла ебәргән иҫкәрмәләрҙе төштәрендә йә илаһи күренмештәр аша алған.

І Батшалар 3:20; 9:9; Йермеяһ 1:5; Ғәмәлдәр 13:1; 21:10; І Коринҫостарға 12:29

Раббы – Йәһүд телендәге «Йәһүә» һүҙе (Алланың Үҙ исеме, «бар булыу» ҡылымы менән бәйле) Иҫке Ғәһедтең әлеге баҫмаһында «Раббы» тип бирелә. «Йәһүә» исемен ҡысҡырып әйтергә ярамағанлыҡтан, тора-бара уның урынына «Адонай» (Хакимым/Хужам) һүҙен ҡуллана башлағандар. Грек телендә яҙылған Яңы Ғәһедтә, йәғни Инжилдә, «Йәһүә» һәм «Адонай» һүҙҙәре «Куриос» (Раббы, Хаким, Хужа) тип тәржемә ителгән, һәм ошо һүҙ Аллаға ҡарата ла, Ғайса Мәсихкә ҡарата ла ҡулланыла.

Сығыу 3:15; 6:2; Ҡанун 6:4; Маркус 5:18-20; І Коринҫостарға 15:58

Раббы көнө – Раббы хөкөм менән киләсәк көн. Яңы Ғәһедтә әйтелгәнсә, был көндө Алла Ғайса Мәсих аша тотош донъяны хөкөм итәсәк. Был көндө шулай уҡ «ҡиәмәт көнө» тип тә атайҙар.

Ишағыяһ 13:6, 9; Зөлкифел 13:5; Ғамос 5:18; Ғовадъяһ 1:15; Яхъя 11:24; Ғәмәлдәр 2:20

Рефалар – Исраилдар баҫып алғанға тиклем ҡәнғәниҙәр ерендә йәшәгән халыҡтарҙың береһе. Ғанаҡтар һымаҡ уҡ, улар ҙа оҙон буйлы була.

Ҡанун 2:11, 20

Рим – Яңы Ғәһедтә һүрәтләнгән осорға Рим ҡалаһы Урта диңгеҙ тирәһендәге күп илдәрҙе, шул иҫәптән Фәләстинде лә, үҙенә буйһондора һәм император етәкләгән ҙур дәүләттең баш ҡалаһы булып китә. Фәләстиндә римдар, буйһондоролған башҡа илдәрҙәге кеүек, үҙҙәренең ғәскәрен тота, күрһәтелгән һәр төрлө ҡаршылыҡ өсөн ҡаты язаға тарттыра. Шул уҡ ваҡытта берҙәм империяға ҡарау иҡтисадтың үҫешенә һәм төбәктәр араһында мәҙәни аралашыуға булышлыҡ итә.

Ғәмәлдәр 28:14-16; Римдарға 1:7

Саддукейҙар – Яңы Ғәһедтә телгә алынған йәһүд дини төркөмдәренең береһе. Юғары кәңәшмәнең күпселек ағзалары, баш ҡаһиндар һәм уларға яҡын кешеләр саддукей булған. Фарисейҙарҙан айырмалы рәүештә, улар үлеп терелеүгә, фәрештәләрҙең һәм яуыз рухтарҙың барлығына ышанмаған. Тәүратты, йәғни Муса пәйғәмбәрҙең биш китабын ғына Алла һүҙе итеп танығандар.

Лукас 20:27

Самария – Фәләстиндәге өлкә, Йәһүҙиәнән төньяҡта, Галилеянан көньяҡта урынлашҡан булған. Сөләймән батшаның вафатынан һуң Исраил төньяҡ батшалығын да Самария тип йөрөтәләр. Төньяҡ батшалыҡ тарҡалғандан һуң б.э.т. 722 йылда ул Ассирия (Ашшур) империяһына инә. Илдә тороп ҡалған йәһүдтәрҙе һәм мәжбүри күсереп ултыртылған халыҡты самариялылар тип атайҙар. Самария халҡы, йәһүдтәр кеүек үк, Муса ҡанунын тота, әммә Аллаға Йәрүсәлимдә түгел, Геризим тауында табына.

ІІІ Батшалар 16:23-24; ІV Батшалар 17:24; Лукас 10:33-35; Яхъя 4:5-9, 19-24

Синай тауы – Синай ярымутрауындағы тау (хәҙерге Мысырҙа), ҡайһы берҙә Хорев тауы тип тә йөрөтәләр. Ошо тауҙа Алла Исраил халҡы менән килешеү төҙөй һәм Муса аша уларға ҡанун бирә. Ошонда Муса Алланың Ун бойороғо яҙылған таҡтаташтарҙы ала.

Сығыу 19:1-25; ІІІ Батшалар 19:8-18; Галаттарға 4:24-25

Сион тауы – Йәрүсәлим ҡалаһы урынлашҡан ҡалҡыулыҡтарҙың береһе. Шуға күрә был атама йыш ҡына Йәрүсәлимдең үҙен, шулай уҡ шартлы рәүештә тәҡүә кешеләр Алла менән мәңге бергә йәшәр күктәге Йәрүсәлимде белдерә.

ІІ Батшалар 5:7; Ғивриҙәргә 12:22

Сион-ҡыҙ – Йәрүсәлим халҡының образлы атамаһы. Сион тауында Йәрүсәлим ҡалаһы урынлашҡан.

Ишағыяһ 62:11-12; Яхъя 12:15

Содом һәм Ғамора – Алла Ҡәнғәндең был боронғо ҡалаларын кешеләрҙең әхлаҡһыҙлығы арҡаһында күктән ут яуҙырып юҡҡа сығара.

Башланмыш 19; Маҫҫайос 10:15

Сөләймән – Дауыттың улы, берләшкән Исраилдың һуңғы батшаһы (б.э.т. X быуат). Сөләймән үҙенең зирәклеге менән дан ала, һәм ул хакимлыҡ иткән дәүерҙә Исраил дәүләте сәскә атыу осорон кисерә. Сөләймән Йәрүсәлимдә тәүге Алла йортон төҙөй. Ғүмеренең ахырына ул ҡатындарының тәьҫире арҡаһында сит илаһтарға хеҙмәт итә башлай. Сөләймән исеменә Иҫке Ғәһедтең ҡайһы бер китаптары бәйле: Сөләймәндең хикмәттәре, Вәғәзсе китабы, Йырҙар йыры.

ІІ Батшалар 12:24; ІІІ Батшалар 4:29-34; 11:1-6; Маҫҫайос 6:29; 12:42

Сөннәткә ултыртыу – Ир баланың енес ағзаһы осондағы тирене киҫеп алыу. Был Алла менән Ибраһим араһында төҙөлгән килешеүҙең билдәһе булып торған һәм сөннәтле кешенең ғаиләһе менән Алла халҡына ҡарағанын, Алла тәғлимәтен тотҡанын аңлатҡан. Ибраһимға биргән бойороҡҡа ярашлы, һәр йәһүд малайы һигеҙенсе көнгә сөннәткә ултыртылған. Ғайса Мәсих йәшәгән осорҙа балаға исемде лә ошо көндә ҡушҡандар. Алланы танымаған халыҡтарҙы «сөннәтләнмәгән» тип йөрөткәндәр. Паулус үҙенең хаттарында, кешене ниндәйҙер халыҡҡа ҡарағанлыҡ түгел, ә Ғайса Мәсихкә булған иман ҡотҡара, тип билдәләй, шуға күрә Инжилдә сөннәткә ултыртыу йолаһы элекке әһәмиәтенә эйә түгел.

Башланмыш 17:9-27; Левиҙәр 12:3; Яхъя 7:22; Римдарға 4:9-12

Сөннәтһеҙ – Был һүҙ, ғәҙәттә, бүтән халыҡтарға ҡарата ҡулланылған. Алла юлында булмағандарҙы һүрәтләгәндә, Тәүратта «йөрәктәре сөннәтләнмәгән» кеүек һүҙбәйләнештәр ҙә осрай.

Левиҙәр 26:41; Хакимдар 14:3; Ғәмәлдәр 7:51; Римдарға 3:30

Табыныу ҡалҡыулығы – Ғәҙәттә ҡәнғәниҙәрҙең ғибәҙәт ҡылыу урынын аңлата. Уны уба түбәһенә ҡуя торған булғандар, әммә ҡайһы ваҡыт тарбаҡлы ағастар аҫтына йә үҙәндәргә лә урынлаштырғандар. Унда Ашераға бағышланған бағаналар торған, һәм халыҡ ошо алиһәгә ҡорбандар килтергән. Шунда уҡ ерҙең уңдырышлылығын яңыртыу маҡсаты менән зина ҡылғандар. Ундай ғәмәлдәрҙе өнәмәгәнен Раббы Үҙенең пәйғәмбәрҙәре аша еткергән. І Батшаларҙың 9-сы бүлегенән күренеүенсә, был термин ҡайһы берҙә исраилдарҙың Аллаға ҡорбан килтергән урындары өсөн дә ҡулланылған.

Левиҙәр 26:30; ІІІ Батшалар 3:2-4; ІV Батшалар 23:1-28; Йермеяһ 7:31

Тоғро мөхәббәт – Тәүратта йәһүдтәрҙең «хесед», йәғни «тоғро мөхәббәт» һүҙе өсөн ҡулланыла: Алла кешеләргә игелекле, рәхимле, халҡы менән төҙөгән килешеүгә тоғро.

Сығыу 15:13; Зәбүр 135

Туплам – Сүллек буйлап гиҙгәндә Исраилдың бөтә ун ике ырыуы ла, сатырҙар ҡороп, бер аҙ ваҡытҡа туҡталған урын.

Сығыу 14:2; Левиҙәр 10:4

Тәҡүәлек, тәҡүә булыу –

1. Аллаға тоғролоҡ һаҡлап, Уның һүҙе буйынса йәшәүҙе аңлата.

Башланмыш 6:9; Зәбүр 62:11; Хикмәттәр 10:20; Һошеяғ 12:10; Маҫҫайос 23:28; Римдарға 6:13

2. Яңы Ғәһедтә, айырыуса Паулустың хаттарынан күренеүенсә, Ғайса Мәсихкә ышанған кешенең Алла менән дөрөҫ мөнәсәбәттә булыуы. Был мөнәсәбәт Алланың кешене аҡлауы аша тыуа. Тәҡүәлек, хаҡлыҡ, хаҡ булыу, аҡлау тигән һүҙҙәрҙең тамыры грек телендә бер үк.

Римдарға 4:3, 5; 10:10; ІІ Коринҫостарға 5:21

Ҡарарға: Аҡлау, Хаҡлыҡ.

Тәүбә итеү – Кеше гонаһлы тормош алып барыуын һәм Алла теләгенә тап килмәгәнсә йәшәүен аңлай һәм Алланан үҙенең гонаһтарын ярлыҡауын һорай. Артабан, бүтәнсә гонаһ ҡылмаҫҡа ныҡлы ҡарар ҡылып, Алла ихтыярына буйһоноп йәшәй.

Әйүп 42:6; Йермеяһ 31:19; Юныс 3:5; Маҫҫайос 3:8; Лукас 18:13; ІІ Тимоҫеусҡа 2:24-26

Ураҙа тотоу – Алла ризалығын алыу өсөн күпмелер ваҡытҡа ризыҡланыуҙан баш тартыу. Маҡсаты: Аллаға буйһонғанлыҡты күрһәтеү, бәлә килгәндә ҡайғырыуҙы белдереү. Ул көндәрҙә Алланан мәрхәмәт һәм ярҙам һорап доға ҡылғандар. Пәйғәмбәрҙәр, ихлас тотолған ураҙа кешеләргә шәфҡәтлелек өҫтәй, тигәндәр. Ҡайһы бер көндәрҙә, мәҫәлән, йыл да билдәләнгән гонаһтарҙан пакланыу көнөндә, ураҙа бөтә йәһүдтәргә мотлаҡ булған. Был көндө бөтә йәһүдтәр ҙә Алланан гонаһтарын ярлыҡауҙы һораған.

Хакимдар 20:26; І Батшалар 7:6; Эстер 4:16; Ишағыяһ 58:3-14; Маҫҫайос 6:16; Лукас 18:12

Урим һәм туммим – Баш ҡаһиндың түшлегендә һаҡланған таштар. Шулар ярҙамында йәрәбә һалып, Алланың ихтыярын белгәндәр, тип фаразлана.

Сығыу 28:30; Левиҙәр 8:8

Үлеләр донъяһы – Тәүрат яҙылған замандарҙа, үлгәндән һуң кешенең йәне ер аҫтында урынлашҡан үлеләр донъяһына күсә, тип һанағандар. Ләкин ул бөгөнгө дин ғилемендәге «тамуҡ» төшөнсәһенә тап килмәй. Унда күскән кешенең хәле төштәге кеүек: ул бер ғәмәлгә лә һәләтле түгел. Яҡынса б.э.т. ІІІ быуаттарҙа йәһүдтәр үлгән кешенең йәненә ерҙәге тормошо өсөн иҫәпхисап тоторға тура килеүенә ышанған. Унда гонаһлыларҙы – яза, ә тәҡүәләрҙе әжер һәм фатиха көткән. Инжилдә Ғайса Мәсихтең үлемде еңеүе үлеләр донъяһына ла ҡағыла.

Әйүп 7:9; Ғәмәлдәр 2:26-27, 31; Асылыш 20:13

Фарисейҙар – Яңы Ғәһедтә телгә алынған йәһүд дини төркөмдәренең береһе. Улар дини ҡағиҙәләрҙе бик ентекле үтәгән. Саддукейҙарҙан айырмалы, фарисейҙар кешенең ҡиәмәт көнөндә үленән терелеренә ышанған. Улар йоланың таҙалығына ҙур иғтибар биргән, халыҡ араһында абруйлы булған, үҙҙәренең дини һәм ҡырыҫ холоҡло булыуҙары менән ғорурланған. Дини йолаларҙы теүәл тотмағандарға түбәнһетеп ҡарағандар.

Маҫҫайос 5:20; 9:10-11; Лукас 18:11; Ғәмәлдәр 23:6-9; 26:5

Фарсы – Вавилон (Бабил) батшалығы тарҡалғандан һуң (б.э.т. 539 йылда), шул ерҙәрҙә үҫеп-көсәйеп киткән империя. Ул, Исраилды ла кертеп, Грециянан алып Мысырға һәм Үҙәк Азияға тиклем барлыҡ ерҙәрҙе яулап алған. Ҡайһы ваҡыт уны Мадай-Фарсы (Мидия-Фарсы) империяһы тип атағандар, сөнки Мадай өлкәһе б.э.т. 550 йылда Фарсы империяһы эсенә ингән. Фарсы ҡанундары иһә «Мадай һәм Фарсы ҡанундары» тип аталған.

Эстер 1:19; Даниил 6:8

Фатихалау, фатиха биреү – Кемгәлер яҡшылыҡ теләү. Алла Үҙ ирке менән именлек, күп һанлы нәҫел, ғүмер бүләк итеп фатихаһын бирә. Ә кемдер доғаларында Алланан икенсе кеше өсөн игелек, мәрхәмәт һорай. Ибраһим, Исхаҡ, Яҡуп фатиха һүҙҙәрендә улдарына бәхетле киләсәк юрай.

Башланмыш 1:22, 28; Ҡанун 28:1-14; Лукас 6:27-28; 24:50; Римдарға 12:14; 15:29

Фирғәүен – Боронғо Мысыр батшаларын шулай атағандар.

Фәрештә – Иҫке Ғәһед яҙмаларында «фәрештә» һүҙе «Алла илсеһе» тигәнде аңлата. Улар Аллаға хеҙмәт итә һәм Алла ҡушыуы буйынса кешеләргә ярҙам күрһәтә, Алла ихтыярын еткерә. Әһәмиәтле һаналған фәрештәләр Изге Яҙмала исемдәре менән йөрөтөлә – Михаил, Ябраил.

Башланмыш 16:7-11; 22:11-12; Лукас 1:8-20; Ғивриҙәргә 1:13-14

Хаҡлыҡ – Аллаға ҡарата әйтелгәндә, Уның һәр ваҡыт хаҡ, ғәҙел, тоғро булыуы һәм кешеләр өсөн әүҙем ҡотҡарыу эшмәкәрлеге күҙ уңында тотола. Ишағыяһ 51:4-8; Римдарға 3:25-26;

ІІ Петрус 1:1

Ҡарарға: Аҡлау, Тәҡүәлек.

Халдейҙар – Вавилон (Бабил) батшалығында йәшәгән һәм күпмелер ваҡыт дауамында хакимлыҡты үҙ ҡулында тотҡан халыҡтарҙың береһе. Иҫке Ғәһедтә был һүҙ йыш ҡына бөтә Бабил халҡының атамаһы булараҡ ҡулланыла.

ІV Батшалар 24:2-13; Йермеяһ 24:5; 25:12; 51:24

Хермон – Исраилдың төньяҡ өлөшөндәге иң бейек тау.

Ҡанун 3:8-9; 4:48; Зәбүр 41:7; 88:13; 132:3

Хорев – Ҡарарға: Синай.

Сығыу 3:1

Хуш еҫле майҙар – Ағастарҙан йыйып алған ыҫмала-һумалаларҙы Аллаға ҡорбан рәүешендә Алла йортонда хуш еҫ төтәтеү усағында төтәҫләгәндәр.

Левиҙәр 16:12-13; Иҫәп 4:16

Һалым йыйыусы – Фәләстиндә Рим империяһы ҡаҙнаһына һалым йыйған кеше, урындағы халыҡ араһынан батша хеҙмәте өсөн һайлап алынған түрә. Йәһүдтәр һалым йыйыусыларҙы мәжүси Рим башлыҡтары менән хеҙмәттәшлек иткәне өсөн күрә алмаған (бындай хеҙмәттәшлек йәһүд ҡанунына ҡапма-ҡаршы килгән). Бынан тыш, һалым йыйыусылар әленән-әле халыҡтан аҡса йыйып торған. Тейешлеһен башлыҡтарына биргәс, ҡалғанын үҙҙәренә алып ҡалғандар. Әммә, «һалым йыйыусы» һүҙе «гонаһлы» менән бер булһа ла, Ғайса Мәсих уларҙы ла айырмай ҡабул иткән.

Маҫҫайос 5:46; Лукас 5:27; 18:10-14; 19:1-10

Һарун – Мусаның өлкән ағаһы, сығышы менән Леви ырыуынан. Исраилдарға Муса аша ҡанун биргән ваҡытта, Алла Һарунды баш ҡаһин итеп билдәләй. Бынан һуң тик уның нәҫеле генә ҡаһин булһын, тип бойора.

Сығыу 6:20; 29:29; Ғивриҙәргә 5:4; 7:11

Һируд –

1. Бөйөк Һируд: б.э.т. 37–4 йылдарҙа бөтә Фәләстин ере өҫтөнән идара иткән Йәһүҙиә батшаһы. Ғайса Мәсих шул осорҙа тыуған.

Маҫҫайос 2:1-16; Лукас 1:5

2. Һируд Антипас, Бөйөк Һирудтың улы. Б.э.т. 4 йылдан башлап, б.э. 39 йылына тиклем Галилея өлкәһенең идарасыһы.

Лукас 23:7-12

3. Һируд Агриппас І, Бөйөк Һирудтың ейәне. Б.э. 41–44 йылдарында Фәләстин ерендәге бер нисә өлкәнең идарасыһы. Тарихҡа ул мәсихселәрҙе эҙәрлекләүсе булараҡ та инеп ҡалған.

Ғәмәлдәр 12:1-4, 20-23

4. Агриппас ІІ, Һируд Агриппас І улы. Б.э. 70-се йылдарына тиклем Фәләстиндең төрлө өлкәләре менән идара иткәндән һуң, Римға китә. Илсе Паулус уның алдында сығыш яһай.

Ғәмәлдәр 25:23–26:32

Һөйөнөслө Хәбәр – Алланың кешеләргә Ғайса Мәсих аша гонаһтан, мәңгелек үлемдән ҡотолоу мөмкинлеген биреүе тураһындағы хәбәре. Уның ергә киләсәген Алла пәйғәмбәрҙәр арҡылы Иҫке Ғәһед дәүерендә үк белдергән.

Ишағыяһ 52:7; 61:1; Маҫҫайос 4:23; Лукас 1:26-38; 2:10

Һыу соҡоро, һыу һаҡлау урыны, ҡоҙоҡ – Ямғыр һыуын йыйыу өсөн яһалған соҡор. Ундай ҡоҙоҡтарҙы ҙур соҡор ҡаҙып, төбөнә һәм тирә-яғына таш түшәп, иҙмә менән һылап яһағандар йә ҡаяны соҡоп эшләгәндәр. Ҡоҙоҡ ауыҙын тар итеп ҡалдырып, уны таш плитә менән ябып ҡуйғандар.

Сығыу 21:33; Левиҙәр 11:36; Лукас 14:5

Һыуға сумдырыу йолаһы – Иң мөһим дини йолаларҙың береһе, ул кешенең пакланыуын һәм Аллаға бағышланыуын аңлата. Инжилдә был йоланың ике төрө бирелә. Тәүҙә Яхъя пәйғәмбәр гонаһтарынан тәүбә итергә һәм Алла ихтыярын үтәргә теләгән кешеләрҙе һыуға сумдыра. Ғайса Мәсихтең үлеп терелеүенән һуң һыуға сумдырыу тәрәнерәк мәғәнә ала: кеше элекке гонаһлы тормошонан баш тарта, үлгәндәй була, әммә Мәсих аша яңы тормош өсөн терелә. Бындай йоланы үтәгәндән һуң Изге Рух ҡабул иткәндәр.

Маркус 1:5, 7-12; Ғәмәлдәр 10:47-48; Колоссайҙарға 2:12

Шәмбе көн – Аллаға бағышланған ял итеү көнө. Алла донъялыҡты булдырғанда етенсе көндө барлыҡ эштәрен туҡтатып торған, шуға күрә, Муса ҡануны буйынса, аҙнаның етенсе көнө ял итеү көнө итеп билдәләнгән. Был көндө эшләргә ярамаған.

Башланмыш 2:2-3; Сығыу 16:23; 20:8-11; Левиҙәр 16:31; Маҫҫайос 12:1-13; Лукас 14:5

Эдом –

1. Исхаҡ пәйғәмбәрҙең улы Ғаяздың икенсе исеме.

2. Ғаяз тоҡомо, йәғни эдомдар йәшәгән, Үле диңгеҙҙән көньяҡта һәм көньяҡ-көнсығышта урынлашҡан ил.

Башланмыш 25:24-25, 29-30; Иҫәп 20:14

Эфес – Кесе Азия яры буйында урынлашҡан боронғо ҙур ҡала. Рим хакимлығы ваҡытында Асия өлкәһенең баш ҡалаһы булып китә. Эфес Рим империяһының мәҙәни, сәйәси һәм иҡтисади үҙәктәренең береһе була, Артемида ҡорамы менән дан тота. Унда күберәген гректар йәшәй, Ғайсаға инанған йәһүдтәр ҙә байтаҡ була.

Ғәмәлдәр 18:19-21, 19:28; Асылыш 1:11

Эфод – Раббыға хеҙмәт иткәндә баш ҡаһин кейә торған, күкрәкте һәм арҡаны ҡаплап торған өҫ кейеме.

Сығыу 28:6; Левиҙәр 8:7; І Батшалар 2:18

Әҙәм Улы – Йәһүд телендә был һүҙ «кеше» тигән мәғәнәгә эйә. Даниил пәйғәмбәр төшөндә болоттарҙа килгән затты күрә. Ул зат кеше кеүек була, шуға күрә Даниил уны әҙәм улы тип атай. Төшөндә Алла тарафынан әҙәм улына бөтә хакимиәт, шөһрәт бирелеүе, уның хакимлығының ҡаҡшамаҫ һәм мәңгелек буласағы хаҡында әйтелә. Яңы Ғәһед китаптарынан билдәле булыуынса, Ғайса Мәсих ошо исемде Үҙенә ҡарата ҡуллана.

Даниил 7:13-14; Маҫҫайос 8:20; 19:28; Маркус 2:10

Юғары кәңәшмә – Етмеш кешенән (ҡаһиндар, ҡанун белгестәре һәм бүтән мөһим кешеләр) торған. Унда дини генә түгел, башҡа мәсьәләләр ҙә ҡаралған. Был кәңәшмә римдар алдында йәһүд халҡының вәкиле булған һәм юғары хөкөмсө ролен уйнаған. Яңы Ғәһед дәүерендә Юғары кәңәшмәнең мөһим ҡарарҙары Рим хакимиәте тарафынан раҫланырға тейеш булған.

Маҫҫайос 26:59; Яхъя 18:31

Яңы килешеү – Алланың кешеләр менән Ғайса аша төҙөгән килешеүе. Еврей халҡы менән төҙөлгән иҫке килешеүҙән айырмалы, ул бөтөн кешелек менән төҙөлгән, шуға күрә Ғайса Мәсихкә инанған һәр кем, был килешеүгә ҡушыла ала.

Йермеяһ 31:31-32; Зөлкифел 34:25; Маҫҫайос 26:28; Ғивриҙәргә 8:8

Яу арбаһы – Һуғыш яланында, ә ҡайһы ваҡыт йөк ташыу өсөн ҡулланылған ике тәгәрмәсле арба.

Башланмыш 46:29; І Батшалар 8:11; Ғәмәлдәр 8:28

Яуыз рух, ен – Иблискә хеҙмәт иткән, уның ихтыярын үтәгән рухи зат. Тәүге мәлдәрҙә уларҙың әүҙемлегенән бик ҡурҡҡандар, сөнки ен, әйтәйек, берәйһенең эсенә инеп, уны тулыһынса үҙ иркенә буйһондороп тота алған. Әммә Алла ҡөҙрәте менән Ғайса Мәсих кешеләрҙе ендәрҙән ҡотҡарған, был һәләтте илселәренә лә биргән.

І Батшалар 16:14, Лукас 11:19; Ғәмәлдәр 19:15-16; І Коринҫостарға 10:20-21

Шәжәрә

Шәжәрә

Исемдәрҙең бирелеше

Исемдәрҙең бирелеше

Тәржемәлә кеше исемдәре, ер-һыу, урындағы халыҡ атамалары йәһүд һәм грек телдәренең башланғыс формаларына яҡынайтып бирелде. Был формалар ҡайһы берҙә рус телендәге ғәҙәти исемдәрҙән айырыла. Яңғыҙлыҡ исемдәрҙе биреү принциптарын инештә ҡарағыҙ.

Кеше исемдәре

Башҡортса | Русса
Бараббас | Варавва
Барнабас | Варнава
Баҫ-Шевағ | Вирсавия
Билғам | Валаам
Бинйәмин | Вениамин
Боғаз | Вооз
Бәғел | Ваал
Гидғон | Гедеон
Голиаҫ | Голиаф
Ғайса | Иисус
Ғамос | Амос
Ғаяз | Исав
Ғиммануил | Еммануил
Ғовадъяһ | Авдий
Ғөзәйер | Ездра
Ғуззияһ | Озия
Ғәли | Илий
Дауыт | Давид
Зөлкифел | Иезекииль
Зәкәрьяһ | Захария
Ибрам | Аврам
Ибраһим | Авраам
Ильяс | Илия
Ильясиғин | Елисей
Исмәғил | Измаил
Исхаҡ | Исаак
Ифтах | Иеффай
Ишағыяһ | Исаия
Ишай | Иессей
Йермеяһ | Иеремия
Йеһошафат | Иосафат
Йонаҫан | Ионафан
Йошияһ | Иосия
Йушағ Нун улы | Иисус сын Навина
Йәһүҙә | Иуда
Кефас | Кифа
Ҡабил | Каин
Лукас | Лука
Магдалалы | Мәрйәм
Мария | Магдалина
Маркус | Марк
Марта | Марфа
Маҫҫайос | Матфей
Менашше | Манассия
Мирйәм | Мариам
Муса | Моисей
Мәлки-Садиҡ | Мелхиседек
Мәрйәм | Мария
Мәсих | Христос, Мессия
Нахум | Наум
Нафтали | Неффалим
Нөхәмияһ | Неемия
Нух | Ной
Паулус | Павел
Петрус | Петр
Рабиға | Ревекка
Рехавғам | Ровоам
Рәүвән | Рувим
Рәхилә | Рахиль
Санхерив | Сеннахирим
Сара | Сарра
Сарая | Сара
Сефанъяһ | Софония
Сөләймән | Соломон
Тиглат-Пиләсәр | Феглаффелласар
Тимоҫеус | Тимофей
Титус | Тит
Томас | Фома
Хаваҡҡуҡ | Аввакум
Хаггай | Аггей
Ханох | Енох
Хизкияһ | Езекия
Хәжәр | Агарь
Һабил | Авель
Һарун | Аарон
Һауа | Ева
Һируд | Ирод
Һошеяғ | Осия
Шимшон | Самсон
Шаул | Савл
Шемуил | Самуил
Шимғон | Симеон, Симон
Әйүп | Иов
Әлғазар | Лазарь
Әлисабет | Елизавета
Әндриас | Андрей
Әфраим | Ефрем
Юныс | Иона
Ябраил | Гавриил
Яҡуп | Иаков
Яхъя | Иоанн

Ер-һыу атамалары

Башҡортса | Русса
Ашдод | Азот
Ашшур | Ассирия
Бабил | Вавилон
Беер-Шәвәғ | Вирсавия
Бейт-Ил | Вефиль
Бейт-Ләхәм | Вифлеем
Бейт-Сайда | Вифсаида
Бейт-Фаге | Виффагия
Бейт-Әниә | Вифания
Галилея күле | Галилейское море
Геҫшемани | Гефсимания
Голгоҫа | Голгофа
Ғаммон | Аммон
Ғамора | Гоморра
Ғедән баҡсаһы | Едемский сад
Ғивғон | Гаваон
Ғивриҙәр | Евреи
Ғәмәлектәр | Амаликитяне
Ғәрәбстан | Аравия
Зәйтүн тауы | Елеонская гора (Масличная гора)
Йәрүсәлим | Иерусалим
Йәһүҙиә | Иудея (область Римской империи)
Йәһүҙә | Иудея (Южное царство в Ветхом Завете)
Ҡәнғән | Ханаан
Мидйән | Мадиам
Мысыр | Египет
Пелештиҙәр | Филистимляне
Сарефаҫ | Сарепта
Тессалонике | Фессалоника
Ун Ҡала | Десятиградие
Әмөриҙәр | Аморреи
Шило | Силом
Шәхәм | Сихем
Эфес | Ефес
Әфраҫа | Ефрафа
Яфо | Иоппия

Үлсәмдәр, ауырлыҡ берәмектәре

Үлсәмдәр, ауырлыҡ берәмектәре

Ауырлыҡ үлсәме

Иҫке Ғәһедтә | Яңы Ғәһедтә
Талант   36 кг | Талант   35–40 кг
Мина   0,6 кг | Литра (ҡаҙаҡ)   327 г
Шекел   12 г |
Беҡа   6 г |
Гера   0,6 г |
1 талант = 60 мина = 3000 шекел = 6000 беҡа = 60000 гера |

Шыйыҡлыҡ үлсәме

Иҫке Ғәһедтә | Яңы Ғәһедтә
Хомер   220 л | Бат (мискә)   40 л
Бат   22 л | Метретес (үлсәм)   40 л
Һин   3,5 л |
Лог   0,3 л |
1 хомер = 10 бат = 60 һин = 720 лог |

Ашлыҡ үлсәме

Иҫке Ғәһедтә | Яңы Ғәһедтә
Хомер   220 л | Кор (тоҡ)   400 л
Эфа   22 л | Сатон (ҡапсыҡ)   13 л
Сеа   7,3 л | Хойникс   1 л
Ғомер   2,2 л |
Кав   1,2 л |
11 хомер = 10 эфа = 30 сеф = 100 ғомер = 180 кав |
Кор   220 л |

Оҙонлоҡ үлсәме

Иҫке Ғәһедтә | Яңы Ғәһедтә
Терһәк   45 см | Сажин   1,85 м
Ҡарыш   22,5 см | 1 стадия = 100 сажин   185 м
Ус аяһы   7,5 см | Шәмбе юлы арауығы   1 км (саҡрым)
Бармаҡ   1,9 см |
1 терһәк = 2 ҡарыш = 6 ус аяһы = 24 бармаҡ |
Оҙон терһәк (Зөл 40:5)   52,5 см Үлсәү таяғы   3,15 м (6 оҙон терһәк) |

Аҡса берәмектәре

Аҡса берәмектәре

Боронғо Исраилда тауар хаҡын көмөш һәм алтын менән баһалағандар, уларҙы шекелдәрҙә, мина һәм таланттарҙа үлсәгәндәр. Тәңкәләр б.э.т. VI быуатта ғына әйләнешкә ингән. Яңы Ғәһед заманында өс илдең: Фәләстиндең, Греция һәм Римдың аҡсалары әйләнештә йөрөгән. Тәңкәләрҙе алтын, көмөш, баҡыр, аҡ ҡурғаш ҡушылған баҡыр иретмәһенән йәки еҙҙән һуҡҡандар.

Йәһүдтәрҙә | Гректарҙа | Римдарҙа
2 лептон | | 1 кодрант
| | 1 ассарион (баҡыр тәңкә) = 4 кодрант
| 1 драхма (көмөш тәңкә) | 1 динар (эшсенең бер көнлөк эш хаҡы) = 16 ассарион = 64 кодрант
1 шекел | 1 статир | 4 динар
25 шекел | 1 мна | 100 динар
| 1 талант = 60 мна | 6000 динар

Боронғо ҡулъяҙмалар

Боронғо ҡулъяҙмалар

Ленинград кодексы (Codex Leningradensis), Иҫке Ғәһедтең масорет тексы боронғо йәһүд телендә, яҡынса б.э. 1000 йылы. Юныс пәйғәмбәр китабынан.

Боронғо йәһүд телендәге Ҡумран ҡулъяҙмаларының береһе, яҡынса б.э.т. 100 йыл. Ишағыяһ пәйғәмбәр китабынан.

Септуагинта, Иҫке Ғәһедтең боронғо грек телендәге тәржемәһе, яҡынса б.э. 200 йылындағы ҡулъяҙма. Нун улы Йушағ китабынан.

Папирус 52, Яңы Ғәһедтең боронғо грек ҡулъяҙмаһы, б.э. 125 йылы. Яхъя бәйән иткән Һөйөнөслө Хәбәрҙән.

Синай кодексы (Codex Sinaiticus), Яңы Ғәһедтең боронғо грек ҡулъяҙмаһы, б.э. 340 йылы. Маҫҫайос бәйән иткән Һөйөнөслө Хәбәрҙән.

Дүрт Һөйөнөслө Хәбәр ғәрәп телендә, б.э. 1335 йылы.

Географик карталар

Географик карталар

1. Боронғо Фәләстиндең өҫкө йөҙө (рельефы)

2. Боронғо донья

3. Мысырҙан - Ҡәнғәнгә

4. Исраил ырыуҙары араһында буленгән Фәләстин

5. Шаул, Дауыт һәм Сөләймән батшалыҡтары

6. Исраил менән Йәһүҙә батшалыҡтары

7. Ғайса Мәсих дәүерендә Рим империяһы

8. Ғайса Мәсих дәүерендә Фәләстин

9. Ғайса Мәсих дәүерендә Йәрүсәлим

10. Ғайса Мәсих дәүерендә Йәрүсәлимдәге Алла йортоноң планы

11. Илсе Паулустың беренсе эш сәфәре

12. Илсе Паулустың икенсе эш сәфәре

13. Илсе Паулустың өсөнсө эш сәфәре

14. Илсе Паулустың дүртенсе эш сәфәре (Римға сәйәхәт)

Боронғо Фәләстиндең өҫкө йөҙө (рельефы)

Боронғо донья

Мысырҙан - Ҡәнғәнгә

Исраил ырыуҙары араһында буленгән Фәләстин

Шаул, Дауыт һәм Сөләймән батшалыҡтары

Исраил менән Йәһүҙә батшалыҡтары

Ғайса Мәсих дәүерендә Рим империяһы

Ғайса Мәсих дәүерендә Фәләстин

Ғайса Мәсих дәүерендә Йәрүсәлим

Ғайса Мәсих дәүерендә Йәрүсәлимдәге Алла йортоноң планы

Илсе Паулустың беренсе эш сәфәре

Илсе Паулустың икенсе эш сәфәре

Илсе Паулустың өсөнсө эш сәфәре

Илсе Паулустың дүртенсе эш сәфәре (Римға сәйәхәт)

Table of Contents

Изге Яҙма: Йермеяһ

Ҡәҙерле уҡыусылар!

Йермеяһ

- Инеш һүҙ
- 1
- 2
- 3
- 4
- 5
- 6
- 7
- 8
- 9
- 10
- 11
- 12
- 13
- 14
- 15
- 16
- 17
- 18
- 19
- 20
- 21
- 22
- 23
- 24
- 25
- 26
- 27
- 28
- 29
- 30
- 31
- 32
- 33
- 34
- 35
- 36
- 37
- 38
- 39
- 40
- 41
- 42
- 43
- 44
- 45
- 46
- 47
- 48
- 49
- 50
- 51
- 52

Ҡушымталар
Һүҙлек

Аҡлау
Аҡһаҡал
Алашар
Алла
Алла Батшалығы
Алла бәрәсе
Алла йорто, ҡорам
Алла Улы
Арам
Арами теле
Арҡысаҡ
Асия өлкәһе
Асылыш
Ата
Ашера
Ашшур
Бабил
Байрамдар
Баҡыр диңгеҙ
Баш ҡаһин, иң баш ҡаһин
Бәғел
Бәғел-Зевув, Бәғел-Зевул
Галилея
Гонаһ
Гонаһтарҙан пакланыу, йолоп алыу
Гонаһтарҙан пакланыу көнө
Грек теле
Ғанаҡтар
Ғаштароҫ
Ғибәҙәтхана
Ғиври (еврей)
Ғилғәд
Ғедән баҡсаһы
Дан, шөһрәт
Дауыт
Дауыт ҡалаһы
Дауыт Улы
Доға ҡылыу
Зәбүр
Зәйтүн
Зәйтүн майы
Зәйтүн тауы
Иблис
Ибрам/Ибраһим
Изге икмәк
Изге Рух
Изге сатыр, Килешеү сатыры, Осрашыу сатыры
Изге Яҙма, Иҫке Ғәһед, Яңы Ғәһед
Изге, мөҡәддәс
Илсе
Иман
Имандаштар берҙәмлеге, берҙәмлек
Инжил (Яңы Ғәһед)
Исраил
Иҫке Ғәһед
Йөҙөм ағасы
Йөҙөм һыҡҡыс
Йәриә
Йәрүсәлим
Йәһүд теле
Йәһүҙә
Йәһәннәм
Кемош
Килешеү
Килешеү һандығы
Кируб
Күренмеш
Ҡамышлы диңгеҙ
Ҡанун
Ҡанун белгесе
Ҡапҡа, ҡала ҡапҡаһы
Ҡаһин
Ҡорбан усағы
Ҡорбандар һәм саҙаҡалар
Ҡорбан, ҡорбан килтереү
Ҡотҡарыусы
Ҡулдарҙы ҡуйыу
Ҡәнғән
Ладан
Левиҙәр
Ливан
Мадай
Майағас
Майҙә
Махау, йоғошло тире ауырыуы
Мидйән
Мирра
Моав
Мөгөҙ ҡысҡыртыу көнө
Мөләх
Муса
Мысыр
Мәжүсиҙәр
Мәрхәмәт
Мәсих
Мәсихсе
Мәсихтә, Ғайса Мәсихтә, Раббыла
Ниневе
Нәзир
Өлкән, берҙәмлек өлкәне
Пак; нәжес, бысраҡ
Пелештиҙәр
Понтиос Пилатос
Пәйғәмбәр
Раббы
Раббы көнө
Рефалар
Рим
Саддукейҙар
Самария
Синай тауы
Сион тауы
Сион-ҡыҙ
Содом һәм Ғамора
Сөләймән
Сөннәткә ултыртыу
Сөннәтһеҙ
Табыныу ҡалҡыулығы
Тоғро мөхәббәт
Туплам
Тәҡүәлек, тәҡүә булыу
Тәүбә итеү
Ураҙа тотоу
Урим һәм туммим
Үлеләр донъяһы
Фарисейҙар
Фарсы
Фатихалау, фатиха биреү
Фирғәүен
Фәрештә
Хаҡлыҡ
Халдейҙар
Хермон
Хорев
Хуш еҫле майҙар
Һалым йыйыусы
Һарун
Һируд
Һөйөнөслө Хәбәр
Һыу соҡоро, һыу һаҡлау урыны, ҡоҙоҡ
Һыуға сумдырыу йолаһы
Шәмбе көн
Эдом
Эфес
Эфод
Әҙәм Улы
Юғары кәңәшмә
Яңы килешеү
Яу арбаһы
Яуыз рух, ен
Шәжәрә
Исемдәрҙең бирелеше
Үлсәмдәр, ауырлыҡ берәмектәре
Аҡса берәмектәре
Боронғо ҡулъяҙмалар

Географик карталар

- Боронғо Фәләстиндең өҫкө йөҙө (рельефы)
- Боронғо донья
- Мысырҙан - Ҡәнғәнгә
- Исраил ырыуҙары араһында буленгән Фәләстин
- Шаул, Дауыт һәм Сөләймән батшалыҡтары
- Исраил менән Йәһүҙә батшалыҡтары
- Ғайса Мәсих дәүерендә Рим империяһы
- Ғайса Мәсих дәүерендә Фәләстин
- Ғайса Мәсих дәүерендә Йәрүсәлим

- Ғайса Мәсих дәүерендә Йәрүсәлимдәге Алла йортоноң планы

- Илсе Паулустың беренсе эш сәфәре
- Илсе Паулустың икенсе эш сәфәре
- Илсе Паулустың өсөнсө эш сәфәре

- Илсе Паулустың дүртенсе эш сәфәре (Римға сәйәхәт)